Има убавина што доаѓа со младоста, а има и убавина што младоста едноставно не умее да ја создаде. Првата е лесно забележлива. Таа се покажува веднаш: во затегнатата кожа, во сјајот на очите, во леснотијата на движењето, во бујноста на косата, во свежината на лицето. Тоа е убавината што не мора многу да објаснува за да биде видена. Природата ја подарува речиси без заслуга.
Но постои и една друга убавина. Убавината на стари години. Не убавината на староста сама по себе. Не романтизирање на годините, ниту утешна мисла дека секоја брчка мора да биде прекрасна само затоа што сведочи за минатото. Туку убавината на неа и на него – жената која остарела, а сепак останала убава и мажот кој остарел, а сепак останал убав. Или, можеби поточно, станале убави на сосема поинаков начин.
Тоа е убавина која повеќе не се натпреварува со младоста. Токму затоа станува слободна.
Лицето што добило биографија
Младата жена понекогаш не знае колку е убава. Нејзината убавина е толку природна што таа ја носи како нешто што отсекогаш ѝ припаѓало. Огледалото ѝ е сојузник, времето изгледа бескрајно, а лицето сè уште нема биографија.
Кај старата жена е поинаку. Нејзиното лице веќе раскажува. На него времето оставило линии, сенки, вдлабнатини, нерамномерности. Но тие не се само траги од исчезнување. Во нив има траги од карактер.
Некои брчки навистина се од грижи. Други се од смеење. Некои се од ноќи поминати во страв. Други од сонце, од патувања, од деца, од љубов, од работа, од долго гледање во истиот човек преку масата, од чекање пред болничка врата, од разделби, од повторни средби, од години во кои животот не ја прашувал дали е подготвена.
И сето тоа со текот на времето се собира во едно лице.
Затоа постарото лице понекогаш знае да биде повпечатливо од младото. Не затоа што е посовршено, туку затоа што е понеповторливо.
Младоста сака симетрија. Зрелата убавина живее од особеностите.
Лесно подигнатата веѓа, продлабочената линија околу устата, побелениот прамен коса, вратот што веќе не е млад, дланките на кои времето оставило мрежа од ситни жили – сето она што некогаш би било сметано за несовршенство, со годините може да стане дел од достоинството на една жена.
Зашто не е исто да се гледа лице и да се гледа личност.
Кога убавината се преселува во погледот
На стари години убавината сè помалку живее само во лицето. Таа преминува во погледот. А погледот е можеби најнеобичниот дел од човечкото стареење, затоа што телото се менува, а очите понекогаш остануваат чудесно исти.
Во нив може да живее девојката од пред половина век. Жената може да има осумдесет години, а кога ќе се насмевне, за миг од неа да погледне дваесетгодишната девојка која некогаш се вљубила, танцувала, трчала по дожд или чекала некого на некоја железничка станица.
Годините речиси сè менуваат, но не успеваат секогаш да го изменат начинот на кој човекот гледа. Затоа има стари жени со неверојатно млади очи. И тоа е една од највозбудливите тајни на убавината на стари години.
Лицето кажува: времето поминало. Очите одговараат: јас сум уште тука.
Слободата да не се биде млад
Убавината на жената во староста не е само физичка преобразба. Со годините исчезнува уште нешто – потребата постојано да се биде допадлив. А тоа ослободување може да биде прекрасно.
Во младоста жената честопати се гледа себеси и низ очите на другите. Дали сум убава? Дали ме забележуваат? Дали сум посакувана? Дали сум доволно млада, витка, привлечна, модерна?
Општеството е безмилосно во тоа погледување. Жената рано ја учат дека нејзината вредност на некој начин е поврзана со изгледот. Подоцна истото општество се однесува како таа да исчезнува кога престанува да биде млада. Но некои жени на стари години го добиваат најголемиот подарок – престануваат да бараат дозвола да постојат.
Тогаш се јавува една посебна убавина. Жената ја носи косата како што сака. Ги избира боите што ѝ се допаѓаат. Се шминка ако сака. Не се шминка ако не сака. Не мора да изгледа триесет години помладо за да биде достоинствена. Не мора да го крие своето лице. Не мора секоја брчка да ја прогласува за непријател. Не мора да се извинува што времето минало и преку неа.
Таквата жена знае дека убавината никогаш не била само површина и затоа повеќе не ѝ робува на површината.
Кога стилот станува личен потпис
Тоа не значи дека жената престанува да се грижи за изгледот. Напротив. Понекогаш токму на стари години стилот станува порафиниран. Жената веќе знае што ѝ прилега, што сака, што не сака. Не ја следи секоја мода. Не се обидува да личи на сите. На неа веќе ѝ прилега она што е нејзино. Може тоа да биде едноставна бела кошула. Марама околу вратот. Сребрена коса. Темноцрвен кармин. Стар прстен. Парфем што го користи со децении.
Нема ништо спектакуларно, а сепак има присуство. Токму присуството е зборот што најмногу ѝ прилега на убавината на старата жена.
Младата убавина може да блесне. Зрелата убавина може да исполнува простор. Затоа некои жени на стари години влегуваат во соба и веднаш се забележуваат, иако не се најгласни, ниту најраскошно облечени. Тие имаат нешто што не може да се купи: оформено присуство. Во начинот на кој седнуваат. Во начинот на кој молчат. Во начинот на кој го слушаат соговорникот. Во движењата што веќе не се брзи, но се сигурни. Во гласот кој ја изгубил младешката острина, но добил топлина. Во насмевката која веќе знае дека животот не е само она што сме го посакувале.
Сензуалноста не завршува со младоста
Постои и една посебна сензуалност на старите години за која ретко се зборува. Како сензуалноста да му припаѓа само на младото тело. Но привлечноста никогаш не била само прашање на возраст. Понекогаш таа е во гласот. Во рацете. Во интелигенцијата. Во хуморот. Во мирисот. Во начинот на кој жената го изговара нечие име. Во погледот што знае повеќе отколку што кажува. Во блискоста која не мора повеќе ништо да докажува.
Жена која била сакана педесет години не мора на осумдесет да престане да биде жена. Не станува само баба. Не станува само мајка. Не станува само „стара госпоѓа“. Под сите тие улоги останува личноста што некогаш љубела, била љубена, посакувала и била посакувана.
Во неа не исчезнува женскоста. Само станува потивка. А тивкото понекогаш е подлабоко од гласното.
А што е со машката убавина?
И мажот на стари години може да остане убав. Не само „добро зачуван“, не само достоинствен за својата возраст, туку навистина убав – на начин што младоста не го познава.
И кај него времето одзема. Косата се проретчува или побелува. Лицето ги губи младешките линии. Телото станува потешко, движењата побавни.
Но нешто друго може да дојде на нивно место: с едата коса понекогаш му прилега повеќе од младешката, брадата што побелела може да му даде достоинство, брчките околу очите можат да станат сведоштво за смеење, грижа, размислување, работа, љубов и загуби.
Кај постариот маж лицето престанува да биде само лице. Станува карактер. Во него се читаат изборите што ги направил, битките што ги водел, загубите што ги преживеал, љубовите што ги зачувал или изгубил, гордоста што ја скршил и мудроста што ја стекнал.
Особено е привлечен мажот кој на стари години не се обидува очајнички да изгледа млад. Кој не ја претвора староста во панична борба против времето. Кој едноставно знае да ја носи возраста. Со уредност. Со едноставност. Со смирен глас. Со достоинствено држење. Со поглед кој не мора да биде остар за да биде силен.
И кај него очите понекогаш остануваат најмладиот дел од телото. Во нив може сè уште да живее момчето што некогаш трчало, се вљубувало, сонувало, грешело и верувало дека животот никогаш нема да заврши.
Телото старее. Погледот понекогаш не.
Вистинската машка убавина на стари години можеби најсилно се препознава во присуството. Во мажот што повеќе нема потреба да се наметнува. Кој зборува малку, но има што да каже. Кој умее да слуша. Кој не ја докажува својата машкост со сила, туку со стабилност. Кој знае да биде нежен без да чувствува дека со тоа е помалку маж. Кој повеќе нема потреба да победува во секој разговор. Кој го прифатил животот, но не се откажал од него.
Таквиот маж може да биде многу поубав на седумдесет отколку што бил на триесет. Не затоа што времето било милостиво кон неговото лице, туку затоа што животот му дал содржина. Младоста му дала изглед. Годините му дале израз.
Понекогаш токму изразот е она што човекот го прави незаборавно убав. Кога телото се повлекува, а човекот излегува на површина
Убавината на стари години не е исклучиво женска, ниту машка приказна. Разликите постојат, секако. Женската и машката убавина не стареат сосема исто, ниту општеството кон нив се однесува еднакво. Но во најдлабокото и кај едните и кај другите важи истото: со времето телото постепено се повлекува, а човекот сè повеќе излегува на површина. Можеби токму тогаш дознаваме кој навистина бил убав.
Особено е убава жената која не се обидува насилно да ја победи возраста. Борбата против годините однапред е загубена. Човек може да се негува, да се разубавува, да се чува, да го продолжува младешкиот изглед, но не може да го запре времето. И можеби најголемата елеганција почнува кога човекот престанува да се однесува кон времето како кон непријател. Не значи тоа откажување. Значи помирување без предавање. Да се биде среден, но не маскиран. Да се биде негуван, но не преправен. Да се остане свој.
Убавината на стари години затоа не е во тоа човекот да изгледа младо, туку да изгледа убаво во своите години. Таа разлика е огромна.
Зашто обидот да се изгледа младо постојано гледа наназад. Вистинската зрелост гледа напред.
Убавина со свест за минливоста
Во убавината на старите години има достоинство, но има и тага. Таа е трогателна токму затоа што е свесна за минливоста.
Младиот човек може да верува дека времето е бесконечно. Стариот знае дека не е. Можеби затоа една насмевка во осумдесеттата има поинаква вредност од насмевката во дваесеттата. Таа знае колку луѓе повеќе ги нема. Колку куќи останале празни. Колку фотографии станале спомени. Колку гласови се преселиле во тишината.
И сепак човекот станува наутро. Ја расчешлува косата. Го отвора прозорецот. Го става својот омилен прстен или часовник. Го мести палтото. Излегува меѓу луѓето.
Во тоа има нешто длабоко човечко и убаво. Не победа над времето, туку достоинствено одење низ него.
Што останува кога младоста ќе си замине?
Најпосле, можеби најголемата тајна е оваа:
Убавината на човекот на стари години повеќе не е прашање само на тоа како изгледа. Е на тоа што останало во него. Ако останала љубопитноста – има младост.
Ако останала нежноста – има убавина. Ако останала способноста да се смее – лицето се подмладува без никакво чудо. Ако останала добрината – погледот станува мек. Ако останала достоинственоста – држењето останува исправено и тогаш кога телото веќе се наведнува. Ако останала љубовта кон животот – возраста никогаш не успева целосно да победи. Тогаш и жената и мажот можат да бидат прекрасни. Не „убави за своите години“. Тоа е несмасен и понекогаш потценувачки комплимент.
Едноставно: убави. Со своите години. Со лицето што времето го допрело. Со косата што ја сменила бојата. Со рацете што премногу нешта држеле и премногу нешта пуштиле. Со телото што повеќе не е младо. Со погледот што видел многу. Со онаа тивка светлина која не доаѓа од кожата, туку од човекот зад неа.
Младоста има своја раскош, но годините можат да му дадат на човекот нешто што младоста не може да го има – длабочина на убавината.
Зашто на крајот времето одзема многу нешта. Свежина. Брзина. Мазност. Сила.
Ако животот бил навистина живеен, времето може нешто и да додаде. Израз. Мир. Карактер. Нежност. Самодоверба. Приказна.
И тогаш пред нас повеќе не стои само девојка која природата ја направила убава или момче кое младоста го направила привлечно. Пред нас стои човек кого животот го направил неповторлив.
А тоа е една поинаква, поретка и можеби потрајна убавина.
