Самостојната изложба на цртежи „EST“ на Владимир Лукаш беше претставена од 20 до 27 октомври 2026 година во Продажниот ликовен салон на Културно-информативниот центар во Скопје. Зад поставката стои процес што започнал речиси две години порано – со латински поговорки, бели листови, пенкала и едно навидум едноставно прашање: што се случува со древната мудрост кога ќе ја погледнеме од денешна перспектива?
„EST“ не ја третира поговорката како неприкосновена вистина што треба само да се илустрира. Лукаш ја вади од познатиот контекст и ја става во визуелна ситуација во која нејзиното значење почнува да се поместува. Понекогаш кон хуморот, понекогаш кон апсурдот, политичката асоцијација или филозофската недоумица. Токму во тој простор меѓу реченицата и цртежот се наоѓа главната сила на циклусот.
Од латинската поговорка до визуелен парадокс
Почетокот на приказната води кон декември 2024 година и цртачките сесии „Цртаме латински поговорки“ во кафе-книжарницата „Буква“. Како појдовен материјал Лукаш ја користел книгата „Латински цитати, изреки и фрази“, приредена од класичната филологинка Светлана Кочовска Стевовиќ и објавена од „Или-Или“ во 2023 година.
Збирката содржи илјадници латински цитати, изреки, фрази, правни максими и други куси изрази што низ вековите преживеале далеку над историската средина во која настанале. Токму таа долговечност отвора интересен проблем: кога една мисла се повторува доволно долго, дали таа останува мудрост или постепено станува готова формула што веќе не ја преиспитуваме?
Лукаш не се обидува да даде теоретски одговор. Наместо тоа, ја внесува реченицата во светот на сликата и дозволува цртежот да ѝ противречи, да ја прошири или да ја направи чудна. Во современите предмети, ситуации и графички асоцијации, старото значење добива нов сосед, а понекогаш и противник.
Во освртот „Визуелна карикатурализација на мислата“, Дарин Ангеловски го лоцира овој пристап во просторот меѓу карикатурата, ребусот, концептуалната уметност и илустрацијата. Тоа е важна разлика: овде карикатуралното не постои само за да предизвика смеа. Неговата функција е нешто да зголеми, да преоптовари или да измести доволно силно за повторно да го забележиме.
Карикатурата како начин на читање
Поговорките обично доаѓаат со авторитет. Тие звучат како нешто што веќе било проверено од времето и затоа не бара ново објаснување. Во „EST“, токму тој авторитет е ставен на проверка. Не за да биде поништен, туку за да се види што се случува кога реченицата стара со векови ќе се најде во визуелниот речник на сегашноста.
Оттука произлегува играта со очекувањето. Гледачот ја препознава логиката на изреката, а потоа цртежот му нуди друг пат. Во тој момент значењето повеќе не е затворено меѓу зборовите. Се создава нов однос меѓу текстот, изместувањето и визуелниот парадокс, во кој гледачот мора самиот да ја доврши врската.
Овој интерес за судирот меѓу идејата и визуелната форма го вклучува „EST“ во поширокиот разговор што го води современата ликовна сцена во Скопје. Слична потреба уметничкото дело да не биде само предмет за гледање, туку и простор за толкување, може да се препознае и во други неодамнешни изложбени проекти во КИЦ, меѓу кои „ФЕНОМЕН – ЉУБОВ“ на Иван Ѓуришиќ и изложбата „КОДОТ“ на Елена Галика и Христина Тарабунова.
Автор што не останува во една дисциплина
Владимир Лукаш е роден во 1978 година во Скопје и неговата работа одамна не се движи во границите на само еден медиум. Тој е визуелен уметник, писател и музичар, со петнаесетина самостојни изложби и учества на повеќе од сто групни изложби во Македонија и во странство. Неговите кратки анимирани филмови биле прикажувани на десетици фестивали во Европа, Азија и Америка, а зад себе има и повеќе книги за деца и возрасни.
Во неговата изложбена биографија се наоѓаат проекти како „Пикник во лавиринтот“, „Mule variations“, „Hello, deadline, my old friend, I’ve come to talk with you again“, „Скицерајки“, „Транзициски хитови“, „Цртежи кои никогаш не би ги изложил“ и „Загубениот космонаут и други приказни“. Насловите сами по себе покажуваат една постојана наклонетост кон играта, поместувањето на перспективата и малата пукнатина низ која сериозното може да се види поинаку.
Токму затоа „EST“ изгледа како природно продолжение на таа линија, а не како изолиран експеримент. Изложбата во КИЦ произлегува од истражување во кое книжевниот материјал, илустрацијата, карикатурата и концептуалната игра се преклопуваат наместо да се раздвојуваат во посебни дисциплини.
Што останува кога поговорката ќе се пресели во слика
Најинтересната точка во „EST“ можеби не е дали некоја стара изрека е точна или погрешна. Поважно е што Лукаш ѝ го одзема комфорот на готовото значење. Поговорката повторно мора да биде прочитана, затоа што цртежот ѝ додава нешто што во неа првично го немало – современ предмет, апсурдна ситуација, шега, конфликт или асоцијација.
Така древната мисла не е ниту исмеана ниту ставена на пиедестал. Таа е доведена во состојба на мала несигурност. А токму таму започнува новото читање: кога она што сме мислеле дека одамна го разбираме, одеднаш повторно бара од нас да го погледнеме.










