За фармацевтот често се размислува дури кога ќе застанеме пред аптекарскиот пулт со рецепт во раката. Но зад тоа кратко предавање на лекот стои професија што треба да ја провери терапијата, да предупреди на можни интеракции, да го објасни правилното дозирање и понекогаш да ја забележи грешката пред таа да стигне до пациентот.
Токму на 25 септември светот го одбележува Светскиот ден на фармацевтите. Датумот не е избран случајно – на истиот ден во 1912 година била формално основана Меѓународната фармацевтска федерација, позната по француската кратенка FIP.
Професија што барала заеднички глас
На почетокот од XX век фармацијата брзо се менувала. Производството на лекови станувало посложено, научните откритија пристигнувале побрзо, а прашањата за квалитетот, безбедноста и правилното издавање на медицинските препарати повеќе не можеле да останат затворени во границите на една држава.
Меѓународната соработка тогаш главно зависела од повремени фармацевтски конгреси. Првиот таков собир бил одржан во 1865 година, но во следните 45 години биле организирани само десет конгреси.
На десеттиот меѓународен конгрес, одржан во Брисел во 1910 година, Холандското фармацевтско здружение предложило создавање постојана меѓународна федерација. Намерата била фармацијата да се заштитува и развива истовремено како професија и како применета наука.
Привремениот комитет се состанал во Хаг во 1911 година за да го подготви статутот. Една година подоцна, на 25 септември 1912 година, Fédération Internationale Pharmaceutique била формално конституирана според холандското право.
Зошто кратенката FIP останала на француски?
Во времето кога била создадена организацијата, францускиот јазик имал доминантна улога во меѓународната дипломатија. Поради тоа било прифатено името Fédération Internationale Pharmaceutique и кратенката FIP.
Денес најчесто се употребува англискиот превод International Pharmaceutical Federation, но оригиналното француско име и кратенката останале официјални. Седиштето на организацијата и натаму се наоѓа во Хаг.
Во основањето учествувале 20 национални фармацевтски здруженија. За прв претседател бил избран д-р Леополд ван Итали, а холандската влада обезбедила финансиска поддршка за почетните трошоци на новата федерација.
Од подготовка на лекови до безбедност на пациентите
Фармацевтската професија во 1912 година изгледала значително поинаку од денес. Фармацевтите многу почесто подготвувале лекови во самите аптеки, според рецепти и формули. Со развојот на индустриското производство нивната улога постепено се пренасочувала кон контролата на квалитетот, правилното чување, издавањето и безбедната употреба на готовите лекови.
Меѓу првите прашања со кои се занимавала FIP биле меѓународните стандарди за испитување на лековите, продажбата на отрови и наркотични супстанции, подготовката на серуми и вакцини, снабдувањето на помалите населени места и одговорноста на фармацевтот.
Организацијата придонесувала и кон усогласувањето на фармакопеите – официјалните збирки со стандарди според кои се проверуваат идентитетот, чистотата и квалитетот на лековите. Дел од оваа работа подоцна продолжила преку Светската здравствена организација и нејзината Меѓународна фармакопеја.
Партнерство со Светската здравствена организација од 1948 година
FIP е невладина организација во официјални односи со Светската здравствена организација уште од 1948 година, годината во која започнала со работа и самата СЗО.
Во изминатите децении нивната соработка опфатила стандарди за лекови, фармацевтска едукација, јавно здравје, борба против ХИВ, туберкулоза, антимикробна резистенција и подобрување на пристапот до безбедна терапија.
Денес FIP претставува повеќе од 5,5 милиони фармацевти, фармацевтски научници и едукатори. Нејзината работа ги поврзува аптеките, болничката фармација, научните истражувања, производството на лекови и образованието на идните фармацевти.
Повеќе информации за развојот и работата на организацијата се достапни во официјалната историја на FIP.
Како годишнината стана Светски ден на фармацевтите?
Во 2009 година, на состанокот на Советот на FIP во Истанбул, бил прифатен предлогот 25 септември да се одбележува како Светски ден на фармацевтите. Датумот бил избран поради годишнината од формалното основање на федерацијата.
Одбележувањето не било замислено само како професионална прослава. Неговата цел е јавноста да ја препознае улогата на фармацевтите во здравствената заштита, правилната употреба на лековите, превенцијата на болестите и советувањето на пациентите.
Во 2020 година иницијативата била проширена со Светска недела на фармацијата, во која се опфатени различните области на професијата – од работата во аптеките до научните истражувања и развојот на нови лекови.
„Зајакнување на фармацевтите за поздрава иднина“
Темата на Светскиот ден на фармацевтите во 2026 година е „Зајакнување на фармацевтите за поздрава иднина“.
Изборот на темата е поврзан со стареењето на населението, растот на хроничните незаразни болести, дигиталната трансформација и притисокот што климатските промени го создаваат врз здравствените системи. FIP повикува фармацевтите да добијат подобра едукација, професионално признание и можност целосно да го применат своето знаење во здравствената заштита.
Во практиката тоа значи фармацевтот да не биде третиран само како лице што го издава производот од рецептот. Тој може да учествува во следењето на терапијата, советувањето за хронични заболувања, вакцинацијата, препознавањето несакани реакции, спречувањето опасни комбинации на лекови и намалувањето на нивната неразумна употреба.
Последната проверка пред лекот да стигне до пациентот
Фармацевтот често е најдостапниот здравствен професионалец. За разговор со него обично не е потребно закажување, а аптеката за многу луѓе е првото место на кое бараат совет кога ќе почувствуваат здравствен проблем.
Токму затоа таа достапност носи и голема одговорност. Фармацевтот треба да знае кога може да помогне со совет, но и кога пациентот мора да биде упатен кај лекар. Треба да го препознае ризикот од погрешно дозирање, дуплирање на терапијата, самолекување или комбинирање препарати што не треба да се земаат заедно.
На 25 септември не се одбележува само годишнината на една меѓународна организација. Се потсетуваме дека меѓу лекот и човекот мора да постои знаење, проверка и одговорност.
Лекот може да биде производ, но неговата безбедна употреба никогаш не е обична продажба.
