Првостепената пресуда за Тачи и поранешните водачи на ОВК предизвика остри политички реакции и протести. Европската Унија, САД и Велика Британија повикаа на почитување на судската одлука, воздржаност и користење на жалбената постапка.
Во средиштето на западните пораки се индивидуалната кривична одговорност и правдата за жртвите од сите заедници. Истовремено, реакциите од Приштина, Белград и Скопје покажаа колку различно се толкува судскиот исход во регионот. Извор: 360 степени.
Што утврди првостепената пресуда?
Со одлуката Хашим Тачи и Јакуп Красниќи добија по 25 години затвор, Кадри Весели 18, а Реџеп Селими 13 години. Четворицата се прогласени за виновни за воени злосторства. Пресудата е првостепена и може да биде оспорена во жалбена постапка.
Осудителниот дел се однесува на противправно лишување од слобода, сурово постапување, тортура и убиства. За обвиненијата за злосторства против човечноста не е донесена осудителна одлука, бидејќи обвинителството не докажало широко распространет или систематски напад врз цивилното население. Ослободувањето по тие обвинителни точки не ја поништува утврдената одговорност за воените злосторства.
ЕУ, САД и Велика Британија бараат смирување
Вашингтон ја потврди поддршката за одговорност, правично судење и владеење на правото. Според изјавата на портпарол на Стејт департментот, пренесена од Радио Слободна Европа, САД бараат да се избегнува реторика што ги зголемува тензиите.
Еврокомесарката Марта Кос нагласи дека судот е независен и непристрасен, а осудените имаат право на жалба. Британската реакција дополнително истакна дека судските наоди за поединци не се однесуваат на државноста и суверенитетот на Косово.
Курти и Вучиќ со спротивставени критики
Косовскиот премиер Албин Курти ја оцени пресудата како неправедна и најави институционална поддршка во жалбената постапка. Тој го постави предметот во историскиот контекст на репресијата врз косовските Албанци и појавувањето на ОВК. Неговото обвинување за селективен пристап на судот претставува политички став.
Српскиот претседател Александар Вучиќ ја критикуваше одлуката од поинаква позиција. Според него, предметот не ги опфатил најтешките злосторства над Србите, а посебно го оспори исходот по обвиненијата за злосторства против човечноста. Истовремено зборуваше за дијалог и зачувување на мирот. И неговите тврдења за мотивите на судот се политичко толкување, а не утврден судски факт.
Реакции во Македонија: Гаши, Влен и Ахмети
Претседателот на Собранието, Африм Гаши, оцени дека Тачи, Красниќи, Весели и Селими имаат значајно место во историјата на косовската слобода. Тој го нагласи првостепениот карактер на одлуката и повика на достоинство и смиреност. Негативни оценки за пресудата изнесоа и Влен и лидерот на ДУИ, Али Ахмети. Ахмети посочи на продолжување на постапката преку жалба и повика на воздржаност.
Протести и инциденти по пресудата
Според медиумските извештаи, дел од демонстрантите пред објектот на ЕУЛЕКС во Косово фрлале шишиња кон полицијата и зградата. За немири беше известено и во Хаг. Овие информации бараат разграничување меѓу мирните учесници и лицата вклучени во насилство.
Жалбената постапка и одговорноста на политичарите
Реакциите откриваат колку тешко во регионот се одвојуваат судската одговорност и националното историско сеќавање. Политичкото значење на еден лидер не може само по себе да биде одговор на докази за конкретни злосторства. Пресудата против поединци, пак, не дава основа за припишување колективна вина на цел народ.
Просторот за оспорување на судските наоди е жалбената постапка. Одговорноста на политичките лидери во меѓувреме е да овозможат таа да продолжи без поттикнување насилство и без претворање на жртвите во средство за национални обвинувања. Нивното достоинство заслужува да остане во средиштето на јавната расправа.
