Кога природата тивко работи за нас
Кога зборуваме за аронијата, не зборуваме за тренд, туку за едно тивко, трпеливо растение што со години си ја врши својата работа без многу врева. Поради супстанците кои помагаат во врзување и исфрлање на тешки метали од организмот, аронијата со децении им се препорачува на лица со сериозни здравствени состојби, на оние што поминале низ потешки операции, како и на рековалесценти. Не како чудотворен лек, туку како силна природна поддршка на телото во моменти кога му е најпотребна.
Плодовите на аронијата се богати со каротеноиди и полифеноли, соединенија кои ги штитат клетките од оксидативен стрес и оштетување. Токму тие материи се поврзуваат и со заштитата на кожата од штетното дејство на УВ-зраците и намалување на ризикот од изгореници од сонце, што денес е особено актуелно во време на сè поинтензивно сончево зрачење.
Растение што не бара милост
Аронијата е речиси скромна до тврдоглавост. Не бара прскање, бидејќи природно е отпорна на болести и штетници. Во време кога сè почесто се зборува за одржливо и органско производство, оваа нејзина особина не е само предност, туку вистинска вредност.
Аронијата (Aronia melanocarpa) е листопадна грмушка со буен раст, која со редовно кроење лесно може да се обликува и како помало дрво. Потекнува од Северна Америка, а во Европа најшироко се одгледувала во земјите на поранешниот СССР, каде што одамна е препознаена како индустриско и лековито растение.
Во природата најчесто се среќава во влажни шуми и на рабови на мочуришта. Расте од 1 до 6 метри, често се користи и како украсно растение, а нејзината отпорност на студ е речиси легендарна – издржува температури и до -47°C. Токму затоа често ја нарекуваат „сибирска боровница“, иако ботанички не е блиска со неа. Подеднакво добро поднесува суша, инсекти, болести и силно сонце. Ја опрашуваат и пчелите и ветерот, а наесен листовите ѝ се обојуваат во интензивни црвени нијанси, како да сака уште еднаш да потсети дека е тука.
Плод што не се јаде набрзина
Цветовите се мали, со пет латици и пет ливчиња, а плодот е ситна бобинка со стипчав и благо горчлив вкус. Токму поради тој вкус, плодовите ретко се јадат свежи, со исклучок на одредени сорти на црноплодна аронија. Наместо тоа, аронијата најчесто завршува во вино, џем, чај, сируп, компот, ликер, а се користи и како природна боја и зачин во пијалоци и јогурти.
Видови на аронија и нивните разлики
Црвеноплодната аронија (Aronia arbutifolia) достигнува висина од 2 до 4 метри, а поретко и до 6. Листовите се широки од 5 до 8 сантиметри, цветовите бели или бледорозови, а плодот црвен и отпорен на зима. Ова е единствениот вид кај кој свежиот плод може да се јаде без изразена горчина.
Црноплодната аронија (Aronia melanocarpa) најчесто расте до 1 метар, а ретко до 3. Листовите се околу 6 сантиметри широки, цветовите бели, а плодот прво црвен, па со зреењето станува црн, со дијаметар од 6 до 9 мм.
Виолетовоплодната аронија (Aronia prunifolia) според дел од научниците е хибрид меѓу црвеноплодната и црноплодната, а според други – посебен вид. Плодот е темновиолетов до црн и нешто поголем, од 7 до 10 мм.
Како се одгледува без компликации
Аронијата успева и на помалку плодни почви, освен на песочни, тешки глинени и мочуришни. Се сади наесен или во рана пролет, во јама со димензии 60x60x60 см, на растојание од 3 x 1,5 метри, со ориентација на редовите север-југ. На дното се става песок, па растресита земја, па слој од дозреано шталско ѓубре, без директен контакт со коренот. Потоа се затрупува и обилно се залева.
Во плодна почва, на растојание од околу 2 метра, грмушките достигнуваат висина од 2 до 4 метри. Во градински услови, аронијата веќе втората година цути и може да формира до 30 цветови, а првите плодови ги дава наесен. Се крои според потреба, главно за подмладување.
Полн род дава дури околу десеттата година, кога од едно растение можат да се добијат од 5 до 10 килограми плод.
Органска приказна со смисла
За органско производство не се дозволени класични пестициди и минерални ѓубрива. Затоа често меѓу редовите се сее бела детелина, која природно го спречува растот на плевелот. Поради умерената височина, аронијата е идеална и за мали градини, како и за жива ограда. Медоносна е, а плодовите им се омилена храна и на птиците.
Моќта на аронијата во современата наука
Освен во исхраната, аронијата има значајна примена и во фармацевтската индустрија. Плодот е богат со антоцијанини, витамини А, Б-комплекс, Ц, Е и П, како и минерали: калиум, калциум, фосфор, железо, јод, магнезиум, манган и молибден.
Современите анализи и истражувања на Американското Министерство за земјоделство покажуваат дека антиоксидативниот капацитет на аронијата е значително повисок во споредба со боровницата, брусницата и капината. Токму овие податоци ја враќаат аронијата таму каде што припаѓа – како растение што не ветува чуда, туку нуди стабилна, научно потврдена поддршка од природата.
