Македонски Телеком објави дека ја воведува првата самостојна 5G мрежа во Македонија – 5G Standalone, или 5G+. Според компанијата, инфраструктурата е веќе поставена, а новите функционалности ќе се активираат постепено и треба да станат достапни за корисниците до крајот на годинава.
На прв поглед ова може да изгледа како уште една надградба на мобилниот И0нтернет. Сепак, суштинската промена не е во уште поголема бројка на тестот за брзина. 5G Standalone ја менува архитектурата на самата мрежа: наместо 5G радиопристапот за дел од основните функции да се потпира на постојната 4G инфраструктура, новата мрежа добива сопствено 5G јадро. Токму тука почнува разликата меѓу 5G како побрз Интернет и 5G како платформа за нов вид дигитални услуги.
Што е различно кај самостојната 5G мрежа?
Досегашниот развој на 5G во голем дел од светот се одвиваше преку таканаречена non-standalone архитектура, во која новата радиотехнологија се комбинира со постојното 4G јадро. Кај 5G Standalone и радиомрежата и основната мрежна архитектура се изградени за 5G. GSMA ја опишува 5G SA како инфраструктура создадена специјално за 5G услуги, со можности што се важни за ниска латентност, поврзување голем број уреди и мрежно сегментирање.
За обичниот корисник првите разлики можеби нема да изгледаат драматично. Наместо спектакуларна промена преку ноќ, станува збор за основа врз која мобилната мрежа може попрецизно да реагира на различни видови сообраќај. Македонски Телеком најавува побрза реакција на апликациите и интерактивните услуги, постабилни видеоповици, стриминг и споделување содржини, како и подобро функционирање во ситуации кога голем број луѓе истовремено ја користат мрежата – на концерти, стадиони или други масовни настани.
Network Slicing – кога една мрежа не мора да биде иста за сите
Веројатно најинтересната новина не се гледа на екранот на телефонот. Станува збор за Network Slicing, односно мрежно сегментирање. Со оваа технологија операторот може во рамките на истата физичка инфраструктура да создава виртуелни мрежни сегменти со различни карактеристики и нивоа на услуга.
Во практиката тоа значи дека мрежата во иднина ќе може различно да ги третира потребите на корисник што гледа видео, компанија што одржува критичен деловен видеоповик или индустриски систем за кој стабилноста и времето на реакција се поважни од максималната брзина. GSMA токму мрежното сегментирање го издвојува како една од клучните можности на самостојната 5G архитектура, особено кога треба да се обезбеди специфичен квалитет на услугата за одредена апликација или во услови на голема оптовареност.
Ова е и причината зошто 5G SA има значење надвор од користењето телефон. Архитектурата создава техничка основа за поврзани индустриски системи, Интернет на нештата, cloud gaming, проширена и виртуелна реалност, апликации базирани на вештачка интелигенција и услуги што бараат сигурна комуникација во реално време. Не значи дека сите тие услуги автоматски ќе се појават со активирањето на мрежата, туку дека инфраструктурата потребна за нив станува значително посоодветна.
Воведувањето нема да се случи одеднаш
Важен детал во најавата е токму фазното активирање. Новата инфраструктура е поставена, но функционалностите ќе се пуштаат постепено. За нивно користење ќе биде потребен телефон што поддржува 5G Standalone, заедно со соодветна софтверска поддршка. Дел од поновите 5G уреди веќе ги исполнуваат овие услови, а листата на компатибилни модели треба да се проширува.
Најавата не доаѓа без претходна техничка подготовка. Во годишниот извештај на Македонски Телеком за 2025. година компанијата веќе наведуваше дека ја подготвува основната мрежа за воведување на 5G Standalone во 2026. година. Во истиот документ стои дека на крајот од 2025. година постојната 5G технологија била достапна за 93,97% од населението.
Со тоа денешната објава е повеќе од изолирана технолошка најава – таа е следниот чекор од веќе започната модернизација на мобилната инфраструктура.
Што ќе почувствува корисникот?
Од Македонски Телеком велат дека целта е мрежата постепено да премине од приближно исто искуство за сите кон поврзување што подобро се приспособува на конкретната услуга. Маја Милосавлевска Наумовска, главен директор за техника и ИТ во компанијата, порачува дека промената не треба да се гледа само низ брзината, туку како основа за нови дигитални услуги за граѓаните, бизнисите, индустријата и јавниот сектор.
Токму тука е и реалната тежина на новината. Преминот кон самостојна 5G мрежа веројатно нема да биде момент во кој секој корисник ќе забележи драстична разлика штом го погледне телефонот. Повеќе наликува на поставување нови шини по кои во следните години ќе се движат услуги што сегашната архитектура потешко може да ги понуди со истото ниво на флексибилност.
Македонски Телеком ја воведе првата комерцијална 5G услуга во Македонија во февруари 2022. година, а четири ипол години подоцна преминот кон 5G Standalone покажува дека развојот на петтата генерација мобилни мрежи сега влегува во позрела фаза. Ако првото 5G поглавје главно се мереше во покриеност и брзини, следното ќе се мери според тоа што мрежата навистина ќе може да направи.
