Случајот „Мазут“ не заврши со запирањето на истрагата. Напротив, токму таму каде што обвинителството стави точкa ЕСМ и политичката сцена отворија ново поглавје – со приговор, со јавни обвинувања и со прашање што во Македонија одамна не е само правно: кој ја контролира одговорноста кога станува збор за големи државни пари?

Денеска пратеникот и член на Извршниот комитет на ВМРО-ДПМНЕ Антонио Милошоски изјави дека приговорот на ЕСМ до Вишото јавно обвинителство е доказ дека обвинителите Катерина Коларевиќ и Ислам Абази постапиле „непрофесионално и паушално“ во предметот поврзан со набавката на мазут за ТЕЦ Неготино. Станува збор за случај што во јавноста се врзува со набавки од околу 167 милиони евра, реализирани во период на енергетска криза.

Што тврди Милошоски

Според Милошоски, официјалниот приговор на ЕСМ покажува дека во постапката имало неправилно ценење на доказите врз основа на кои обвинителството ја запрело истрагата. Тој оцени дека предметот бил воден претежно паушално и дека дел од доказите за евентуална кривична одговорност биле, како што рече, неосновано изземени како аргумент за прекин на постапката.

Милошоски тврди дека приговорот на ЕСМ создава правна можност Вишото јавно обвинителство да ја преиспита одлуката за запирање на истрагата. Тој посочи дека ЕСМ, како оштетено правно лице, ги побива дел од наводите врз кои се темелела одлуката на обвинителството.

Милошоски ја оспорува вербата што обвинителството, според него, ја дало на исказите на дел од лицата поврзани со предметот. Во неговата политичка оценка, ова не е само процесно прашање, туку тест за тоа дали обвинителството ќе остане затворено во сопствената одлука или ќе дозволи контрола на спорниот предмет.

Што направи ЕСМ

Клучниот нов момент е поднесувањето жалба, односно приговор од АД ЕСМ за прекинувањето на истрагата. ЕСМ поднесе жалба до Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција и до Вишото јавно обвинителство, барајќи да се утврдат недоследностите во истрагата што се водела една година.

ЕСМ претходно оценуваше дека не била повикана во обвинителството да даде исказ за наводната материјална штета при набавката на мазут за ТЕЦ Неготино. Компанијата смета дека техничките објаснувања на инженерите не можеле да бидат доволна основа за оценка дали постоела финансиска штета. Токму тука лежи тежината на приговорот: дали државната компанија, ако се смета за оштетена страна, била доволно процесно вклучена пред да се затвори предметот.

Што соопшти обвинителството

Официјалната позиција на Јавното обвинителство е поинаква. На 12. мај 2026. година Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција соопшти дека по едногодишна истражна постапка е донесена наредба за запирање на истрагата, бидејќи од прибраните докази не било утврдено дека осомничените ги сториле кривичните дела што им се ставаа на товар, ниту постоење на друго кривично дело што се гони по службена должност.

Обвинителството наведе дека биле анализирани финансиски и договорни документи, вешт наод и мислење, како и искази од сведоци, претставници на ЕСМ, ТЕЦ Неготино и економски оператори со лиценци за трговија со мазут. Според соопштението, постапките биле спроведени во услови на енергетска криза, со цел да се обезбеди непречено производство на електрична енергија, а не била утврдена штета за ЕСМ или за државниот буџет.

Затоа предметот сега се наоѓа во чувствителна зона: обвинителството тврди дека нема доказен основ за продолжување, ЕСМ бара контрола на постапката, а политичката реакција го претвора приговорот во прашање за довербата во институциите.

Зошто случајот не е само правен

Случајот „Мазут“ е од оние предмети што ја надминуваат судската техника. Во него се спојуваат енергетската криза, јавните набавки, државните компании, бизнис-интересите и правосудната одговорност. Кога износите се мерат во стотици милиони евра, јавноста има право да бара не само законска завршница, туку и убедливо објаснување.

Во една функционална правна држава, прекинот на истрага не смее автоматски да се чита како сомнителен чин, исто како што политичката критика не смее автоматски да се чита како доказ. Но кога оштетено правно лице поднесува приговор, а јавноста веќе има длабоко недоверба кон обвинителските одлуки, тогаш институциите немаат луксуз да комуницираат половично. На вакви предмети државата или ја обновува довербата, или уште еднаш ја троши.

Што следува

Понатамошниот тек зависи од постапувањето по приговорот. Ако Вишото јавно обвинителство оцени дека има основ, може да следува преиспитување на одлуката за запирање на истрагата. Ако приговорот биде одбиен, случајот формално ќе остане затворен во рамките на јавнообвинителската постапка, но политички и јавносно тешко дека ќе исчезне.

Во секој случај, ова е момент во кој институциите треба да зборуваат со документи, не со впечаток. Македонија веќе има премногу случаи во кои вистината се заглавува меѓу соопштение, прес-конференција и приговор. А таму каде што процедурите не се објаснети јасно, секогаш останува простор сомнежот да стане погласен од фактите.