Сожалување. Разбирање на самите себе. Морал. Емоционална стабилност. Кога ќе ги изговорам овие зборови, сигурен сум дека и кај тебе се појавува истото чувство како и кај мене – дека зборуваме за нешто ретко, тивко и длабоко. За нешто што сите го препознаваме кога ќе го сретнеме, но тешко ни е да го објасниме. Обично велиме: „Овој човек е мудар“, и тука застануваме. Како да нема потреба од понатамошно објаснување.
Што навистина значи да се биде мудар денес
И покрај тоа што мудроста е една од најценетите човечки добродетели, и денес – во 2026 година – сè уште не постои трајна и единствена дефиниција што точно значи да се биде мудар. Мудроста е безвремена тема, но токму во последните две децении таа стана и предмет на сериозна научна анализа. Не како апстрактна филозофска идеја, туку како конкретна човечка особина што може да се истражува, опише, па дури и да се мери.
Кога науката почнува да зборува за мудроста
Токму тука стапуваат на сцена докторот по медицина Dilip V. Jeste и докторот по медицина Thomas W. Meeks, професори по психијатрија на University of California San Diego и истражувачи во Sam and Rose Stein Institute for Research on Aging. Тие објавија научен труд во кој тврдат нешто навистина значајно – дека мудроста можеби има и свои невробиолошки корени. Со други зборови, мудроста не е само „животно искуство“, туку и нешто што е длабоко врежано во начинот на кој функционира нашиот мозок.
Овој труд е објавен во списанието The Gerontologist, кое и денес е активно и достапно во онлајн форма.
Мудрост, интелигенција и духовност – слични, но не исти
Она што Џест и Микс го направија е особено важно – тие не се обидоа да ја дефинираат мудроста изолирано, туку ја ставија во однос со две други поими што често ги мешаме со неа: интелигенцијата и духовноста. Заедно со колеги од уште четири универзитети, тие побараа мислење од меѓународни експерти со цел да утврдат каде овие концепти се преклопуваат, а каде јасно се разликуваат.
Како што истакнува Џест, не постои една сеопфатна дефиниција што ги опфаќа сите значајни аспекти на мудроста. Интелигенцијата и духовноста навистина споделуваат одредени особини со неа, но тие не се исто. Некој може да биде исклучително интелигентен, а сепак да му недостига практична животна проценка. Духовноста често се поврзува со возраста и зрелоста, но повеќето истражувачи денес настојуваат мудроста да ја дефинираат преку секуларни, световни поими, а не преку религиозни или духовни категории.
Како беше спроведено истражувањето за мудроста
Истражувањето беше спроведено во две фази и се темелеше на прашалник со 53 изјави поврзани со мудроста, интелигенцијата и духовноста. Од вкупно 57 контактирани стручњаци од целиот свет, 30 активно учествуваа. Веќе во првата фаза се покажаа јасни и значајни разлики – мудроста се разликуваше од интелигенцијата во 46 од 49 анализирани елементи, а од духовноста во 31 елемент.
Во втората фаза, дефиницијата на мудроста дополнително се прецизираше преку фокус на 12 клучни елементи што добија највисока согласност меѓу експертите. Тука почнува да се појавува една појасна слика за тоа што навистина значи да се биде мудар човек.
Што ја прави мудроста посебна човечка особина
Според согласноста на истражувачите, мудроста е својствена за луѓето, претставува напреден когнитивен и емоционален развој кој силно е поттикнат од искуството, иако останува редок личен квалитет. Таа може да се учи и развива, со текот на годините добива сè поголемо значење и, што е особено важно за науката, може да се мери. Интересно е и сознанието дека нејзината сила најверојатно не зависи од земање лекови, што дополнително ја издвојува од многу други психолошки состојби.
Зошто Delphi методот е важен за ова истражување
Истражувањето е спроведено со помош на Delphi method, метод развиен од RAND Corporation уште во 1950-тите години. Основната идеја е едноставна, но моќна – организирана група на експерти дава многу попрецизни и посигурни проценки отколку поединци или неструктурирани групи.
Зошто ова истражување е важно и денес
Како што искрено признава и самиот Џест, ниту еден научен труд не може целосно да ја опфати мудроста. Но неговата вредност е во тоа што покажува јасна и значајна согласност меѓу експертите дека мудроста е посебна целина, со свои карактеристични и препознатливи особини. Овие податоци денес служат како темел за нови, уште подлабоки емпириски истражувања.
И можеби токму тука е суштината – мудроста не е нешто што се сведува на формула, туку процес што се гради со време, искуство и способност да се погледнеме себеси искрено.
(Извор: University of California – San Diego)
