Погледот пред зборот
Пред човекот да научи да се брани со зборови, да се крие зад учтивост, да гради маски од навики, ставови и улоги, неговите очи веќе ја кажале првата вистина. Очите се најстарото сведоштво на душата. Во нив има нешто што не може докрај да се воспитува, да се стилизира, да се фалсификува. Можеме да го контролираме гласот, да ја смениме насмевката, да ги одмериме речениците, да премолчиме што нè боли. Но погледот, барем во еден миг, секогаш ќе избега пред нас и ќе го покаже она што сме сакале да го задржиме во себе.
Затоа убавината на очите не е само во нивната боја, форма или сјај. Таа е во она што од нив се пробива: радост која не се научила да биде претпазлива, тага која не сака да биде товар, зачуденост пред светот, доверба, страв, љубопитност, нежност. Очите се место каде што лицето престанува да биде лице и станува присуство.
Најсјајната убавина не блеска однадвор
Современиот свет ја тренира убавината да биде видлива, мерлива и погодна за покажување. Таа мора да биде фотографирана, уредена, објавена, потврдена. Но најсјајната убавина ретко се појавува така. Таа не бара светлина однадвор, бидејќи ја носи во себе. Очите на човек кој љуби, кој простува, кој се радува без пресметка, кој гледа со внимание, имаат сјај што не доаѓа од младоста, од совршеноста или од допадливоста. Тоа е сјај на внатрешна чистина.
Има погледи што веднаш ни стануваат блиски, иако човекот пред нас не ни кажал речиси ништо. Има очи во кои препознаваме дом, утеха или опасност. Има очи што нè смируваат и очи што нè разобличуваат. Во нив се чита дали некој гледа за да разбере или гледа за да поседува; дали пристапува кон светот како кон чудо или како кон плен.
Најсјајната убавина е токму во тој начин на гледање. Не во очите како украс, туку во погледот како морална состојба.
Невиноста што не значи наивност
Кога велиме дека во очите е најневината убавина, не зборуваме за детска несвесност или за незнаење на светот. Невиноста не е секогаш неинформираност. Понекогаш таа е избор: да не се дозволи горчината да го изеде погледот, да не се гледа секој човек како закана, да не се претвори животот во постојана одбрана.
Има луѓе кои минале низ болка, а сепак не гледаат со омраза. Нивните очи се можеби потемни од искуството, можеби потивки, можеби помалку лесни за насмевка, но во нив има достоинство што преживеало. Таа невиност е посилна од наивноста, бидејќи не произлегува од незнаење, туку од одбивање човекот да се предаде на цинизмот.
Во такви очи има убавина што не се троши. Таа не старее како лицето, не исчезнува со брчките, не зависи од годините. Напротив, понекогаш токму времето ја продлабочува. Очите на стар човек кој сè уште знае да се зачуди пред дете, пред дрво, пред песна или пред едноставна човечка добрина, имаат блесок што младоста не може да го имитира.
Очите како огледало, но и како врата
Често се вели дека очите се огледало на душата. Тоа е точно, но не е доволно. Огледалото само враќа слика. Очите прават повеќе: тие отвораат врата. Преку нив не само што гледаме каков е другиот, туку и му дозволуваме да влезе во нашиот свет. Еден искрен поглед може да каже: те слушам, те гледам, тука сум. А тоа, во време на брзи зборови и плитки допири, е ретка човечка милост.
Погледот може да биде рана, но може да биде и лек. Некогаш е доволно некој да нè погледне без презир за да се почувствуваме повторно човечки. Некогаш очите на друг човек ни го враќаат чувството дека не сме невидливи. Во нив се случува тивка размена: јас постојам пред тебе, а ти постоиш пред мене.
Таа размена е основа на секоја вистинска блискост. Без неа зборовите остануваат уредни, но празни. Со неа и молкот станува говор.
Убавина која не може да се украде
Очите ја носат најневината убавина затоа што во нив има нешто недопрено од пазарот на изгледот. Може да се копира облека, стил, поза, па дури и насмевка. Но не може да се копира поглед. Тој е збир од сè што сме сакале, изгубиле, преживеале, простиле и сочувале. Погледот е биографија без датуми.
Затоа некои лица ги забораваме, но некои очи остануваат со нас со години. Не паметиме секогаш што ни рекол човекот, но паметиме како нè погледнал. Во тој миг сме почувствувале дали сме биле прифатени, разбрани, сакани или осамени. Очите ја паметат вистината на средбата.
Во нив е најсјајната убавина затоа што сјајот не е украс, туку знак на живот. Во нив е најневината убавина затоа што и кога човекот научил да се крие очите сè уште знаат да бидат деца на душата. Тие први се радуваат, први се плашат, први љубат, први плачат. И можеби токму затоа кога сакаме навистина да запомниме некого не го бараме во неговите зборови, туку во погледот што ни го оставил.
