Само два дена по парламентарните избори во Србија веќе се отвори главната постизборна битка – не околу тоа кој победил, туку околу тоа каква земја ќе произлезе од победата на Студентската листа. Додека Илија Срдановиќ ги поставува европската интеграција, институционалните реформи и продолжувањето на дијалогот со Косово како дел од идната политика, Александар Вучиќ предупредува дека новото мнозинство ќе ја смени досегашната надворешнополитичка ориентација на Белград.
Според прелиминарните резултати на Републичката изборна комисија на Србија, објавени по обработени 97,56% од избирачките места, „Студентска листа – Студенти победуваат“ освоила 52,71% од гласовите, а листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“ 39,17%. Тоа е резултат што ја префрла политичката тежина од прашањето дали ќе има промена на власта кон многу потешкото прашање – што точно ќе значи таа промена.
Вучиќ: Ќе видите каква политика ќе водат
Вучиќ во серија јавни настапи во вторникот ја постави идната надворешна политика како една од главните линии на конфронтација со победничката листа. Тој тврдеше дека новата власт ќе воведе санкции кон Русија и ќе се откаже од дел од политиките што неговата власт ги водеше во врска со Косово и во Обединетите нации. Посебно внимание предизвика неговата изјава дека веќе знае кој би можел да биде иден министер за надворешни работи, без да открие име. Според неговото толкување, токму изборот за оваа функција ќе покаже во кој правец ќе се движи Србија.
Вучиќ истовремено потсети дека неговата политичка опција останува голема парламентарна сила. Во јавните настапи зборуваше за 104 пратеници, бројка што во оваа фаза треба да се чита како политичка изјава и проекција, додека конечната распределба на мандатите зависи од завршувањето на изборната постапка.
Поранешниот претседател ја поврза својата критика кон новото мнозинство и со двете најчувствителни точки на српската надворешна политика – односот кон Москва и прашањето за Косово. На одбележувањето на партиската слава на СНС повтори дека досегашната власт не сакала да воведе санкции кон Русија ниту да ја признае независноста на Косово.
Срдановиќ: Европската интеграција продолжува
Од другата страна, Илија Срдановиќ испраќа поинаква порака. Носителот на победничката Студентска листа изјави дека Србија останува на патот кон Европската Унија и дека новата власт ќе се фокусира врз владеењето на правото, борбата против корупцијата, функционалноста на институциите и слободата на медиумите.
Срдановиќ најави и продолжување на дијалогот за Косово, но во рамките на Уставот на Србија. Тој не најави признавање на независноста на Косово, со што една од најгласните тези на Вучиќ во моментов останува политичко предупредување, а не утврдена политика на победничката страна. Всушност, прашањето за Косово покажува дека смената на власта не мора автоматски да значи целосен пресврт во сите стратешки позиции на Белград. И пред изборите Срдановиќ тврдеше дека односот кон Косово треба да биде усогласен со српскиот Устав, додека европски посредуваниот дијалог меѓу Белград и Приштина останува рамката во која ќе се бараат практични решенија.
Новата власт би можела значително да го смени начинот на кој тие прашања се водат. Срдановиќ зборува за отворен и транспарентен дијалог со граѓаните, а најави и закон за лустрација, инсистирајќи истовремено дека не треба да има реваншизам.
Премиерот сè уште не е избран
Едно од најважните отворени прашања е кој ќе ја предводи новата влада. Срдановиќ изјави дека би прифатил кандидатура за премиер доколку така одлучат пратениците од Студентската листа, но нагласи дека конечниот кандидат ќе биде избран заеднички.
Тоа е логична последица од моделот на движењето кое до изборната победа стигна без класичен партиски лидер. Како што Panoptikum анализираше уште при преминот на студентското движење од блокадите кон изборите, неговата најголема политичка предност беше дистанцата од персонализираниот модел на партиско водење. По изборите истата карактеристика може да стане и негов најголем организациски тест.
Српските аналитичари предупредуваат дека парламентарното мнозинство не значи веднаш институционална промена. Реформите во правосудството, медиумската сфера, администрацијата и системот на политичка одговорност ќе бараат време, а идеолошката разновидност во самата Студентска листа допрва ќе биде ставена на проверка.
По изборната победа почна борбата за толкувањето на победата
Политичката тензија дополнително се зголеми по упадот на група демонстранти во просториите на „Информер“. Вучиќ го нарече инцидентот напад врз слободата на изразување и предупреди дека неговите приврзаници би можеле да се „самоорганизираат“ доколку државните институции не ги заштитат. Студентската листа, пак, се огради од насилството, а Срдановиќ повика граѓаните да останат мирни и да не прибегнуваат кон никаква форма на насилство. Таа разлика е важна бидејќи Србија влегува во период во кој изборната промена треба да се претвори во институционален трансфер на власта, а секоја ескалација може да го усложни процесот.
Вучиќ паралелно се обидува да покаже дека изборниот пораз не значи и негова политичка изолација. Тој соопшти дека разговарал со Емануел Макрон, Џорџа Мелони, Антонио Кошта и Виктор Орбан, со кого очекува средба во Белград. Од разговорите, според неговите зборови, темата на Србија и нејзиниот европски пат била отворена и со претседателот на Европскиот совет.
За новото мнозинство, пак, европскиот правец ќе биде првиот тест дали декларативната промена може да стане практична политика. Србија подолго време стагнира во пристапниот процес, а Европската комисија го поврзува напредокот со владеењето на правото, институционалните реформи и усогласувањето со европската надворешна и безбедносна политика.
Panoptikum уште пред изборите пишуваше дека главната неизвесност нема да заврши со пребројувањето на гласовите. Изборниот резултат сега е многу појасен од предизборните анкети, но политичката слика станува посложена: победниците треба да покажат кој ќе управува и со каква програма, додека поразениот блок околу Вучиќ очигледно не планира да се повлече од политичката борба.
Токму затоа најважната приказна во Србија повеќе не е само падот на една долгогодишна власт. Следната фаза ќе покаже дали Студентската листа ќе успее изборното мнозинство да го претвори во функционална влада и трајни институционални промени – и дали политичката транзиција ќе остане во рамките на демократските институции.










