Човекот речиси целиот живот го минува со чувство дека е на пат кон нешто. Во детството сака побрзо да порасне, во младоста да се докаже, подоцна да создаде сигурност, дом, име, положба, спокој. Секогаш постои уште една точка пред нас што изгледа како место на кое конечно ќе можеме да кажеме: стигнав.
А потоа се случува нешто едноставно и непријатно за нашата потреба сè да подредиме во јасна смисла – животот продолжува.
Целта што вчера изгледала конечна станува само една станица. Успехот за кој сме мислеле дека ќе нè смири создава нова потреба. Проблемот што со години сме сакале да го решиме исчезнува, а неговото место го зазема друг. Хоризонтот се поместува секогаш кога ќе му се приближиме.
Така човекот лесно може да го помине животот во подготовка за животот.
Животот што постојано го одложуваме
Во нашата внатрешна логика постои едно упорно „подоцна“. Ќе бидам послободен кога ќе ја завршам оваа работа. Ќе имам време кога ќе се стабилизираат работите. Ќе патувам кога ќе можам. Ќе се посветам на себе кога ќе завршат обврските. Ќе разговарам со блиските кога ќе помине оваа гужва.
На прв поглед во тоа нема ништо необично. Човек мора да планира, да работи, да се грижи за иднината. Проблемот почнува кога иднината ќе стане единственото место во кое си дозволуваме да живееме.
Тогаш сегашноста ја претвораме во чекалница.
Стануваме луѓе кои постојано се подготвуваат за еден подобар период што никако да започне. Деновите што ги нарекуваме „обични“ минуваат незабележано, иако токму тие го сочинуваат најголемиот дел од животот. Не големите пресврти, не јубилеите, не победите што ги паметиме по датум – туку безбројните утра, разговори, вечери, враќања дома, тивки семејни мигови и мали одлуки за кои никогаш нема да биде напишана биографија.
Парадоксот е суров: често дури кога нешто ќе исчезне, сфаќаме дека воопшто не било обично.
Колку од нашите цели навистина се наши?
Човекот не оди сам по својот пат. Со него патуваат очекувањата на семејството, мерилата на средината, моделите на успех што ги создава општеството, споредбите со другите и стравот дека ќе остане зад нив.
Од мали сме учени дека напредувањето мора да биде видливо. Подобро образование, подобра работа, поголема заработка, повеќе признание, повеќе сигурност. Современиот свет на тоа му додаде уште една мерка – видливоста. Не е доволно да живееш добро; некако треба и да изгледа дека живееш добро. Во таа трка лесно се губи едно незгодно прашање: дали животот што го градиме навистина го сакаме или само сме научиле дека треба да го посакуваме?
Постојат луѓе кои исполнуваат речиси сè што средината го нарекува успех, а сепак во себе носат необјасниво чувство на промашеност. Не затоа што немале доволно, туку затоа што со години оделе кон цел што никогаш вистински не била нивна.
Тоа е една од поскапите животни грешки. Не неуспехот, туку успехот на погрешен пат.
Она што го учиме дури откако ќе изгубиме
Во младоста животот лесно се дели на победи и порази. Подоцна таа граница станува понејасна.
Некои од нашите најголеми порази се покажуваат како спас од нешто што тогаш не сме можеле да го видиме. Некои врати што не се отвориле нè принудиле да побараме друг пат. Некои луѓе што си заминале ни оставиле лекција што нивното присуство никогаш не би ни ја дало. Некои соништа морале да исчезнат за да се појави живот што не сме умееле да го замислиме.
Тоа не значи дека болката треба романтично да ја прогласиме за благослов. Загубата боли токму затоа што нешто ни било важно. Не секое страдање има скриена смисла и не секој удар нè прави подобри. Сепак, човекот поседува чудна способност од урнатините на едно очекување да изгради нова насока.
Со годините учиме и нешто друго: не можеме засекогаш да носиме сè со себе. Постојат стари навреди што веќе не нè штитат од ништо, вина што не поправа никаква грешка, луѓе од кои одамна сме се оддалечиле, а сè уште живеат во нашите мисли, и битки што продолжуваме да ги водиме иако нивната причина одамна исчезнала.
Да продолжиш понатаму понекогаш не значи да освоиш нов простор. Значи да оставиш товар.
Што останува кога ќе се истрошат мерилата на успехот?
Доаѓа период кога човекот почнува поинаку да го мери животот. Не само со она што го постигнал, туку со она што го изгубил додека го постигнувал.
Колку односи сме занемариле затоа што сме биле премногу зафатени? Колку разговори сме одложиле? Колку пати сме победиле во нешто што подоцна престанало да ни биде важно? Колку енергија сме потрошиле докажувајќи им се на луѓе кои денес дури и не се дел од нашиот живот?
Прашањето „Што постигнав?“ постепено му отстапува место на едно подлабоко прашање: „Во каков човек се претворив додека го постигнував тоа?“
Тука престануваат едноставните мерила.
Титулата не кажува дали човекот бил чесен. Имотот не кажува дали знаел да даде. Популарноста не кажува дали некој бил сакан. Моќта не кажува како се однесувал кон луѓето кои од него зависеле. Долгата биографија не открива дали некој знаел навистина да биде присутен во животот на сопствените деца, родители, пријатели.
Можеби токму таму се наоѓа една потивка мерка на човечкиот пат – во трагите што не се запишуваат во официјални биографии.
Средбата со конечноста
Повеќето луѓе знаат дека животот е конечен, но најголемиот дел од времето живеат како тој факт да се однесува на некој друг.
Тоа можеби е неопходна човечка одбрана. Кога постојано би ја чувствувале тежината на минливоста, тешко би можеле нормално да станеме наутро, да планираме за следната година, да садиме дрво, да градиме куќа или да почнуваме нешто што можеби нема да го видиме завршено.
Сепак, целосното заборавање на конечноста има друга цена: почнуваме да се однесуваме кон времето како кон неисцрпен ресурс.
Затоа лесно велиме „утре“. Утре ќе се јавам. Утре ќе простам. Утре ќе кажам што чувствувам. Утре ќе престанам да ја одложувам одлуката што веќе долго знам дека мора да ја донесам.
А токму тука сознанието за крајот престанува да биде мрачна филозофска тема и станува практична мерка за животот. Не затоа што треба да живееме во страв од смртта, туку затоа што ограниченоста му дава вредност на времето.
Она што е бесконечно лесно се расфрла. Она што е ограничено го чуваме.
Пред конечната цел
Не знаеме колку долг е нашиот пат. Некој ќе помине многу години по него, друг многу помалку отколку што планирал. Никому не му е дадена точна мапа.
Можеби токму затоа смислата не треба да ја бараме само во последната точка.
Ако целиот живот е насочен исклучиво кон пристигнување, тогаш најголемиот дел од него неизбежно станува средство за нешто што допрва треба да дојде. Детството станува подготовка за младоста, младоста за кариерата, кариерата за сигурноста, зрелоста за пензијата – и одеднаш човекот може да открие дека постојано се подготвувал, а премалку бил присутен.
Животот веројатно нема една конечна цел што можеме однапред да ја формулираме. Тој е составен од многу мали цели што ги достигнуваме, напуштаме, менуваме и надраснуваме.
Пред последната граница нема да биде пресудно дали сме успеале да ја контролираме секоја околност. Ниту дали сме ги реализирале сите планови што некогаш сме ги имале. Многу од нив и онака со текот на времето ќе ни изгледаат чудно далечни.
Поверојатно е дека ќе останат луѓето. Начинот на кој сме ги сакале. Зборовите што сме ги кажале и оние што сме ги премолчеле. Времето што сме го подариле. Моментите во кои сме биле вистински присутни, без мислите веќе да ни бидат во утрешниот ден.
Човекот можеби никогаш целосно нема да престане да брза кон следната цел. Во нашата природа е да градиме, да сакаме повеќе, да го поместуваме хоризонтот. И тоа не е недостаток – без таквиот немир немаше да има ни создавање, ни откритија, ни напредок. Проблемот почнува само кога хоризонтот ќе стане поважен од патот по кој одиме кон него.
Зашто пред конечната цел, каде и да се наоѓа таа за секој од нас, можеби ќе сфатиме дека животот никогаш не бил само прашање колку далеку сме стигнале, tуку дали сме биле навистина тука додека сме оделе.










