Неколку квадратни метри, малку сонце, две столчиња и неколку саксии. Толку понекогаш е доволно за обичниот градски балкон да добие сосема поинаква улога во секојдневниот живот.
За многу семејства што живеат во станови, балконот е единствената непосредна врска со надворешниот простор. Сепак, неретко го користиме како привремена остава, место за сушење алишта или површина на која ги чуваме предметите за кои немаме место во домот.
А што ако го погледнеме поинаку? Како мала градина што може да се менува со годишните времиња, место за утринско кафе, одгледување ароматични билки или едноставно краток одмор опкружен со зеленило.
За ваквата промена не е неопходен голем буџет. Потребни се добро планирање, правилен избор на растенија и разбирање на условите што ги нуди конкретниот простор.
Пред растенијата, запознајте го балконот
Првата грешка при уредувањето мала балконска градина обично ја правиме уште во продавницата. Купуваме растенија според нивниот изглед, без да размислиме дали можат да преживеат на местото каде што планираме да ги поставиме.
Секој балкон има сопствени климатски услови. Неговата ориентација, висината на која се наоѓа, изложеноста на ветер и сенката од околните згради директно влијаат врз изборот на растенијата.
Балкон свртен кон југ може да добива интензивна сончева светлина во текот на летото. Северниот балкон најчесто има помалку директно сонце, додека источната и западната ориентација создаваат поинакви услови во утринските и попладневните часови.
Особено внимателни треба да бидеме со западните балкони. Во текот на жешките летни попладниња, нивните површини можат силно да се загреат, а растенијата во мали саксии брзо да ја изгубат влагата.
Пред да започнете со уредувањето, набљудувајте го балконот неколку дена. Забележете кога добива директно сонце, дали постојат делови што остануваат засенчени и колку силно е изложен на ветер.
Овие едноставни информации се повредни од која било фотографија на совршено уредена тераса што сте ја виделе на интернет.
Во својот водич за градини на балкони и покривни тераси, Кралското хортикултурно друштво на Велика Британија посочува дека изложеноста на сонце и ветер се меѓу главните ограничувања при ваквото озеленување.
Затоа успешната балконска градина започнува со приспособување кон условите, а не со обид секоја замислена идеја по секоја цена да се реализира.
Кои растенија да ги избереме?
На сончевите балкони, особено во деловите на Македонија со топли и суви лета, интересно решение можат да бидат ароматичните медитерански растенија.
Лавандата, мајчината душица, жалфијата и рузмаринот претпочитаат сончеви места и добро дренирана почва. Нивниот изглед, текстура и мирис овозможуваат создавање интересни композиции во релативно мал простор.
Рузмаринот и мајчината душица дополнително имаат практична употреба во кујната. Така дел од декоративното зеленило станува и мала домашна градина со ароматични билки.
Сепак, нивната отпорност на суша не значи дека можат да се остават без наводнување. Растенијата одгледувани во саксии имаат ограничен простор за коренот и помало количество почва од кое можат да црпат вода. Во летните горештини потребно е редовно да се проверува влажноста, особено кај помладите растенија.
За балконите со помалку директно сонце изборот треба да биде поинаков. Хеухерите, одредени видови папрати и растенијата што добро поднесуваат делумна сенка можат да создадат привлечни зелени композиции. Нивната соодветност зависи и од зимските температури и изложеноста на ветер.
Ако сакате цветни аранжмани што се менуваат со сезоната, размислете за комбинирање трајни растенија со сезонско цвеќе. Таквиот пристап овозможува балконот да задржи основна зелена структура и кога летните цветови ќе го завршат својот циклус.
Важна е и меѓусебната усогласеност на растенијата. Нема смисла во ист сад да се комбинираат видови што бараат сосема различен режим на наводнување.
На пример, нането сака повеќе влага и најчесто е попрактично да се одгледува одвоено од медитеранските ароматични растенија. На тој начин секоја саксија може да добива онолку вода колку што навистина ѝ е потребно.
Вертикална градина наместо балкон исполнет со саксии
Кога располагаме со мала површина, решението не мора да биде поставување сè поголем број саксии на подот. Понекогаш најдобро е да го искористиме вертикалниот простор.
Ѕидни држачи, внимателно поставени полици и компактни системи за вертикално озеленување овозможуваат создавање зеленило без целосно зафаќање на површината за седење и движење.
Но вертикалната градина не треба да се претвори во конструкција што е тешка за одржување. Особено кај малите балкони, практично е да се започне со неколку лесни жардиниери што се пристапни за наводнување, прихранување и чистење.
Пред поставување високи конструкции или поголем број саксии, задолжително проверете ја дозволената носивост на балконот. Вкупната тежина ги вклучува садовите, влажната почва, растенијата, мебелот и луѓето што престојуваат на него. За поголеми зафати или кога носивоста не е позната, потребна е процена од овластен градежен инженер.
Безбедното прицврстување е особено важно на повисоките катови и балконите изложени на силен ветер. Жардиниерите не треба да бидат поставени така што можат да паднат, ниту пак да ги попречуваат пристапот и евакуациските патеки.
Исто толку значајна е правилната дренажа. Саксиите треба да имаат отвори за истекување на вишокот вода, а под нив да се постават соодветни подлоги каде што е потребно, без да се создава трајно задржување на вода околу коренот.
Според стручните препораки за одгледување растенија во саксии, добрата дренажа е основен услов за нивниот развој. Особено во зимските месеци, прекумерно влажната почва во комбинација со ниските температури може да создаде сериозни проблеми.
Мала градина што може и да се јаде
Една од најинтересните можности што ги нуди балконот е одгледувањето растенија што истовремено се декоративни и употребливи во кујната.
Ароматичните билки се добар почеток. Нането, босилекот, ориганото, мајчината душица и магдоносот можат да бидат дел од мала балконска градина, доколку за секој вид се обезбедат соодветни услови.
За сончев и заштитен балкон, во текот на топлиот дел од годината може да се размислува и за компактни сорти домати, пиперки или одредени видови зелена салата. Изборот зависи од сезоната, големината на садовите и можностите за редовно наводнување.
Нема потреба веднаш да се обидуваме да создадеме целосна зеленчукова градина. Дури и неколку саксии со свежи ароматични билки можат да внесат интересна промена во секојдневието.
За семејствата со деца, одгледувањето растенија е можност најмладите непосредно да ги запознаат природните процеси. Можат да учествуваат во садењето, наводнувањето и набљудувањето на растот, со задачи приспособени на нивната возраст.
Се разбира, потребно е да се внимава на безбедноста. Средствата за заштита и прихранување треба да се чуваат надвор од дофатот на децата, а растенијата наменети за исхрана мора сигурно да се идентификуваат.
Балкон што се менува со годишните времиња
Балконската градина може да биде интересна во текот на целата година. За тоа е потребно однапред да се размисли кои растенија ќе ја сочинуваат нејзината трајна основа, а кои ќе се менуваат сезонски.
Есента е погоден период за преиспитување на постојното зеленило и планирање нови композиции. Почетокот на октомври, во кој влегуваме, може да се искористи за садење соодветни отпорни растенија и подготовка на садови со пролетни луковици, зависно од локалните временски услови.
Лалињата, нарцисите и зумбулите можат да бидат дел од ваквото планирање, со внимание на специфичните услови за нивното садење и презимување.
За зимските месеци, интересни се и комбинациите од зимски љубичици, хеухери и отпорни зимзелени растенија. Кралското хортикултурно друштво во своите препораки за зимски композиции во саксии предлага растенија што можат да обезбедат декоративен ефект и во постудениот дел од годината.
Сепак, отпорноста на одреден вид во градинарската почва не значи дека неговиот корен има еднаква заштита во саксија. Во подрачја со студени зими, саксиите понекогаш треба да се изолираат или преместат на заштитено место.
Особено внимателни треба да бидеме со растенијата што потекнуваат од потопли климатски подрачја. Кај нив презимувањето на отворен балкон може да биде невозможно без соодветна заштита.
Место за одмор, а не изложба на растенија
Најуспешната балконска градина е онаа што покрај растенијата остава доволно простор и за луѓето.
Ако располагате со тесен балкон, можеби се доволни две компактни столчиња и мала преклоплива маса. На нешто поголема површина може да се постави удобна клупа, која истовремено ќе служи и за чување на дел од градинарскиот прибор.
Материјалите треба да бидат отпорни на надворешните услови, а текстилните додатоци практични за складирање и одржување. Внимателно поставено амбиентално осветлување може да создаде пријатна атмосфера во вечерните часови, под услов електричните елементи да бидат соодветни за надворешна употреба.
Нема потреба целиот простор да се исполни со зеленило. Понекогаш едно повисоко растение, неколку пониски саксии и добро организирано место за седење создаваат похармонична целина од десетици различни растенија без јасен распоред.
Вистинската вредност на зелениот балкон се открива во секојдневната употреба. Тој е место на кое можете да испиете кафе, да прочитате неколку страници од книга, да одгледувате свежи билки или едноставно да поминете малку време на отворено.
За такво нешто не е потребна голема градина. Доволно е неколкуте квадратни метри што веќе ги имаме да почнеме да ги гледаме како можност, наместо како ограничување.
