fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

Во Скопје одбележана 10-годишнината од Светскиот ден на поправки

Во Скопје одбележана 10-годишнината од Светскиот ден на поправки

Светскиот ден на поправки беше одбележан на 17 октомври во Скопје со работилници, меѓугенерациско учење и нови партнерства насочени кон продолжување на животот на предметите и намалување на отпадот. Здружението АРНО, во соработка со Општина Кисела Вода, МАТА – Македонска Артизанска Трговска Асоцијација и Домот за стари лица „Мајка Тереза“, по трет пат ја вклучи Македонија во глобалното одбележување, годинава во знакот на 10-годишнината од иницијативата.

Мотото „Поправките ги поврзуваат луѓето“ во Скопје доби практична смисла: покрај поправката на предмети, во фокусот беа знаењето што може да се пренесе меѓу генерациите, старите вештини што повторно стануваат актуелни и прашањето како потрошувачката да се помести од навиката „купи и фрли“ кон подолга употреба, одржување и поправка. Според The Restart Project, годинашното одбележување опфатило 3.497 настани во 53 земји, што покажува дека поправката одамна излегла од тесниот круг на ентузијасти и станува дел од поширока меѓународна дебата за ресурсите, отпадот и правата на потрошувачите.

Знаењето за поправка како врска меѓу генерациите

Еден од најинтересните аспекти на скопскиот настан беше вклучувањето на постарите лица. АРНО потпиша меморандуми за соработка со МАТА и со Домот за стари лица „Мајка Тереза“, отворајќи простор знаењата што со децении биле дел од секојдневниот живот да не исчезнат со генерациите што ги поседуваат.

Во време кога многу производи се заменуваат уште при првиот посериозен дефект, луѓето што пораснале во култура на одржување, шиење, преправање и поправка располагаат со практично знаење што повторно добива вредност. Од Домот „Мајка Тереза“ посочија дека дел од мебелот, инвентарот и опремата таму се зачувани и функционални со децении, а дел од корисниците сè уште самостојно поправаат различни предмети.

Токму тука е и пошироката смисла на иницијативата. Поправката не го намалува отпадот дури откако предметот ќе стигне до контејнерот – таа го одложува или целосно го спречува тој момент. Panoptikum неодамна ја отвори истата тема преку текстот за рециклирањето и зачувувањето на екосистемот, каде што прашањето за отпадот започнува уште со начинот на кој купуваме, користиме и се откажуваме од предметите.

Од Сашико до одржлива мода

Практичниот дел од одбележувањето се одвиваше преку две работилници за возрасни. Дизајнерката Ирина Тошева ја претстави традиционалната јапонска техника Сашико, која историски се користела за зајакнување, крпење и продолжување на употребата на текстилот, додека Оливија Георгиевска од МАТА водеше работилница за креативни поправки на текстил.

Прочитај и за ... >>  Претседателски избори во Бугарија: излезност од 5,8%, во Македонија гласале 141 избирач

Во оваа линија се вклопува и проектот Craft2Grow – „Со рачни изработки до личен развој: Развој на меки вештини преку одржлива мода“, кој според МАТА се реализира во рамките на Еразмус+ и ги поврзува практичните креативни активности со комуникацијата, тимската работа, решавањето проблеми, емоционалната интелигенција и креативноста.

Одржливата мода токму преку вакви практики престанува да биде апстрактен термин. Крпењето, преработката и повторната употреба го продолжуваат животниот век на материјалите, а истовремено враќаат вештини што масовното производство постепено ги истисна од секојдневието. Тоа прашање е присутно и во пошироките современи модни практики, за кои Panoptikum пишуваше во текстот за одржливата мода, уметноста и одговорното користење на ресурсите.

Од лична навика до европско право на поправка

Од АРНО најавија и нови активности преку ИПА проект, во чии рамки во центарот „Ништо ново“ треба да се изучуваат вештини за поправка, паралелно со активности за застапување и промоција на македонски зелени бизниси. Организацијата веќе е присутна во домашниот простор на зелено претприемништво, а Panoptikum годинава го следеше и националниот повик „Зелени идеи 2026“.

Особено важен е европскиот контекст. Од 31 јули 2026 година во Европската Унија се применува новата рамка за правото на поправка. За производите што се опфатени со европските правила за поправливост, потрошувачите можат да бараат поправка од производителите, а таа треба да биде извршена во разумен рок и по разумна цена. Кога потрошувачот ќе избере поправка наместо замена во рамките на законската одговорност на продавачот, периодот на одговорност се продолжува најмалку за уште 12 месеци. Европските правила предвидуваат и пристап до резервни делови по цени што не ја обесхрабруваат поправката.

Прочитај и за ... >>  „Историјата зборува низ книгите“: во „Браќа Миладиновци“ промовирана книгата „Македонци“

Од 18 февруари 2027 година стапуваат во сила и посебни одредби од европската регулатива за батерии, со барања за полесно отстранување и заменување на преносливите батерии кај опфатените производи, со утврдени исклучоци и технички услови. Тоа е дел од поширокото поместување кон производи што треба подолго да се користат и полесно да се сервисираат.

Поправката повторно станува видливо знаење

Општина Кисела Вода, која е долгогодишен партнер и поддржувач на центарот, ја постави темата и во контекст на заедницата. Градоначалничката Бети Стаменкоска-Трајкоска посочи дека поправката овозможува размена на искуства меѓу генерациите и создава простор за креативност и едукација.

АРНО го одбележува Светскиот ден на поправки во Македонија трета година. Претходните активности вклучувале собирање и поправка на играчки што биле донирани на семејства со помалку можности, како и едукативни кампањи за софтверското застарување и одржувањето на дигиталните уреди. Годинашното издание ја прошири приказната кон текстилот, старите занаетчиски знаења и меѓугенерациската соработка.

Во економија во која новиот производ често е попривлечен од поправката на стариот, ваквите работилници изгледаат скромно. Сепак, зад иглата, конецот, алатот и поправениот предмет стои многу поголемо прашање: дали производите што ги купуваме треба да бидат привремена потрошна стока или нешто за што вреди да се грижиме, да го одржуваме и да го користиме подолго.

За авторот: Горан Димитровски

Основач и извршен директор на Digital Media Creative Pro, со над 20 години искуство во дигитален маркетинг и визуелни комуникации. Специјализиран е за креирање ефикасни дигитални стратегии, проектен менаџмент и дигитализација на процеси во мали и средни компании.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“