Постоиме како најкомплексниот експеримент што природата го извела досега, а сепак – колку повеќе дознаваме за себе, толку повеќе прашања ни се отвораат. Човекот е единствено суштество на планетата кое може да размислува за сопственото потекло, да го проблематизира и да се сомнева во него. И токму тука почнуваат мистериите. Не како сензација, туку како тивка, упорна интелектуална немирност.
Како стигнавме до оваа точка? Зошто токму ние? И зошто токму вака?
Зошто сме добиле големи мозоци?
Нема сомнение дека големиот мозок му донел на човекот предност каква што ниту едно друго суштество не ја поседува. Но тој мозок е и исклучително „скап“ орган. Зафаќа околу 2% од телесната маса, а троши над 20% од вкупната енергија на организмот. До пред околу два милиони години, ниту еден наш предок немал мозок поголем од оној на денешните мајмуни, ако се спореди со големината на телото.
Како се случил тој скок? Дел од научниците сметаат дека зголемената интелигенција овозможила користење алати, други дека клучот лежи во развојот на јазикот и сложената комуникација. Трета линија на размислување упатува кон радикални климатски промени кои барале флексибилност и когнитивна приспособливост.
Зошто луѓето одат на две нозе?
Исправеното одење се појавило многу пред големиот мозок и алатите. Тоа значи дека двоножното движење не е последица на интелигенцијата, туку нејзин предуслов. Одењето на две нозе троши помалку енергија, овозможува подобар преглед на околината и, можеби најважно, подобра терморегулација во отворените африкански предели.
Исправеното тело, свртено кон хоризонтот, можеби е првиот чекор кон исправена мисла.
Што се случило со нашето крзно?
Во споредба со нашите најблиски роднини, луѓето се речиси голи. Зошто природата би се откажала од заштитен слој каков што е крзното? Едно објаснување вели дека губењето на влакната помогнало во ладење на телото при долги пешачења низ жешките савани. Друго дека тоа ја намалило изложеноста на паразити и инфекции.
Постојат и порадикални идеи кои ја поврзуваат човечката голотија со привремено прилагодување на водна средина, иако оваа хипотеза е далеку од прифатена.
Зошто се истребени нашите најблиски роднини?
До пред околу 40.000 години, Homo sapiens не бил сам. Неандерталците живееле во Европа и Азија, а на островот Флорес постоел мал човек, познат како „хобит“. Денес сме единствениот преживеан вид од родот Homo.
Зошто? Болести, климатски промени, конкуренција за ресурси, па дури и директни конфликти – сите овие сценарија се можни. Но доказите се фрагментарни.
Дали човечката еволуција се забрзува?
Современите генетски анализи укажуваат дека човечката еволуција можеби се забрзала по појавата на земјоделието, пред околу 10.000 години. Нови диети, нови болести, густо населени заедници – сето тоа создава силен еволутивен притисок.
Сепак, дел од научниците предупредуваат дека ова „забрзување“ можеби е само привид, резултат на подобри методи на анализа. Прашањето останува отворено.
Што е „хобит“?
Малите скелети пронајдени на индонезискиот остров Флорес го потресоа светот на антропологијата. Дали станува збор за посебен вид човек или за деформирани примероци на Homo sapiens? Одговорот би можел драматично да го промени нашето разбирање за разновидноста на човечкиот род.
Зошто модерните луѓе ја напуштиле Африка?
Пред околу 60.000 години, модерниот човек започнал глобална миграција. За кратко време стигнал до Европа, Азија, Австралија и на крај до Америка. Дали тоа било резултат на нови когнитивни способности, пософистициран јазик и алати, или едноставно демографски притисок?
И тука нема конечен одговор, туку само послоевити прашања.
Дали сме имале секс со неандерталците?
Денешната генетика вели дека повеќето луѓе надвор од Африка носат мал процент неандерталска ДНК. Тоа значи дека наместо целосно исчезнување, дел од нашите „роднини“ можеби се вткаени во нас. Неандерталците, во таа смисла, не се целосно минато.
Кој бил првиот хоминид?
Фосилните откритија постојано ја поместуваат границата наназад. Australopithecus, Ardipithecus, Sahelanthropus – списокот расте, а прашањето останува: кои адаптации нè направиле луѓе и по кој редослед се случиле?
Од каде потекнуваат луѓето?
Најприфатената теорија ја гледа Африка како заедничка прататковина на сите луѓе. Но мултирегионалните хипотези сè уште имаат свои поддржувачи. Ова не е само научна дебата, туку и прашање за идентитетот – дали сме едно потекло или повеќе паралелни приказни што се споиле во една.
