Секогаш кога ќе дојде крајот на зимата и првите потопли денови ќе нè измамат да помислиме дека опасностите се зад нас, јас се потсетувам на една проста, но важна вистина – овошките не ја забораваат зимата. Тие ја носат во себе. Во ткивото, во пупките, во микроскопските рани што ги оставиле студот, резидбата и опаднатото лисје. Затоа пролетта, колку и да изгледа како нов почеток, всушност е момент кога се откриваат последиците од сè што се случувало претходно.
Одгледувањето на современи, мошне родни сорти на овошје не е романтична приказна за природа што сама си го наоѓа патот. Тоа е дисциплина. Ѓубрење, резидба, наводнување и заштита – сè мора да биде навремено и прецизно. Во спротивно, фитопатогените бактерии и габи, кои тивко се развиваат во текот на есента и зимата, ја преземаат контролата. Симптомите не се појавуваат веднаш. Тие доаѓаат на пролет – како сушење на гранки, некроза на пупки, деформација и гниење на плодови, кадравост и пегавост на лисјата. И тогаш веќе е доцна за импровизација.
Зошто раната пролетна заштита е клучна
Раното пролетно прскање не е рутина, туку основа на целата заштита. Се спроведува во февруари и март, пред да започне вегетацијата. Токму тој период е пресуден. Ако се задоцни, ризикот од инфекции драстично расте. Ако се почне навреме, голем дел од проблемите во текот на годината едноставно нема да се појават.
Во пракса, почетокот на заштитата е често најважниот дел од целата стратегија. Тука се поставуваат границите меѓу здрав овоштарник и сериозни економски загуби.
Бактериски закани што се будат на пролет
Една од најопасните фитопатогени бактерии е Pseudomonas syringae. Таа ги заразува овошките преку повреди на гранчињата, најчесто на местата каде што опаднало лисјето. Незаштитеното ткиво станува влезна точка за инфекција, а резултатот го гледаме на пролет – некроза на пупките и сушење на гранките.
Најдобри резултати се постигнуваат со третирање при опаѓање на лисјето, но и зимското прскање по резидбата може значително да ја намали штетата. Заштитата е особено важна кај коскените овошки – цреша, праска, кајсија и одредени сорти на вишни – но има позитивен ефект и кај јаболковите видови.
Истовремено, ваквата заштита придонесува и за спречување на појавата на карантинската бактерија Xanthomonas pruni, која предизвикува пегавост на лисјата и плодовите и некроза на лисни и цветни пупки, особено кај праската, но и кај кајсијата и сливата.
Габни заболувања што не простуваат грешки
Кај коскените овошки, габата Leucostoma cincta може да предизвика сушење на гранки, а во потешки случаи и на цели стебла. Инфекцијата најчесто навлегува преку повреди настанати при резидба или преку лузните што остануваат по опаѓањето на лисјата. Овде повторно се гледа колку е важна навремената заштита.
Раната пролет е клучна и за сузбивање на габите Taphrina deformans (кадравост на лисјето на праската), Phoma prunicola (шупливост на лисјето на коскените овошки) и Taphrina pruni (рогач на сливата). Со овие третмани се намалува и инокулумот на габите од родот Monilinia, кои можат да ги заразат цветовите и да предизвикаат сериозни штети во периодот на цветање.
Саѓава краставост и борбата на ниски температури
Покрај редовното зимско прскање со бакарни препарати и масла, пролетната заштита мора да продолжи со средства кои делуваат на ниски температури против саѓавата краставост – една од најзначајните болести кај јаболката и крушите. Предизвикувачите Venturia inaequalis и Venturia pirina презимуваат на гранчињата, па раното пролетно прскање значително ја намалува штетата.
Кај крушата, саѓавата краставост може да биде особено проблематична, па затоа се препорачува употреба на препарати како Chonus и Clarinet, заедно со превентивни средства на база на каптан, дитан и слични активни материи. Клучно е дејствувањето да биде превентивно, особено пред дожд, кога условите за инфекција се најповолни.
Бакарните препарати – стара школа со современа вредност
Во пролетната заштита и понатаму значајно место имаат препаратите на база на бакар. Бордовска чорба, Блубордо, Фунгуран, Купроксат, Купрозин, Бакроцид, Флоубрикс, Купраблау – сите тие имаат своја улога во интегралниот систем на заштита. Важно е да се применуваат строго според препораките на производителот и пред почетокот на вегетацијата, бидејќи подоцна можат да бидат фитотоксични.
Нивната предност е што се лесно достапни, релативно еколошки прифатливи и ефективни против широк спектар на патогени. Кога заразите веќе се појавени, се преминува на куративни средства на база на фенбуконазол, дифеноконазол или флуквиконазол, секогаш во комбинација со превентивни препарати.
Бактериозна пламеница – болест што не смее да се потцени
Посебно внимание мора да се посвети на бактериозната пламеница (Erwinia amylovora). Оваа болест е меѓу најопасните и може целосно да уништи овоштарник. Најсилното оружје против неа не е само хемијата, туку дисциплината – хигиенска резидба, отстранување и уништување на заразените делови и постојано следење на состојбата.
Дополнително, за сузбивање на кадравоста на лисјата на праската, шупливоста на лисјата кај коскените овошки и рогачот на сливата, пред почетокот на вегетацијата се применуваат и органски фунгициди како Ciram, Mazur, Elect, Bravo, Merpan, Kaptan, Dakoflo и други.
Штетници што ја демнат пролетта
Стручњаците со години предупредуваат дека пролетта е период кога мора внимателно да се следи појавата на јаболковиот цветојад, црвениот пајак кај јаболката и крушкината болва.
Јаболковиот цветојад може во одделни години да предизвика огромни штети. Кога на тоа ќе се надоврзат и пролетните мразеви, загубите во приносот можат да бидат драматични. Во многу случаи, еден навремен третман со инсектицид пред цветањето е доволен за ризикот значително да се намали.
Црвениот пајак презимува како зимско јајце со карактеристична црвена боја. Подвижните форми се појавуваат со првите зелени делови на растението и веднаш започнуваат со исхрана. Зимскиот третман со маслени препарати може да уништи висок процент од овие јајца, доколку се изведе во вистинскиот момент. Во текот на вегетацијата, се користат акарициди со овицидно дејство, бидејќи јајцата речиси секогаш се присутни. Истите маслени третмани помагаат и во сузбивањето на крушкината болва, која често повторно станува проблем по цветањето.
Резидбата како дел од заштитата
На крај, но не и најмалку важно, резидбата. Времето кога се врши резидбата има директно влијание врз појавата на одредени заболувања. Затоа се препорачува резидбата на праската, кајсијата и црешата да се изведува на почетокот на пролетта, а не во текот на зимата. Така се намалува ризикот од инфекции и се обезбедува поздрав почеток на вегетацијата.
