На 5 јуни, во Националната опера и балет, OFFest носи една од оние средби што не се читаат само како концертна најава, туку како мал културен настан: Раул Рефри и Марија Мазота, два гласа од различни медитерански предели, споени во музика што не бара лесно слушање, туку присуство.

Во програмата на OFFest, вечерта е најавена во Националната опера и балет, а концертниот пакет со Raül Refree & Maria Mazzotta е дел од 5 јуни во рамките на фестивалската програма. На сцената: Раул Рефри – гитара, вокал и органа, и Марија Мазота – вокал и дајре. На хартија, тоа изгледа речиси минимално. Во звук, тоа е сосема друго: глас, жица, удар, молитва, телесен немир, јужноиталијанска меморија и каталонска продукциска смелост.

Средба на два немирни музички карактери

Раул Рефри одамна не е само „продуцентот на Розалија“, иако токму неговата работа на Los Ángeles со Розалија останува една од клучните точки во поновата историја на фламенко-авангардата. Тој е автор, гитарист, аранжер и продуцент кој знае да ја отвори традицијата без да ја претвори во декоративен фолклор. Во неговата биографија стојат соработки со Силвија Перез Круз, Нињо де Елче, Росио Маркез, Лина, Родриго Куевас и Ли Раналдо – имиња што не се собираат околу жанр, туку околу став: музиката мора да ризикува за да остане жива. За поширокиот контекст на неговата работа корисен е и неговиот официјален простор, raulrefree.com.

Марија Мазота, пак, доаѓа од Апулија, од југот на Италија, од оној предел каде што гласот не е само мелодија, туку носител на труд, тага, женска издржливост и заедничка меморија. Таа не пее „убаво“ во плитката смисла на зборот. Таа пее како некој што знае дека песната некогаш била лек, вик, отпор и начин телото да не се распадне од премолчување. Нејзината биографија ја поврзува со традицијата на Саленто, со Canzoniere Grecanico Salentino, со Notte della Taranta и со балканските звучни линии што ги истражувала преку средби со музичари од поширокиот регион, меѓу кои и од Македонија. Повеќе за нејзиниот пат има на официјалната страница на Марија Мазота и во нејзиниот профил кај Enzo Productions.

„San Paolo di Galatina“ – музика за метаморфоза

Нивната соработка не е студиски проект смислен според пазарна потреба, туку бавно изградено препознавање. Според материјалот на издавачот Galileo Music, идејата се развивала постепено, по фестивалски покани и без притисок веднаш да се сними албум. Рефри прво не можел да ја прифати поканата на Мазота за соработка, но нејзиниот глас останал со него. Подоцна, во април 2022 година, при патување во Апулија, двајцата се сретнале и свиреле заедно; Мазота му пренела песни од традиционалниот репертоар на јужна Италија, но и приказната за pizzica taranta – ритуалната, телесна и општествено напната музичка пракса поврзана со женска тага, транс и ослободување.

Од таа средба се раѓа San Paolo di Galatina, албум што не го третира апулијскиот фолклор како музејска граѓа, туку како жив материјал што може повторно да загризе. Песните водат низ приспивни песни, религиозни напеви, погребни сенки, работнички траги и конечно кон пицата – не како туристички танц, туку како ритам на телото што бара воздух. На Bandcamp изданието се наведени десет композиции, меѓу нив „Mara l’acqua“, „La lettera“, „Moroloja“, „Ninía ninía ninía“ и „San Paolo di Galatina“, со датум на дигитално издание 13 февруари 2026.

Овде е најважно да се разбере едно: ова не е носталгија. Рефри и Мазота не се враќаат во минатото за да го украсат сегашниот вкус. Тие копаат по стариот репертоар за да покажат дека во него има современа нервоза. Во време кога многу музика е испеглана до безопасност, овој проект остава рабови. И токму тие рабови се неговата вистина.

Женски глас, транс и јужна Италија без разгледница

Во приказната за пицата и тарантизмот често има нешто што модерниот слушател лесно го романтизира: танц, лудило, сонце, југ, дајре. Но зад тоа стои посурова слика. Во раниот 20 век, во делови од јужна Италија, женската депресија, замолчена болка и општествена притиснатост се толкувале преку митот за каснување од тарантула; „лекот“ бил влегување во ритмички транс – танцување, пеење, викање, нешто што во секојдневниот поредок не било дозволено. Токму таа линија ја отвора проектот: музиката како простор каде што телото конечно добива право да зборува.

Затоа San Paolo di Galatina може да се слуша и како концертен репертоар, и како мал антрополошки документ, и како современа медитеранска драма. Во него нема фолклорна послушност. Има молитвена темнина, има електрична тишина, има глас што не бара дозвола. Мазота ја носи суровата човечка материја, Рефри ја отвора звучната архитектура во која таа материја може да се движи без да биде припитомена.

Зошто ова е концерт за OFFest

OFFest отсекогаш бил најсилен тогаш кога не носи само „светска музика“, туку светови што не можат да се сместат во лесна фестивалска етикета. Раул Рефри и Марија Мазота се токму таков случај. Нивниот концерт не е само претставување на албум; тоа е судир меѓу традиција и современост во кој ниту едната страна не победува, туку двете се менуваат. Во Скопје, град што добро знае што значи да се живее меѓу јазици, ритми, религиски сенки, миграции и медитеранско-балканска меморија, оваа музика има посебен одек.

Понекогаш најсилните концерти не се оние по кои човек излегува „забавуван“, туку оние по кои нешто во него е малку поместено. Рефри и Мазота доаѓаат токму со таков материјал: музика што не ја гали традицијата, туку ја буди; не ја репродуцира болката, туку ја претвора во движење. Во една добра фестивалска вечер, тоа е повеќе од настап. Тоа е потсетник дека песната, кога е вистинска, не стои во минатото – таа го бара телото сега.