Филмот „Тристан засекогаш“ на Тобијас Ноле и Лоран Бонардо ја освои главната награда „Кромид“ за најдобар долгометражен документарен филм на 17. издание на Фестивалот на креативен документарен филм „МакеДокс“. Наградите беа доделени на 27. август во Куршумли ан во Скопје, со што заврши фестивалот што од 20. до 27. август се одржуваше под мотото „Само сонот е стварност“.
Зад фестивалот останаа осум дена документарни приказни, разговори, авторски средби и програми на повеќе скопски локации, но и еден показател кој говори за односот на публиката кон „МакеДокс“: според извршниот директор Дарко Набаков, седум од осумте фестивалски вечери биле со распродадени билети. Податоците за програмата и филмовите може да се погледнат и на официјалната страница на „МакеДокс“.
„Тристан засекогаш“ – приказна за изолацијата и припадноста
За главната награда одлучуваше жирито во состав Алфонсо Ривера, Маја Крајнц и Рахул Џаин. Нивниот избор едногласно падна на „Тристан засекогаш“, филм што во фестивалската програма беше прикажан како швајцарска продукција од 2026 година во траење од 90 минути.
Во средиштето на документарецот е париски лекар кој, по три децении патувања до Тристан да Куња – еден од најизолираните населени острови во светот – решава таму да се пресели засекогаш. Таа едноставна почетна ситуација отвора многу поголемо прашање: што значи да се биде некаде свој и колку далеку човек може да замине барајќи место на кое ќе почувствува дека припаѓа. Повеќе за филмот има на официјалната страница на „Тристан засекогаш“.
Жирито токму во таа тензија меѓу психолошката изолација и чувството на припадност препознало една од главните сили на филмот. Наместо големи драматични гестови, „Тристан засекогаш“ се потпира на интимност и визуелен јазик со кој личната одлука постепено станува приказна за просторот, осаменоста и изборот.
Пет награди и различни лица на современиот документарец
Наградата за филм со најдобри етички идеи ја доби „Од црвени фенери до рефлектори“ на Бипулџит Басу. Во оваа категорија, каде што покрај филмскиот резултат се оценува и начинот на кој авторите се однесуваат кон луѓето и заедниците што ги снимаат, посебно признание доби „Земјата Кикују“ на Беа Вангондју и Ендру Браун.
„Млад кромид“, наградата за најдобар филм во категоријата „Нови автори“, му припадна на „Кон запад, во Запата“ на Дејвид Бим. Жирито ја истакна употребата на филмскиот јазик, работата со времето и визуелниот идентитет на филмот. Посебно признание доби „Имаго“ на Дени Умар Пицаев, интимна приказна во која вниманието е насочено кон односите меѓу протагонистите и просторот што режисерот им го остава да зборуваат.
Наградата „Сечкан кромид“ за најдобар краток документарен филм ја освои „Роење птици“ на Ксавиер Марадес. Филмот ги поврзува летовите на огромни јата сколовранци со лични сеќавања, идентитет и потреба за поврзување. Посебното признание во категоријата му припадна на „Отворено поле“ на Тебохо Едкинс.
„Кокарче“, наградата за најдобар студентски филм, ја доби „Здраво ново тело, како си денес?“ на Лаура Канси. Жирито ја препозна неговата непосредност во пристапот кон телото, интимноста и кревкоста, теми кои во документарниот филм лесно можат да станат предмет на набљудување од дистанца, а овде се третираат како лично искуство.
Фестивалот заврши, приказните продолжуваат
Статуетките за наградените автори ги изработи уметникот Глигор Кузмановски, а вечерта на доделувањето беше посветена на Влатко Милев – Циги, љубител на документарниот филм и пријател на фестивалот. По церемонијата во Куршумли ан беа прикажани „Слет 1988“ на Марта Попивода и „Југо оди во Америка“ на Филип Грујиќ и Алекса Борковиќ, а музичкиот дел го заокружи групата „Алембик“.
Со своите пет наградни категории, „МакеДокс“ повторно покажа дека документарецот не го мери само според темата што ја избрал, туку и според начинот на кој гледа, слуша и се однесува кон луѓето пред камерата. Токму затоа завршницата на фестивалот не изгледа само како пресек на победници. Од интимната осаменост на „Тристан засекогаш“ до филмовите за заедницата, телото, меморијата и правото човек да ја раскаже сопствената приказна, наградите ја исцртуваат пошироката слика на документарниот филм што „МакеДокс“ ја негува веќе седумнаесет изданија.
