Животот најчесто го расипуваме токму таму каде што мислиме дека најмногу го чуваме. Го оттурнуваме денешниот ден за некое подобро утре, ја жртвуваме сегашноста за некаква замислена сигурност, и додека правиме планови како подолго да живееме, сосема забораваме да прашаме како всушност живееме. Токму затоа вредноста на животот не е во неговата голема биографија, туку во загранот на секој негов миг – во тоа да не те одмине, да не ти протече низ прсти, да не ти помине залудно.
Да знаеш да живееш не значи само да дишеш, да се движиш и да ја оттуркуваш ден за ден обврската што ја нарекуваме секојдневие. Да знаеш да живееш значи да ја прифатиш една од најнепријатните, но и најослободувачките вистини: дека животот е минлив. И дека токму поради тоа секој миг има тежина. Не останува многу по човекот. Останува малку време исполнето со дело, неколку чекори што не биле сосема залудни, некоја трага низ празниот простор и, ако имал среќа и ако живеел чесно, останува и спомен дека бил.
Животот не е трка што треба да се надмудри
Човекот често се однесува како да може да го преговара сопствениот рок. Како да има некаква тајна власт над времето, па само уште малку ќе оттурне, уште малку ќе задржи, уште малку ќе купи. Но животот не се моли, не се уценува и не се продолжува со инает. Не треба да трчаш по него, ниту да се обидуваш да го развлекуваш повеќе отколку што ти е пишано. Затоа што токму тогаш може да се случи она најироничното – додека ти мислиш дека го стигнуваш, тој предвреме да те претрча и да стави точка на сè.
Во тоа има една стара, тивка мудрост што денес сè потешко ја поднесуваме. Современиот човек сака контрола над сè – над телото, над годините, над исходот, над впечатокот што ќе го остави. Но животот никогаш не ни припаѓал на тој начин. Тој ни е даден да го живееме, не да го поседуваме. Колку побрзо го разбереме тоа, толку поспокојно ќе го носиме и товарот на деновите и радоста на малите нешта.
Да бидеш задоволен од себе додека си жив
Една од најтешките, а можеби и најважните реченици во целиот овој размислен круг е оваа: биди задоволен од себе си додека си жив. Не поради суета. Не поради самодоволност. Туку поради внатрешна согласност со она што си го направил од себе и со она што им го оставил на другите. Има луѓе што доживуваат длабока старост, а никогаш вистински не се сретнале со себе. Има и такви што не живееле долго, но живееле толку полнокрвно и чесно што нивното присуство останало подолго од многу туѓи децении.
Да бидеш задоволен од себе не значи да мислиш дека си безгрешен. Значи да не си си туѓ. Да не мораш цел живот да се криеш од сопствената совест. Да можеш да застанеш, макар и во тишина, и да кажеш: не живеев совршено, но живеев вистински. Тоа е повеќе од успех. Тоа е мир.
Народната мудрост не зборува убаво – туку точно
Македонските народни пословици за животот не се украсни реченици. Тие не се создадени за да звучат книжевно, туку за да погодат право во коска. Во нив нема обид да се разубави стварноста. И токму затоа се силни.
„Во сон се родив, во сон живеам, во сон ќе умрам“ не е само горчлива мисла за човечката неосвестеност. Тоа е предупредување дека може да се случи целиот живот да ти мине без да бидеш навистина буден за него. „Поарно чесна смрт отколку нечесен живот“ ја кажува можеби најважната граница меѓу постоење и достоинство. А „Животот е сладок ако е и горчлив“ потсетува на нешто што денешниот човек тешко го прифаќа – дека вредноста на животот не зависи од тоа дали е лесен, туку дали е вистински.
И пословицата „Мала вечеричка, долга живеачка“ носи една тивка философија на мера, скромност и самосовладување. Народот одамна знаел дека човекот не пропаѓа само од голема несреќа. Понекогаш пропаѓа и од претерување, од ненаситност, од неспособност да застане навреме. Во таа смисла, народната мудрост е и етика и психологија, и практичен совет и животна дисциплина.
Слична вистина зборуваат и другите народи
Интересно е што кога ќе се оттурнат јазиците, географијата и обичаите, човештвото за животот кажува речиси исти нешта. Данската порака „Живеј да учиш, учи да живееш“ ја врзува мудроста со искуството, а не со голото знаење. Германската мисла дека „Треба да се живее така да можеме да живееме и утре“ внесува одговорност, мера и грижа за последиците. Руското „Знај да живееш, но знај и да умреш“ нè потсетува дека зрелоста не е само во уживањето на животот, туку и во прифаќањето на неговиот крај.
Во арапската изрека „Плод на човековиот живот е неговото име“ се гледа стариот увид дека репутацијата не е украс, туку резиме на една судбина. Француската мисла за животот и молчењето отвора друга важна димензија: не живее добро само оној што многу знае, туку и оној што знае кога да застане, кога да премолчи, кога да не ја расипе тишината со непотребна бучава. А шпанската реченица „До смртта сè е живот“ можеби најјасно кажува колку е погрешно однапред да се откажеш од себе, од надежта, од напорот, од достоинството.
Тука не станува збор само за убавина на изразот. Станува збор за цивилизациско искуство. Различни народи, различни времиња, различни јазици – а иста поента: не е доволно само да ти тече животот. Треба да умееш да го носиш.
Добриот живот не е исто што и лесниот живот
Една од најголемите заблуди на модерното време е уверувањето дека добар живот значи удобен живот. Дека вреди само она што е безболно, без напор, без лишување, без ризик. Но и народната мудрост и личното искуство нè учат на спротивното. Лесно е да се живее, но тешко е добро да се живее. Токму тука лежи разликата меѓу преживување и обликуван живот.
Добриот живот бара свесност, мера, карактер и способност да се издржи и горчливото без да се оттурне сладкото. Бара човек да не се продава евтино, да не се троши на ситни суети, да не се предава на празни трки. Бара човек да знае за што вреди да се живее, но и за што не вреди да се живурка.
На крајот, можеби не е најважно колку живот имало во нашите години. Можеби поважно е колку години имало во нашиот живот. Колку пати сме биле присутни во сопствениот ден. Колку пати сме се покажале како луѓе. Колку пати сме одбрале чесност наместо корист, мера наместо алчност, смисла наместо бучава.
Тоа е, веројатно, и најтешката лекција. Животот не бара од нас да бидеме бесмртни. Бара да не бидеме отсутни од сопствениот живот. И додека сме тука, додека чекорот уште не запрел, можеби највредното што можеме да го направиме е ова: да живееме така што кога ќе се свртиме зад себе, да не ни биде срам од патот што останал.
Македонски народни пословици:
-Во сон се родив, во сон живеам, во сон ќе умрам;
-За едно зрно пченица врапчето се ваќа во склупцата и си придаа животта;
-Пусти пчошки живот што живеит;
-Поарно чесна смрт отколку нечесен живот;
-Мала вечеричка, долга живеачка;
-Животот е сладок ако е и горчлив.
Пословици од народите на светот:
-Живеј да учиш, учи да живееш (Данска);
-Треба да се живее така да можеме да живееме и утре (Германска);
-Знај да живееш, но знај и да умреш (Руска);
-Плод на човековиот живот е неговото име (Арапска);
-Доволно знае оној што знае да живее и да молчи (Француска);
-Тешко е да се бориш против оној кому му е тежок животот (Холандска);
-Брз живот, краток живот (Германска);
-Лесно е да се живее, но тешко е добро да се живее (Полска);
-До смртта се е живот (Шпанска);
-Многу знае оној што знае да живее (Италијанска).
