Зимското сметање на времето во 2026 година започнува порано отколку што сме навикнале во последната деценија. Во недела, на 25 октомври, точно во 3 часот по полноќ, стрелките на часовникот ќе ги вратиме еден час наназад. Тоа значи дека 3 часот повторно ќе стане 2 часот, а ноќта формално ќе трае еден час подолго.
Насловите дека часовникот годинава се поместува „најрано во последните 11 години“ звучат како да е променето самото правило, но не станува збор за нова одлука. Причината е едноставно календарска. Летното сметање на времето завршува во последната недела од октомври, а во 2026 година таа недела паѓа на 25 октомври – најраниот датум на кој воопшто може да се случи есенското поместување.
Кога точно го враќаме часовникот?
Во ноќта меѓу сабота, 24 октомври, и недела, 25 октомври 2026 година, во 3 часот часовникот се враќа на 2 часот. Со тоа завршува летното и започнува зимското, односно стандардното сметање на времето.
Датумот и часот се потврдени со одлуката на Владата за почетокот и завршувањето на летното сметање на времето во 2026 година. Во соопштението на Министерството за енергетика е наведено дека летното сметање завршува на 25 октомври во 03:00 часот, при што времето од 03:00 се смета како 02:00 часот.
Мобилните телефони, компјутерите, паметните часовници и повеќето современи дигитални уреди би требало автоматски да го приспособат времето доколку се вклучени автоматските поставки за датум и временска зона. Ѕидните, рачните, автомобилските и другите аналогни часовници најчесто треба да се наместат рачно.
Зошто 25 октомври е најраниот можен датум?
Правилото предвидува летното сметање на времето во Европа да завршува во последната недела од октомври. Во зависност од распоредот на деновите, последната недела може да падне на кој било датум од 25 до 31 октомври.
Кога 25 октомври е недела, како во 2026 година, промената се случува на најраниот можен календарски датум. Ако последната недела падне на 30 или 31 октомври, летното сметање трае речиси уште една недела.
Последен пат последната октомвриска недела се совпаднала со 25 октомври во 2015 година. Оттука доаѓа формулацијата дека часовникот годинава се враќа најрано во последните 11 години. Не се менува часот на поместувањето, туку датумот е најраниот што го дозволува постојното правило.
Правилото важи и во поголемиот дел од Европа
Македонија го усогласува поместувањето на часовникот со европскиот временски распоред. Според официјалниот распоред објавен во Службениот весник на Европската Унија, летното сметање на времето во 2026 година започнало на 29 март, а завршува на 25 октомври.
Промената се изведува во ист момент во земјите што учествуваат во системот, но локалниот час зависи од временската зона. Во Македонија и во земјите што го користат средноевропското летно време, часовникот се враќа од 03:00 на 02:00 часот.
Со промената се напушта средноевропското летно време – CEST, кое е два часа пред координираното светско време, и се враќа средноевропското време – CET, кое е еден час пред него.
Зошто сè уште ги поместуваме стрелките?
Европската комисија уште во 2018 година предложи да престане сезонското менување на часовникот. Европскиот парламент во 2019 година го поддржа предлогот, но државите не постигнаа конечен договор околу тоа дали трајно да останат на летното или на стандардното време.
Проблемот не е само во изборот на едно време. Доколку соседни земји изберат различни решенија, може да се создаде временска карта што би ги усложнила транспортот, трговијата, работното време, комуникациите и прекуграничното патување.
Затоа предлогот за укинување сè уште не е усвоен. Советот на Европската Унија наведува дека сегашниот систем останува во сила сè додека земјите не постигнат заедничка позиција и не биде донесено ново законско решение.
Добиваме ли навистина еден час повеќе сон?
Во теорија – да. Бидејќи периодот од 2 до 3 часот се повторува, таа ноќ располага со дополнителен час. Во практика, тоа не значи дека секој автоматски ќе спие подолго. Луѓето кои ќе станат според вообичаениот биолошки ритам може само да се разбудат еден час порано според новото време.
Есенското поместување најчесто се поднесува полесно од пролетното, кога губиме еден час. Сепак, на организмот може да му бидат потребни неколку дена за целосно да се приспособи на промената на светлината, времето за спиење и дневните навики.
Најпрактично е распоредот да не се менува нагло. Редовното време за легнување, утринската дневна светлина и избегнувањето премногу доцно кафе можат да помогнат преминот да помине без непотребно нарушување на сонот.
На што треба да внимаваме?
Освен часовниците што треба рачно да се наместат, вреди да се проверат алармите, домашните системи за греење, камерите, медицинските уреди, автомобилските часовници и апаратите што работат според однапред зададен распоред.
Особено внимание треба да се посвети на патувањата, летовите, автобуските и железничките распореди, како и на онлајн-состаноците со луѓе од други временски зони. Не сите земји го менуваат часовникот на ист датум, а дел воопшто не применуваат сезонско сметање на времето.
Така, во недела на 25 октомври 2026 година, во 3 часот стрелките ќе ги вратиме на 2. Ќе добиеме подолга ноќ, порано утринско разденување и порано вечерно стемнување. Правилото не е ново – само календарот годинава го постави неговото спроведување на најраниот можен датум.
