Кога граѓаните на Собранието му даваат оценка 2,7, тоа не е само бројка од анкета. Тоа е политички симптом. Не е пад, бидејќи има благо подобрување во споредба со претходните години, но не е ни доверба. Тоа е онаа непријатна зона меѓу „не е најлошо“ и „далеку е од добро“ – токму таму каде што најчесто заглавува македонската институционална стварност.

Најновото истражување „Поглед на Собрание“ на Институтот за демократија „Социетас цивилис“ – Скопје покажува дека граѓаните ја оценуваат работата на законодавниот дом со средна оценка 2,7 на скала од 1 до 5. Анкетата била спроведена од 27. февруари до 10. март 2026 година, лице в лице, на примерок од 1.002 испитаници над 18 години, со статистичка грешка од ±3 проценти.

Двојката не е само оценка – таа е дијагноза

Собранието формално е местото каде што граѓанската волја треба да се претвори во закон, контрола и јавна одговорност. Но истражувањето покажува дека токму тука се отвора најголемиот јаз: граѓаните го гледаат Парламентот како институција со ограничена самостојност и уште поограничена врска со нивните секојдневни проблеми. Иако оценката расте од 2,3 во 2024. и 2,5 во 2025. на 2,7 во 2026. година, таа и натаму останува под средната вредност на скалата.

Со други зборови, има мало поместување, но нема пресврт. Подобрувањето е доволно за статистика, но недоволно за доверба. Тоа е онаа македонска политичка сива зона во која институциите не се целосно одбиени, но одамна не се ни доживувани како вистински дом на јавниот интерес.

Кого претставуваат пратениците?

Најтешкиот дел од анкетата е перцепцијата за тоа чии интереси ги застапуваат пратениците. Според истражувањето, 74% од испитаниците сметаат дека пратениците секогаш ги застапуваат сопствените лични интереси, 66 проценти го посочуваат тесниот интерес на партиското раководство, а 56% ги поврзуваат пратениците со бизнис-интереси. Само 9% од граѓаните веруваат дека пратениците ги застапуваат интересите на сите граѓани.

Ова е податок што не треба да се чита брзо. Ако само 9 проценти веруваат дека пратениците ги застапуваат сите граѓани, тогаш проблемот не е само во рејтингот на Собранието, туку во самото чувство за политичко претставување. Пратеникот, во таквата јавна слика, не е човек што ја носи волјата на избирачите во институцијата, туку продолжена рака на партија, интересна мрежа или лична кариера.

Се истакнува јазот меѓу институционалната улога на Собранието и граѓанската перцепција дека пратениците почесто се занимаваат со лични, партиски и бизнис-интереси отколку со јавниот интерес.

Владата над Собранието – опасна перцепција за демократијата

Една од најважните функции на Собранието е контролата врз извршната власт. Но и тука граѓанската перцепција е неповолна: истражувањето покажува дека кај јавноста преовладува впечатокот дека Владата има поголема контрола врз Собранието отколку обратно. На скала каде што 1 значи целосна контрола на Владата врз Собранието, а 7 целосна контрола на Собранието врз Владата, 21% од испитаниците се определиле за ставот дека Владата има целосна контрола врз законодавниот дом.

Тоа не е техничка забелешка, туку суштинско демократско прашање. Ако Собранието не се доживува како институција што ја надгледува Владата, туку како институција што се прилагодува на неа, тогаш се поместува рамнотежата на системот.

Дебата што повеќе личи на судир отколку на разговор

Анкетата го допира и квалитетот на собраниската дебата. Граѓаните перципираат дека во Собранието има повеќе конфронтација отколку соработка меѓу власта и опозицијата, дека компромисот е редок, а дека омаловажувачкиот и деградирачкиот говор сè уште е препознатлива слика на политичките расправи. Во медиумските преноси се издвојува и податокот дека 64 проценти од испитаниците сметаат дека пратениците често или секогаш користат омаловажувачки говор кон политичките противници. :contentReference[oaicite:6]{index=6}

Тука веќе не зборуваме само за институционална ефикасност, туку за политичка култура. Парламентот не е сцена за победа во вербална тепачка, туку простор каде што конфликтот треба да биде претворен во аргумент, а аргументот во одлука. Кога јавноста гледа повеќе театралност отколку смисла, тогаш и најважните расправи почнуваат да звучат како уште една партиска епизода.

Граѓаните не ги препознаваат своите пратеници

Можеби најтивкиот, но најпоразителен податок е дека 61 процент од испитаниците не ги знаеле пратениците од својата изборна единица кога им биле прочитани имиња на избрани претставници. Тоа значи дека врската меѓу претставникот и претставениот е слаба не само политички, туку и човечки. Граѓанинот не го препознава својот пратеник, а пратеникот тешко може да тврди дека ја носи живата врска со граѓанинот ако таа врска постои само на изборен ден.

Оваа дистанца е стара болест на партискиот систем. Пратениците честопати се поприсутни во партиските координати отколку во локалната меморија на граѓаните. Така Собранието станува далечна зграда, а не место каде што нечиј реален проблем добива глас.

Довербата расте малку, но сомнежот останува голем

Во поширокиот дел за доверба во институциите, истражувањето покажува дека верските заедници и војската остануваат на врвот, иако и кај нив има благ пад во споредба со претходната година. Довербата во Собранието во 2026. година изнесува 4,8, што е мало подобрување од 4,6 во 2025. година, но и натаму не создава слика на силна институционална сигурност. Околу половина од испитаниците, 51%, сметаат дека животот во државата се движи во погрешна насока.

Таа комбинација – мал раст на довербата и голема општа несигурност – е важна. Граѓаните не се целосно затворени за институциите, но бараат докази. Не им се доволни седници, процедури и говори. Бараат Собранието да покаже дека е повеќе од гласачка машина и повеќе од продолжена сцена на партиските штабови.

Што значи ова за Собранието?

На официјалната страница на Собранието законодавниот дом е претставен како централна институција на парламентарната демократија. Но легитимитетот не се одржува само со уставна позиција. Тој секојдневно се обновува преку отчетност, надзор, квалитетна дебата, присуство на терен и способност пратеникот да биде повеќе од партиски глас во сала.

Оценката 2,7, затоа, не треба да се прими како навреда, туку како предупредување. Собранието добива едвај преодна оценка не затоа што граѓаните не ја разбираат неговата улога, туку затоа што премногу добро чувствуваат кога таа улога е ослабена. Panoptikum би рекол: демократијата не пропаѓа само кога институциите исчезнуваат, туку и кога остануваат да стојат, а граѓаните престануваат да ги доживуваат како свои.

Ако Собранието сака да излезе од зоната на „двојка“, првиот чекор не е нова кампања за подобар имиџ. Првиот чекор е пратениците повторно да станат препознатливи како јавни претставници, а не како партиски функционери со мандат. Довербата не се бара од граѓаните. Таа се заработува пред нив.