Сончева аналема над Скопје: фотографија што го следи ритамот на Сонцето

Поглед што не се создава во еден миг

Понекогаш најсилните слики не настануваат во еден миг, туку во тишината на повторувањето. Не во сензацијата, туку во дисциплината. Не во спектаклот, туку во стрпливото враќање на истото место, во истото време, со доверба дека природата секогаш остава потпис за оној што знае да чека. Токму затоа овој текст не е само запис за една впечатлива фотографија над Скопје, туку и сведоштво за односот меѓу човекот, градот и космичкиот ритам што најчесто го чувствуваме, а ретко навистина го гледаме.

Што е аналема

Ако секој ден, во исто време и од истото место, го фотографирате Сонцето во текот на една цела година, композитната слика добиена од овие фотографии ќе го прикаже Сонцето како исцртува развлечена фигура на песочен часовник, односно осумка на небото. Оваа осумка, што го следи патот на Сонцето во текот на една година, се нарекува аналема.

Како се создава сончевата осумка

При зимскиот солстициум, односно краткоденицата, на северната хемисфера на Земјата, позицијата на Сонцето е онаа на дното од аналемата, додека во највисоката точка е прикажана позицијата на Сонцето при летниот солстициум, односно долгоденицата. Сликите на аналеми создадени од различни географски широчини се разликуваат, а се разликуваат и сликите на аналемите коишто се создадени со секојдневно фотографирање со фиксен термин, но во различно време од денот. Прекрасната крива на аналемата се добива како последица од наклонот на Земјината оска и промените во брзината додека таа се движи на својот пат околу Сонцето.

Предизвик за трпеливите фотографи

Од техничка гледна точка, креирањето на една композитна фотографија којашто ќе ја прикаже исцртаната сончева аналема на небото над одредена област претставува извонреден предизвик за фотографите, којшто бара дисциплина, посветеност и, секако, поволни временски услови.

Едногодишниот проект над Скопје

Боби Кузманоски од Скопското астрономско друштво се нафати со реализација на токму ваков предизвик. Од покривот на неговата зграда тој во текот на изминатата година, еднаш неделно, секој викенд, секогаш во исто време — во 14 часот и 50 минути — го фотографирал Сонцето над Скопје. Притоа, секако направил и соодветно прилагодување кон зимското односно летното сметање на времето, со оглед на тоа што на Сонцето воопшто не му значат нашите овоземски поместувања напред или назад на часовникот, туку го следи само ритамот на универзумот.

Кога небото ќе соработува, а кога не

Временските услови во голема мера му излегле во пресрет. Но, сликите биле правени дури и во услови на делумна облачност, магла или тенки слоеви на провидни облаци, бидејќи, како што раскажува тој, „ми требаше само точната позиција на Сонцето на небото, а не остра или совршено направена фотографија“. Во текот на изминатата година само во три наврати временските услови оневозможиле спроведување на рутината — облачноста била толку густа што сликањето било невозможно. Овие три дена сепак се претставени на финалната фотографија преку Сонце со послаб интензитет.

Космички ритам над градот

Фотографијата во прилог е кулминација на едногодишен проект за документирање на патеката на Сонцето над Скопје. По 365 дена посветено фотографирање и трпеливо чекање на ведро небо, резултатот е фасцинантен визуелен запис во кој Сонцето ја исцртува својата карактеристична осумка, издигнувајќи се високо над Милениумскиот Крст на Водно во лето и спуштајќи се ниско над хоризонтот во зима, спојувајќи го урбаниот пејсаж на Скопје со космичкиот ритам.

Повеќе од фотографија

Во време кога вниманието ни трае сè пократко, ваков проект потсетува дека постојат поинакви форми на гледање: подлабоки, посмирени и поточни. Аналемата не е само астрономска крива. Таа е трага на време, упорност и мера. А кога таа фигура се исцртува над Скопје, над познат хоризонт и препознатлив урбан пејзаж, фотографијата добива и уште една вредност: станува локален визуелен документ што истовремено гледа нагоре и останува цврсто врзан за местото од кое е создаден.