fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

ЗНМ: Времето не смее да ја замени правдата за нападите врз новинарите

Новинарска опрема во светла редакциска сцена со институционален простор во заднина

Здружението на новинарите на Македонија (ЗНМ), по повод 2 ноември – Меѓународниот ден за ставање крај на неказнивоста за злосторствата против новинарите, предупредува дека нерасчистените напади и долгите постапки директно ја загрозуваат слободата на медиумите и правото на јавноста да биде информирана. Во соопштението објавено на 2 ноември 2026 година, ЗНМ бара навремена и координирана реакција од полицијата, обвинителството и судовите.

Пораката е едноставна: пријавениот напад не е разрешен напад. Институционалната реакција има смисла кога води до утврдување на фактите, пронаоѓање на сторителите и соодветна правна разрешница. Во спротивно, долгото чекање може да создаде впечаток дека заканата кон новинар или медиумски работник нема вистинска цена за оној што ја упатува.

Неказнивоста создава простор за нови притисоци

ЗНМ оценува дека во последните години има позитивни поместувања во институционалната реакција кај дел од поновите случаи на физички напади. Истовремено, здружението посочува дека неказнивоста и долгото траење на постапките и натаму се проблем, додека дел од случаите со години остануваат без конечна разрешница.

Ова прашање е пошироко од физичкиот напад. Новинарите сè почесто се соочуваат со закани преку социјалните мрежи, вознемирување, кампањи за дискредитација и други форми на дигитален притисок. ЗНМ посебно го издвојува ризикот за новинарките и предупредува дека онлајн насилството не треба да се третира како помалку сериозно само затоа што започнало зад екран.

И глобалната слика го потврдува размерот на проблемот. Според податоците што ги објавува УНЕСКО по повод Меѓународниот ден, од 2006 до 2025 година во светот биле убиени повеќе од 1.600 новинари, а близу шест од секои седум случаи останале судски неразрешени. Токму поради ваквата неказнивост Генералното собрание на Обединетите нации во 2013 година го прогласи 2 ноември за Меѓународен ден за ставање крај на неказнивоста за злосторствата против новинарите.

Прочитај и за ... >>  31 година од атентатот врз Киро Глигоров: Бомбата експлодира, државната мистерија остана

Безбедноста на новинарот е и право на јавноста

Кога новинарот проценува дали едно прашање, истражување или објавена информација може да му донесе закана, физички напад или организирана кампања, последицата не останува затворена во редакцијата. Јавноста добива помалку информации, чувствителните теми полесно остануваат на маргините, а притисокот добива уште една алатка – автоцензурата.

Токму оваа врска меѓу безбедноста на новинарите и правото на граѓаните да знаат е тема што Panoptikum веќе ја отвораше во текстот „Слободата на медиумите не е свечен датум, туку секојдневен тест на демократијата“. Истата линија се гледа и во пошироката анализа за падот на слободата на медиумите и правото на јавноста да знае: медиумската слобода се мери според реалната можност новинарите да работат без страв, притисок и казнување поради професионалната работа.

Националниот комитет ќе се мери според резултатите

Во соопштението ЗНМ посебно се осврнува и на формирањето на Националниот комитет за заштита и безбедност на новинарите. Здружението го поздравува создавањето на овој механизам, во кој е предвидено и негово учество, но бара ефектите да можат конкретно да се измерат.

Прочитај и за ... >>  Швајцарија ја задржа неутралноста, но не и изолацијата: граѓаните го отфрлија построгиот модел

Според информацијата на Советот на Европа, Комитетот е формиран како национален механизам за подобра институционална соработка и координирање на мерките за безбедност на новинарите. Тој треба да има улога и во подготовката и спроведувањето на Националниот акциски план за заштита и безбедност на новинарите за периодот 2027-2030.

За ЗНМ, сепак, институционалната конструкција сама по себе не е доволна. Националниот акциски план, според здружението, треба да содржи јасни обврски, рокови, мерливи индикатори и механизам за следење на спроведувањето. Во процесот, покрај полицијата, клучна улога имаат Јавното обвинителство и судството, бидејќи случајот не завршува во моментот кога нападот ќе биде пријавен.

Времето не е замена за разрешница

Меѓународниот ден на 2 ноември повторно го поставува прашањето што лесно се губи меѓу статистиките и институционалните процедури: што се случува со новинарската слобода кога нападот е познат, случајот е отворен, а правдата со години не доаѓа?

ЗНМ најавува дека ќе продолжи да ги следи нападите врз новинарите, да обезбедува поддршка и да бара институционална одговорност. Ако новиот Национален комитет и идниот акциски план треба да означат промена, мерката нема да биде бројот на состаноци и документи, туку бројот на случаи што навремено добиле институционална и судска разрешница.

За авторот: Горан Димитровски

Основач и извршен директор на Digital Media Creative Pro, со над 20 години искуство во дигитален маркетинг и визуелни комуникации. Специјализиран е за креирање ефикасни дигитални стратегии, проектен менаџмент и дигитализација на процеси во мали и средни компании.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“