Со години се повторува една иста дилема – дали приватното сурфање на работа е чиста загуба на време, или сепак еден вид вентил без кој модерниот човек тешко може да издржи цел ден под притисок. И колку повеќе фирмите се обидуваат да воведат апсолутна контрола, толку повеќе станува јасно дека прашањето не е толку едноставно. Не затоа што дисциплината не е важна, туку затоа што човекот не е машина.
Кога неколку минути не се бегство, туку ресет
Една од често спомнуваните студии на оваа тема е Cyberloafing at the workplace: gain or drain on work?, во која Vivien K.G. Lim и Don J.Q. Chen покажуваат дека однесувањето на вработените не може да се чита црно-бело. Во нивното истражување, спроведено врз 191 испитаник, не излегува дека секое приватно користење интернет е штетно. Напротив, резултатите упатуваат дека одредени форми на кратко интернет-оддалечување од задачата можат да имаат позитивен ефект врз расположението, а токму расположението често е првиот предуслов за подобар фокус.
Тоа значи дека проблемот не е секогаш во самото сурфање. Проблемот е во мерката. Има огромна разлика меѓу неколку минути за ментален здив и навика со која човек тивко си го распарчува вниманието на секои три минути. На работа, како и во животот, не нè уништува секогаш лошата алатка – туку неконтролираното користење на сè што ни е на дофат.
Што всушност прават луѓето кога „одмараат“ на интернет
Уште во раните истражувања за cyberloafing во Сингапур се покажува дека луѓето најчесто не прават некакви спектакуларни злоупотреби, туку сосема обични работи – проверуваат лична пошта, читаат вести, разгледуваат содржини што кратко им го тргаат умот од рутината. И токму тука е суштината. Најголем дел од овие микро-оддалечувања не се бунт против работата, туку обид мозокот да здивне.
Денес тоа уште полесно го разбираме, затоа што работниот ден е многу пофрагментиран од порано. Нотификации, пораки, состаноци, табови, платформи, CRM-и, Slack, Teams, Viber, e-mail – сè бара внимание, и тоа во исто време. Во таква средина, човекот не се заморува само од работа, туку и од постојаното префрлање меѓу задачи. Затоа кратката пауза понекогаш не е луксуз, туку потреба.
Не е спорно дали паузата помага – спорно е каква пауза правиме
Истражувањето што Reuters го пренесе од Универзитетот во Мелбурн уште во 2009 година го популаризираше тврдењето дека умереното лично користење интернет на работа може да биде поврзано и со повисока продуктивност – во тој случај се спомнува и бројката од 9%. Но и таму клучниот збор е умерено. Не станува збор за бескрајно скролање, туку за кратки, контролирани паузи што му дозволуваат на мозокот да се ресетира. Извештајот на Reuters токму тоа го нагласува – умереноста, не хаосот.
И пошироката литература денес оди во таа насока. Не секоја пауза носи ист резултат, но мета-анализите за micro-breaks покажуваат дека кратките одмори често можат да помогнат, особено кај клерикални и креативни задачи. Тоа е важно. Не затоа што ни треба изговор за расеаност, туку затоа што конечно почнуваме да прифаќаме дека концентрацијата не е прекинувач што стои вклучен осум часа без пад.
Facebook, забрани и старата илузија на целосна контрола
Тука најчесто влегува старата паника околу социјалните мрежи. Со години компаниите ги блокираа Facebook, YouTube и сличните платформи со уверување дека така ја бранат продуктивноста. Во пракса, таа логика често функционира само на површинско ниво. Можеш да ја блокираш страницата, но не можеш да ја блокираш човечката потреба за одмор, прекин, контакт или бегство од монотонијата. Ако таа потреба не се реши културолошки, ќе се прелее на друго место.
Затоа вистинското прашање не е дали интернетот треба да се забрани, туку дали организацијата знае што сака од своите луѓе. Ако социјалните мрежи се исклучиво дупка за време – тогаш да, проблем се. Но ако истите тие алатки се дел од маркетинг, продажба, комуникација, брендинг или истражување на пазарот, тогаш зборуваме за нешто сосема друго. Истата платформа може да биде и слабост и предност. Не одлучува логото на апликацијата – туку начинот на користење.
Модерната фирма не победува со блокада, туку со насока
Интернетот одамна го трансформира деловниот свет. Им отвори простор на бизнисите за промоција, комуникација, продажба и видливост каква што порано беше незамислива. Но истовремено донесе и бесконечен простор за губење време. Тоа е реалноста на нашето време – алатките што нè креваат, истовремено можат и да нè проголтаат.
Затоа забраната не е секогаш најпаметното решение. Понекогаш е неопходна, особено кога има злоупотреба, безбедносен ризик или целосен пад на дисциплината. Но многу почесто проблемот не се решава со ѕид, туку со култура. Со јасни очекувања. Со резултати, а не со параноја. Со поставување рамка во која вработениот знае што е слобода, а што е неодговорност.
Во таа смисла, помудро е да се менуваат навики отколку механички да се блокира сè. Забранетото навистина често станува послатко. А таму каде што организацијата создава средина на доверба, одговорност и смислена комуникација, интернетот полесно се претвора во ресурс отколку во дистракција.
И што ни покажува примерот на големите технолошки компании
Дури и денешната Meta не се претставува како компанија што го гради учинокот само преку ригидна контрола, туку преку култура на висок импакт, автономија и силни бенефиции за вработените. Не е случајно што нивното седиште е поврзано со Menlo Park, а не со старите, често погрешно прераскажувани приказни за Palo Alto. И не е поентата да се идеализира технолошкиот свет, туку да се види една едноставна работа – креативноста и перформансот ретко цветаат во атмосфера на стегање без воздух.
Тоа, се разбира, не значи дека секој ping-pong агол, секое кафе и секој отворен таб автоматски создаваат подобар работник. Но значи дека сериозните компании одамна разбрале нешто што класичниот менаџмент тешко го признава – луѓето даваат повеќе кога не се третирани како продолжение на тастатурата.
Забрана или искористување
И еве нè пак на старото прашање: дали социјалните мрежи и интернетот треба да се забранат, или да се искористат? Мислам дека одговорот не е ни во слободата без граници, ни во забраната без разум. Одговорот е во зрелоста на фирмата да препознае кога едно кратко дигитално оддалечување е ресет, а кога е одлагање на работа. Кога платформата е ресурс, а кога е дупка.
Затоа секој работодавач што размислува сериозно треба да си постави потешко прашање од ова дали некој отворил Facebook. Треба да праша дали неговите луѓе имаат јасна цел, здрава динамика, нормален ритам и мотив да сработат добро. Ако тоа го нема, тогаш ниедна блокада нема да помогне. Ако го има, тогаш неколку минути интернет многу веројатно нема да ја срушат фирмата.
Понекогаш, напротив, може и да ја спасат од умор, механичност и тивко празнење на концентрацијата.
