Американскиот претседател Доналд Трамп го стави Иран во центарот на своето обраќање пред Генералното собрание на Обединетите нации, повикувајќи на целосна економска изолација на Техеран и истовремено оставајќи отворена можност за договор. Неговите пораки покажаа две паралелни линии на американската политика – силен воен и економски притисок, но и продолжување на дипломатските контакти преку посредници.
Обраќањето на Доналд Трамп пред Генералното собрание на Обединетите нации беше едно од најострите американски предупредувања до Иран во последниот период. Од говорницата во Њујорк, американскиот претседател ја бранеше политиката на воен притисок врз Техеран и порача дека меѓународната заедница треба да се приклучи кон економската изолација на Исламската Република.
Во исто време, неговиот говор содржеше и друга порака: можноста за договор со Иран сè уште не е затворена.
Договор или натамошна конфронтација
Трамп ја претстави американската политика кон Иран како избор меѓу дипломатски договор и продолжување на воениот притисок. Во еден од најострите делови од говорот тој зборуваше за дилемата дали со Техеран да биде постигнат договор или конфликтот дополнително да ескалира. Таквата реторика доаѓа во период кога односите меѓу САД и Иран остануваат исклучително затегнати, а последиците од конфликтот веќе се чувствуваат и надвор од Блискиот Исток.
Вашингтон инсистира Иран да не дојде до нуклеарно оружје, додека Техеран ги отфрла американските обвинувања и тврди дека неговата нуклеарна програма има мирољубив карактер. Спорот околу нуклеарната програма останува една од клучните точки во односите меѓу двете земји.
Повик за целосна економска изолација на Иран
Трамп ги повика државите во светот да им се придружат на Соединетите Држави во економскиот притисок врз Иран. Целта, според американската администрација, е Техеран да биде принуден повторно да влезе во преговори и да прифати ограничувања што Вашингтон ги смета за неопходни за регионалната и глобалната безбедност.
Економската изолација, меѓутоа, не е прашање што ги засега само САД и Иран. Поради позицијата на Иран во Персискиот Залив и близината на Ормускиот теснец, секоја поголема криза може директно да се одрази врз светската трговија, транспортот и цените на енергенсите.
Ормускиот теснец повторно во центарот на кризата
Ормускиот теснец останува една од најчувствителните точки во целиот конфликт. Низ овој морски премин поминува значаен дел од светската трговија со нафта и природен гас. Затоа секое нарушување на пловидбата може да има последици далеку над Блискиот Исток – од цените на горивата во Европа до транспортните трошоци, инфлацијата и индустриското производство.
Во дипломатските контакти се споменува и можност за олеснување на пловидбата низ теснецот доколку дојде до намалување на воениот и економскиот притисок.Тоа го претвора Ормуз не само во безбедносно, туку и во едно од најважните економски прашања во евентуалните американско-ирански преговори.
Зад острата реторика продолжуваат контактите
И покрај заканувачкиот тон во Обединетите нации, американската страна не ја затвори дипломатската врата.
Претставници блиски до американската администрација продолжуваат да комуницираат со иранската страна преку посредници. Трамп оцени дека ваквите контакти имаат потенцијал да доведат до договор, иако засега нема гаранции дека ќе се постигне политички пробив.
Овој паралелен пристап – јавен притисок и задкулисна дипломатија – станува една од главните карактеристики на сегашната американска политика кон Иран.
Техеран ја отфрла американската реторика
Иранските власти ги отфрлија заканите од Вашингтон и порачаа дека земјата е подготвена да одговори доколку биде нападната. Од друга страна, од Техеран исто така пристигнуваат сигнали дека договор не е целосно исклучен доколку бидат исполнети одредени услови.
Тоа покажува дека зад јавните пораки од двете страни сè уште постои простор за политички маневар, иако недовербата останува исклучително висока.
Конфликт со глобални економски последици
Секоја натамошна ескалација меѓу САД и Иран би можела сериозно да влијае врз глобалниот енергетски пазар. Нафтата, транспортот и осигурувањето на бродовите се меѓу првите сегменти што реагираат на зголемените безбедносни ризици во Персискиот Залив.
Последиците брзо може да се прелеат и врз Европа, а со тоа и врз Македонија – преку цените на горивата, транспортните трошоци и пошироките инфлациски притисоци. Токму поради тоа секој дипломатски чекор околу Иран има многу пошироко значење од билатералниот спор меѓу Вашингтон и Техеран.
Две пораки од една говорница
Најважната карактеристика на настапот на Трамп во Обединетите нации беше неговата двојна порака.
Од една страна – повик за економска изолација, оправдување на воениот притисок и предупредување дека конфликтот може дополнително да се прошири. Од друга – признание дека дипломатските контакти продолжуваат и дека договор сè уште е можен.
Затоа, говорот во Њујорк не треба да се чита само како закана кон Иран. Тој истовремено може да се толкува и како обид за дополнително зголемување на преговарачкиот притисок пред евентуална нова фаза на разговори.
Клучното прашање останува дали овој притисок ќе доведе до договор или ќе ја продлабочи конфронтацијата.
Одговорот на тоа прашање нема да биде важен само за Вашингтон и Техеран. Од него во голема мера може да зависат безбедноста на Блискиот Исток, слободата на пловидбата низ Ормускиот теснец и движењето на светските цени на енергијата.
