Старата изрека што повторно станува современа

Има реченици што толку долго се повторуваат што почнуваат да звучат како украс, а не како вистина. „Во здраво тело – здрав дух“ е една од нив. Ја слушаме од училиште, од лекари, од родители, од спортски работници, од луѓе што сакаат да нè поттикнат да се раздвижиме. Со текот на времето токму затоа што е често кажувана ја прифаќаме како готова мудрост и ретко се задржуваме на неа.

А во неа има повеќе од повик за вежбање. Има цела слика за човекот. Телото не е само обвивка во која живее умот, ниту духот е некаква одвоена висина што нема врска со крвта, здивот, чекорот, сонот и заморот. Човекот е едно суштество. Кога телото долго се запоставува, духот не останува недопрен. Кога духот е задушен од грижи, стравови и празнина, телото порано или подоцна почнува да зборува со свој јазик.

Токму затоа старата изрека денес звучи помалку како морална поука, а повеќе како предупредување. Современиот човек има сè повеќе алатки за удобност, а сè помалку природен ритам. Седи долго, дише плитко, спие неправилно, јаде набрзина, работи под притисок и одмора со екран во рака. Потоа се чуди зошто мислата му е матна, расположението кршливо, а трпението тенко.

Телото памети и кога умот се прави дека заборавил

Телото не е нем сведок. Тоа памети. Памети непроспиени ноќи, напнатост во вратот, забрзано срце, премолчани грижи, часови поминати во неподвижност, оброци без мерка и денови без вистинско движење. Не се жали веднаш. Долго поднесува. Дури и кога испраќа знаци, ние најчесто ги толкуваме како непријатност што треба да се замолчи, а не како порака што треба да се разбере.

Во таа смисла здравото тело не значи тело без слабост, без болка, без возраст и без граници. Таквата слика е опасна, затоа што го претвора здравјето во естетска или натпреварувачка задача. Здраво тело е тело што не е напуштено од сопствениот човек. Тело што го слушаме, го движиме, го храниме со разум, го одмораме без вина и не го казнуваме затоа што не е совршено.

Не случајно Светската здравствена организација ја поврзува редовната физичка активност не само со превенција на болести, туку и со намалување на симптоми на депресија и анксиозност, подобро мозочно здравје и општа благосостојба. Тоа не е фитнес-мода, туку едноставна вистина: човекот е создаден да се движи, а не да живее како неподвижен набљудувач на сопствениот живот.

Духот не се лекува само со мисли

Современата култура често го турка човекот кон две крајности. Едната го обожава телото – изглед, форма, дисциплина, резултат. Другата го обожава умот – продуктивност, анализа, контрола, постојана ментална будност. И во двата случаи човекот се распаѓа на делови.

Духот не се храни само со идеи, ниту се смирува само со зборови. Понекогаш му треба прошетка, тишина, сон, вода, воздух, допир со земја, рака што нешто создава, тело што се заморува природно, а не нервозно. Има мисли што не се решаваат на столче пред екран, туку во одење. Има немири што не исчезнуваат од една добра реченица, туку од повторен ритам: чекор, здив, движење, пауза.

Затоа здравиот дух не е постојана позитивност. Не е насмевка што ја носиме како маска. Здрав дух е способност човекот да остане во допир со себе, да не се изгуби во стравот, да не се претвори во машина за обврски, да не го мери животот само според надворешна успешност. Тоа е внатрешна подвижност: способност да се падне, да се разбере падот и повторно да се продолжи.

Во таа насока природно се надоврзува и поширокиот разговор за психологијата на секојдневието, затоа што најголемите промени ретко почнуваат со големи декларации. Почнуваат со мали враќања: кон ред, кон мера, кон присутност, кон обични навики што ја враќаат човековата целина.

Мерата е поважна од култот кон здравјето

Нашето време сака да го претвори и здравјето во обврска што создава вина. Треба да бидеш активен, смирен, продуктивен, емоционално стабилен, добро информиран, убаво нахранет, доволно одморен и секогаш подготвен за уште еден предизвик. Така, и грижата за себе може да стане нов притисок.

Но здравјето не е проект за совршенство. Тоа е однос. Однос кон сопствените граници, кон времето, кон работата, кон храната, кон другите луѓе, кон сопственото тело и кон сопствената мисла. Човек што се грижи за телото не мора да биде опседнат со него. Човек што се грижи за духот не мора постојано да зборува за духовност.

Мерата е тивка, но силна доблест. Таа не бара спектакл. Бара повторување. Да станеш кога телото бара движење. Да застанеш кога умот е преоптоварен. Да не ја мешаш амбицијата со исцрпување. Да не ја нарекуваш мрзеливост секоја потреба за одмор. Да не го храниш телото само со калории, ниту духот само со информации.

Токму тука се среќаваат здравото тело и здравиот дух: во мерата. Во способноста да се живее без постојано насилство врз себе.

Современиот човек меѓу удобноста и истоштеноста

Парадоксот на денешницата е јасен: никогаш не сме имале повеќе удобности, а ретко сме биле толку исцрпени. Не затоа што животот порано бил полесен, туку затоа што денес исцрпеноста често е невидлива. Не е секогаш во мускулите, туку во вниманието. Не е секогаш во физичкиот напор, туку во постојаната раздробеност.

Човекот седи, но е уморен. Одмора, но не се обновува. Јаде, но не се храни вистински. Комуницира, но не се среќава. Гледа, но не забележува. Слуша, но не е присутен. И потоа телото и духот почнуваат да се бараат еден со друг како двајца одамна разделени блиски луѓе.

Во текстот Човекот во современиот свет – меѓу смисла, страв и систем Паноптикум веќе ја отвора токму таа линија: современиот систем не го притиска човекот само однадвор, туку влегува во неговите навики, ритми и начини на мислење. Затоа грижата за телото и духот не е приватен каприц, туку мала форма на отпор кон живот што сака да нè направи употребливи, но не и цели.

Движењето како враќање кон себе

Не мора секое движење да биде спорт. Понекогаш најважниот чекор е буквално чекор. Прошетка без слушалки. Утро без веднаш да се посегне по телефон. Мал физички напор што го враќа здивот во телото. Работа со раце. Редовен сон. Седнување на маса без брзање. Тишина во која мислата не е нападната од известувања.

Ова звучи едноставно, дури и премногу едноставно за свет што сака сложени решенија. Но човекот не се распаѓа одеднаш, па не се обновува ни одеднаш. Се враќа постепено. Со навики што не се театрални. Со дисциплина што не понижува. Со грижа што не станува самоказнување.

Здравото тело му дава на духот почва. Здравиот дух му дава на телото смисла. Без првото, човекот станува мисла без корен. Без второто, станува организам без насока.

Целината е најголемата човечка задача

„И здраво тело и здрав дух“-мисла моја-Љ.Д.) е изедначување и меѓусебна обусловеност на значењето на телото и духот (за разлика од „Во здрво тело-здрав дух“). Таа не треба да се чита како рецепт за идеален живот. Таков рецепт нема. Има луѓе со болни тела и извонредно силен дух. Има луѓе со физичка сила, а внатрешно празни. Има животни околности што не дозволуваат лесни совети. Секоја сериозна мисла за здравјето мора да биде човечна, а не сурова.

Сепак, останува едно: не можеме бесконечно да го раздвојуваме она што во нас е поврзано. Телото ја носи нашата историја, духот ја толкува. Телото го чувствува светот, духот му дава значење. Телото старее, духот може да созрева. Телото бара грижа, духот бара смисла.

Можеби затоа и старата и изрека преживеала и„новата“ („подновена“) живеат наспоредно. Не затоа што се совршени, туку затоа што нè враќаат кон заборавената целина.

Човекот не е само тело што треба да функционира, ниту само дух што треба да издржи. Човекот е живо единство. А секој ден во кој ќе направи нешто за тоа единство – малку повеќе движење, малку повеќе тишина, малку повеќе мера, малку повеќе смисла – е ден во кој повторно се приближува до себе.