Претседателот на Србија, Александар Вучиќ, најави дека на 27. септември ќе поднесе оставка од претседателската функција, по што ќе се вклучи во кампањата за предвремените парламентарни избори закажани за 25. октомври. Доколку оставката биде формално поднесена, претседателката на Народното собрание, Ана Брнабиќ, според Уставот ќе го заменува претседателот на Републиката.
Вучиќ изјави дека ќе поднесе оставка по враќањето од Њујорк, каде што учествува на заседанието на Генералното собрание на Обединетите нации.
Тој нагласи дека по заминувањето од претседателската функција ќе се вклучи во кампањата за предвремените парламентарни избори во Србија на 25 октомври, а претходно најави и дека има намера да се кандидира за премиер.
Оставката е најавена, но сè уште не е поднесена
Во правна и политичка смисла важно е да се направи разлика меѓу најава за оставка и формално поднесување оставка. Заклучно со денеска Вучиќ и натаму е претседател на Србија. Неговиот мандат би престанал дури на денот кога оставката формално ќе биде поднесена.
Уставот на Србија предвидува дека мандатот на претседателот престанува со истекот на времето за кое е избран, со оставка или со разрешување. Претседателот ја поднесува оставката до претседателот на Народното собрание, а мандатот престанува на денот на поднесувањето на оставката. Оттука, 27. септември е засега најавен датум, а не веќе завршен институционален чин.
Ана Брнабиќ ќе го заменува претседателот ако оставката биде поднесена
Вучиќ во интервјуто рече дека сака неговата канцеларија да биде подготвена за Ана Брнабиќ кога ќе ја поднесе оставката.
Според член 120 од Уставот на Србија, кога на претседателот на Републиката ќе му престане мандатот пред истекот на времето за кое е избран, го заменува претседателот на Народното собрание. Ана Брнабиќ е претседателка на српскиот парламент. Уставот предвидува дека претседателот на Народното собрание може да го заменува претседателот на Републиката најдолго три месеци. Во тој период треба да бидат организирани и претседателски избори, така што тие да се одржат најдоцна три месеци од престанувањето на мандатот. Тоа значи дека, доколку Вучиќ ја реализира најавената оставка на 27. септември, Србија покрај парламентарната изборна кампања ќе влезе и во уставна постапка за избор на нов претседател.
Вучиќ влегува во парламентарната кампања
Најавеното повлекување од претседателската функција е директно поврзано со плановите на Вучиќ за претстојните парламентарни избори. Тој претходно соопшти дека по оставката ќе учествува во изборната трка и дека планира да биде кандидат за премиер. Предвремените парламентарни избори се закажани за 25. октомври годинава.
Во интервјуто од 20. септември Вучиќ најави и кадровски промени доколку политичкиот блок што го предводи обезбеди мнозинство за формирање нова влада. Станува збор за предизборни најави, а не за веќе донесени институционални одлуки.
Србија пред две паралелни политички постапки
Доколку оставката биде поднесена на најавениот датум, последната недела од септември би означила значајна институционална промена во Србија. Од една страна ќе продолжи кампањата за парламентарните избори на 25. октомври, на кои Вучиќ планира активно да учествува, а од друга престанувањето на неговиот претседателски мандат ќе ја активира уставната постапка за негово заменување и распишување нови претседателски избори.
Политичката ситуација се одвива по повеќемесечни студентски и антивладини протести во Србија, кои започнаа по трагедијата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024. година и вклучуваат барања за институционална и политичка одговорност. Вучиќ и неговите сојузници ги отфрлаа обвинувањата на противниците за системска корупција и злоупотреби.
Клучен датум – 27. септември
Следниот клучен момент е 27. септември, кога Вучиќ најавува дека формално ќе ја поднесе оставката. Дотогаш, правно гледано, тој останува претседател на Србија. Доколку оставката биде поднесена, мандатот ќе му престане истиот ден, а претседателката на Народното собрание Ана Брнабиќ ќе го заменува шефот на државата во рамките на овластувањата и роковите утврдени со српскиот Устав.
