Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова ја постави македонската евроинтеграција во поширока европска рамка: не само како политичка цел на една земја, туку како безбедносно, регионално и институционално прашање што ја засега целата Европска Унија. Во два настапа и средби – панелот во Баку за борба против трговијата со дрога и средбата со романскиот претседател Никушор Дан во Ереван – нејзината порака се движеше по иста линија: Западен Балкан не може да се третира како чекалница, ако од него истовремено се очекува да биде бедем против организираниот криминал, геополитичките влијанија и нестабилноста.
Во Баку, на панел-дискусија во рамките на активностите на Европската коалиција против дрогата, организирана од францускиот претседател Емануел Макрон и италијанската премиерка Џорџа Мелони, Сиљановска-Давкова порача дека европската интеграција на Западен Балкан е предуслов за поефикасна борба против трговијата со дрога. Таа предупреди дека регионот е транзитна зона за дрога и дека не смее да се потцени растечкото влијание на криминалните мрежи врз економијата, политиката и институциите. }
Проширувањето како безбедносна политика
Клучната порака од настапот во Баку е дека проширувањето не е само административен процес, ниту техничка низа од поглавја, извештаи и дипломатски формулации. Сиљановска-Давкова побара Европската Унија да ја преиспита политиката на проширување низ призмата на Западен Балкан и неговата безбедносна улога. Таа нагласи дека интеграцијата на регионот може да биде пример за превентивна, а не реактивна европска политика.
Оваа порака има посебна тежина затоа што трговијата со дрога одамна не е само полициско прашање. Таа создава паралелни структури на моќ, влегува во легални економски текови, корумпира институции и се обидува да влијае врз политички процеси. Затоа, кога регионот се остава на маргините на европскиот систем, празниот простор не останува празен – го пополнуваат криминални мрежи, странски интереси и локални слабости.
Во таа смисла, пораката од Баку е јасна: безбедноста на ЕУ не завршува на формалните граници на Унијата. Балканската нестабилност, криминалните маршрути и институционалната ранливост многу брзо стануваат европски проблем. Затоа интеграцијата не треба да се гледа како награда што се дава по долг политички тест, туку и како механизам за заедничка заштита.
Средба со Никушор Дан: романска поддршка и регионална соработка
На маргините на 8. Самит на Европската политичка заедница во Ереван, Сиљановска-Давкова се сретна со романскиот претседател Никушор Дан. Таа се заблагодари за континуираната поддршка на Романија за македонските евроинтеграции, вклучително и преку групата „Пријатели на проширувањето“. Притоа нагласи дека процесот мора да биде врзан за Копенхагенските критериуми, европските принципи и вредностите утврдени во конститутивните акти на Унијата.
Романија останува поддржувач на македонската евроинтеграција, а на средбата беше разговарано и за поширока економска соработка, како и за можности во културата, образованието и науката. Сиљановска-Давкова го поздрави романското разбирање на македонската аспирација за земја-партнер во иницијативата „Три мориња“, а упати и покана до претседателот Дан за официјална посета на Македонија.
Во дипломатскиот речник ваквите средби често звучат формално. Но, нивното значење не е мало. Македонија, по долги години блокади, условувања и замор од процесот, има потреба од сојузници што јасно ја разбираат разликата меѓу реформи и политичко одложување. Поддршката од земји како Романија е важна токму затоа што го враќа разговорот таму каде што треба да биде – на критериуми, принципи, институционална зрелост и европски интерес.
Балканот меѓу интеграција и празен простор
Ако двете пораки – од Баку и од Ереван – се прочитаат заедно, се добива појасна слика за македонската дипломатска линија: евроинтеграцијата не е само национален проект, туку регионална стабилизациска политика. Силната регионална соработка, како што нагласила Сиљановска-Давкова, е важен фактор на политичкото обединување во ЕУ. Тоа не значи дека регионот треба да бара попусти, туку дека Унијата треба да ја види сопствената одговорност во сопственото соседство.
Западен Балкан предолго живее во меѓупростор: доволно блиску за од него да се бара европско однесување, но недоволно внатре за да ги има сите инструменти на европска заштита, развој и институционална интеграција. Токму тој меѓупростор е најопасен. Во него се создаваат разочарување, недоверба и алтернативни центри на влијание.
Затоа пораката што Македонија треба да ја испраќа не е молба за забрзување по секоја цена, туку барање за предвидлив, принципиелен и безбедносно одговорен процес. Европската Унија не може да бара стабилен Балкан, а истовремено да го држи во трајна неизвесност. Ниту регионот може да се повикува на европска иднина, ако дома не гради институции што ќе можат да ја издржат таа иднина.
Во тој простор меѓу дипломатската порака и реалната политика ќе се мери тежината на ваквите настапи. Балканот не е периферија на Европа. Тој е нејзин тест – за принципи, за безбедност и за тоа дали Унијата навистина знае да мисли стратешки.
