Е-бизнис е релативно нов поим – но токму затоа и најчесто погрешно разбран. Во околу 90% од разговорите што ги слушам, луѓето го сведуваат на online продажба. „Имам веб-страница, продавам нешто – значи правам е-бизнис.“ Не. Тоа е само мал дел од приказната.
Е-бизнисот не почнува со продажбата. Почнува со комуникацијата.
Enterprise, e-business и вистинското значење на електронското работење
Кога зборуваме за enterprise или e-business, зборуваме за електронско работење во најширока смисла. Историски гледано, неговите корени се уште во 70-тите години на 20 век, со појавата на Electronic Fund Transfer и Electronic Data Interchange. Тоа беа системи што овозможуваа размена на финансиски и деловни податоци меѓу компании – без хартија, без физички посредници.
Вистинската експлозија, секако, се случува во 90-тите со комерцијализацијата на Интернетот и појавата на World Wide Web. Од тој момент, е-бизнисот станува нов начин на размислување – процес на размена на добра, услуги и информации преку Интернет, корпоративни мрежи, виртуелни приватни мрежи и други дигитални канали.
Брзината со која се развива оваа сфера ја создаде т.н. e-conomy – нова економија. Некои ја нарекуваат информациска ера. И без оглед на терминологијата, факт е дека правилата на игра се променија.
Во центарот повеќе не е фабриката. Во центарот е купувачот, информацијата и т.н. knowledge worker – човекот што работи со знаење. Денес, тие три елементи се повредни од секоја зграда или машина. А равенката е сурово едноставна – кој ќе се прилагоди, ќе расте. Кој ќе задоцни, ќе биде избришан од пазарот.
E-commerce – само еден дел од приказната
Electronic commerce или e-commerce е потесен сегмент од е-бизнисот. Тоа е online продажба – трансакции, плаќања, размена на вредности.
Да, тука спаѓаат класичните веб-продавници. Но да се изедначи е-бизнисот со e-commerce е исто како да се каже дека автомобилот е само волан.
Примери како eBay покажуваат како C2C моделот може да стане глобален феномен. Но eBay не е само платформа за продажба – тој е екосистем на доверба, комуникација, логистика и дигитална инфраструктура.
И тука почнува да станува интересно.
Business model – како всушност се создава вредност
Моделот на работење не е само одговор на прашањето „што продавам“. Тој одговара на прашањата кој продава, кому, на кој начин и зошто купувачот би платил токму за тоа.
Една современа дефиниција вели дека business model е метод со кој компанијата ги користи своите ресурси за да создаде вредност што клиентите ја ценат повеќе од конкурентската понуда.
Во дигиталната економија, тоа значи паметна употреба на информациско-комуникациската технологија, градење долгорочни партнерства и создавање лојалност.
И верувајте ми – не е комплицирано. Комплицирано изгледа само кога се обидуваме да го објасниме теоретски. Во пракса, целта е една – максимална искористеност на технологијата и поврзаноста.
Кој кому продава – класификација на моделите
Во зависност од тоа кој кому продава и каква вредност се разменува, постојат повеќе модели.
B2B е модел каде компанија продава на компанија.
B2C е класичната малопродажба кон краен потрошувач.
C2C е модел каде физички лица разменуваат производи и услуги – типичен пример е eBay.
P2P се однесува на директна дигитална размена меѓу луѓе – историски пример е Napster, кој ја отвори дебатата за дигитална дистрибуција.
C2B овозможува поединецот да понуди вредност на компанија – пример е Priceline.
B2E се интерните дигитални процеси во компанијата – интранет, обуки, интерни продажби.
G2C и G2B ги опфаќаат дигиталните услуги што државата ги нуди на граѓаните и бизнисите.
Денес, во 2026 година, токму дигиталната трансформација на јавниот сектор станува клучна тема и во регионот. Е-услугите повеќе не се луксуз – туку очекување.
Еден модел не е доволен
Оние што користат само еден модел, реално, не го живеат е-бизнисот во целост.
Успешните платформи интегрираат повеќе модели. B2B ретко стои сам. Зад него често стои B2E инфраструктура, B2C комуникација, понекогаш и G2B интеграција.
Е-бизнисот не е веб-страница. Тој е систем.
И затоа прашањето не е дали ви треба. Прашањето е – дали вашата дигитална стратегија е навистина системска или е само online каталог?
Ако сè уште го гледате е-бизнисот само како „продавница на Интернет“, можеби е време да ја преиспитате целата поставеност.
