Постојат работи што не викаат гласно, не ветуваат чуда и не се продаваат како брзи решенија. Градинарството е една од нив. Тивко, упорно и без наметнување, тоа со години му помага на човекот да се врати кон себе. Не како бегство, туку како средба. Со рацете во земја, со мислите малку побавни од вообичаено, со телото кое повторно се сеќава дека е дел од природата, а не само набљудувач.
Растенијата не се само украс. Тие го прочистуваат воздухот, впиваат дел од токсините и го ублажуваат она што градот секојдневно ни го остава како невидлив товар. Во градина се одгледува сè – лековити и зачински билки, зеленчук, цвеќиња – но уште поважно, таму се одгледува трпение, внимание и чувство дека нешто расте затоа што си се погрижил.
Кога природата станува терапија
Одамна е забележано дека работата со растенија има особено благотворно дејство кај луѓе склони кон промени на расположението, мрачни мисли и депресивни состојби. Уште во 18 век, американскиот лекар и психијатар Бенџамин Раш пишувал дека градинарството ја намалува напнатоста и ги ублажува негативните емоции – стравот, лутината, тагата, чувството на незадоволство. Денес, тоа сознание не е анегдота, туку дел од современата наука.
Современите истражувања покажуваат дека и самиот престој во близина на зелени површини го подобрува квалитетот на животот. Не мораш ни да копаш со часови. Понекогаш е доволно да седиш, да гледаш како светлината паѓа врз листовите, да почувствуваш мирис на земја и билки. Боите, формите и мирисите на една цветна градина тивко го враќаат внатрешниот баланс, ја будат креативноста и го поттикнуваат оној заборавен елан – чувството дека имаш сила да создаваш.
Мали движења, големи промени
Градината не е само мевлем за душата. Таа бара движење. Залевање, плевење, скопување, садење – сè тоа се мали, но значајни физички активности што го растеретуваат телото од напнатост. Работејќи со земјата, човек ги лечи и оние „животни гребнатини“ што не се гледаат на кожата, но се чувствуваат во секојдневието.
Со сеењето и набљудувањето на растењето, се раѓа и чувство на смисла. Гледаш како нешто што си го засадил напредува, се обновува, живее. И некаде таму, паралелно со тоа, и самиот почнуваш да се чувствуваш посмирен, позадоволен, поприсутен.
Градината како социјален простор
Интересно е што градинарството помага и таму каде што најмалку го очекуваме – во односите со луѓето. За оние што се чувствуваат несигурно во друштво, заедничката работа околу растенијата често го олеснува контактот. Поделбата на задачи, заедничката грижа и разговорите што спонтано се раѓаат околу нешто конкретно, го намалуваат срамот и ја поттикнуваат отвореноста.
Кај лица со инвалидитет, можноста да се грижат за растенија ја зголемува вербата во сопствените способности. Концентрацијата се подобрува, а чувството дека си корисен и активен повторно добива тежина.
Подолг живот, повеќе енергија
Јапонски научници укажуваат дека луѓето кои живеат во улици со дрвја или во близина на паркови имаат поголеми шанси да живеат подолго и поздраво. Природата, очигледно, не делува само на расположението, туку и на целокупното здравје.
Истражувања од два универзитета во Тексас покажуваат дека кај лица над 50 години, работата во градина носи повеќе енергија и волја за живот отколку кај оние што не се занимаваат со тоа. Градинарите се поорганизирани, пооптимистични и – можеби најважно – почесто тврдат дека не се чувствуваат стари. Околу 71% од нив велат дека се чувствуваат младо, наспроти 57% кај оние без оваа навика.
Покрај тоа, тие повеќе се движат, и телесно и ментално се поактивни, почесто јадат свежо овошје и зеленчук и генерално се позадоволни од животот. Кога сето тоа ќе се собере, резултатот е понизок стрес и повисок квалитет на живеење.
Кога науката и искуството се среќаваат
Британското здружение Thrive одамна го препознава градинарството како ефективна терапевтска алтернатива. Тие работат со луѓе со различни психички и физички предизвици, користејќи ја хортикултурата како медиум за промена.
Кети Рикус, поранешна терапевтка и едукаторка во здружението, вели дека градинарството ги поврзува луѓето со природата на начин што ретко која терапија може да го направи. Тоа е жив процес, што гради самодоверба, ја зголемува виталноста и ги поттикнува луѓето да излезат од изолација и повторно да се отворат кон светот.
Студии спроведени со Универзитетот Лафборо потврдуваат дека терапевтската хортикултура носи здравствени и социјални придобивки, додека истражување на Универзитетот Бристол покажува дека градинарството го зголемува нивото на серотонин во мозокот. Растенијата ги активираат сите сетила – допир, вид, мирис, па дури и слух – и токму таа сензорна целина има длабоко смирувачки ефект.
Од терапија до секојдневен тренд
Во Америка, со растот на цените на храната и притисокот врз домашните буџети, сè повеќе луѓе почнуваат сами да одгледуваат храна – не само на село, туку и во срцето на градовите. Урбаното градинарство стана движење. Дури и семејството на Мишел Обама засади кујнска градина во дворот на Белата куќа, како едукативен пример за децата и јавноста.
Компанијата Burpee бележи значителен раст на продажбата на семиња, особено за зеленчук како домати, салата, пиперки, моркови и краставици. Се враќа и концептот на „victory gardens“ – градини од Втората светска војна – овојпат како одговор на високите цени, климатските промени и нездравите животни стилови.
Економската логика е јасна: од мала инвестиција во семе може да се добие значајна количина свежа храна. Но придобивките не се само финансиски. Домашно одгледаниот зеленчук е органски, го намалува транспортот, ја збогатува исхраната и им помага на локалните екосистеми, особено на пчелите.
Мал простор, голем потенцијал
Градинарството не бара голема површина. Може да започне на балкон, на прозорец, на покрив или дури на скали. Како што еднаш духовито забележа Џејми Оливер, доволно е малку земја и желба – природата знае што да прави понатаму.
Истражувањата покажуваат дека ваквото одгледување ја зголемува биолошката разновидност во градовите. Во Германија, на пример, просечната домашна градина содржи десетици видови овошје, зеленчук и украсни растенија – далеку повеќе од индустриските стандарди или урбаните паркови.
Градинарството се поврзува и со глобалното движење Slow Food, кое нè поттикнува да размислуваме од каде доаѓа храната, да ја цениме сезонската и локалната продукција и да се вратиме кон поодржлив начин на живеење.
На крајот, можеби токму тука е суштината. Во свет што постојано нè турка да брзаме, градината нè учи да чекаме. Да набљудуваме. Да се грижиме. И додека растат растенијата, незабележливо, растеме и ние.
