Првиот комерцијален мобилен телефон добил одобрение од американската Федерална комисија за комуникации на 21 септември 1983 година. Motorola DynaTAC 8000X бил огромен, тежок и баснословно скап според денешните мерила, но токму овој необичен уред го започнал пресвртот по кој телефонскиот разговор повеќе не морал да биде врзан за домот, канцеларијата или автомобилот.
Телефонот бил долг околу 33 сантиметри, ако се смета и неговата препознатлива антена, а тежел приближно 800 грама. За целосно полнење на батеријата биле потребни околу десет часа, по што корисникот можел да разговара само триесетина минути. DynaTAC 8000X немал камера, интернет, пораки, апликации или екран на допир. Неговата главна и речиси единствена задача била да овозможи телефонски разговор без кабел.
Тоа денес звучи скромно. Во 1983 година било технолошка револуција.
Од њујоршки тротоар до производ за продажба
Приказната за DynaTAC 8000X не започнала во 1983, туку една деценија порано. На 3 април 1973 година инженерот на Motorola, Мартин Купер, излегол на улица во Њујорк со голем прототип на пренослив телефон и го направил она што се смета за прв јавен повик од рачен мобилен телефон.
За повикот избрал мошне необичен соговорник. Купер му се јавил на Џоел Енгел од Bell Labs, главниот ривал на Motorola во трката за развој на мобилната телефонија, за да му соопшти дека разговара со него преку вистински пренослив мобилен телефон. Било тоа истовремено техничка демонстрација и прилично самоуверена порака до конкуренцијата.
Но прототипот од 1973 година сè уште не бил производ што можел да се продава. Потребни биле повеќе од десет години работа, усовршување на уредот, развој на мобилната мрежа, тестирање и регулаторни постапки. Според историскиот преглед на Motorola, компанијата инвестирала околу 100 милиони долари пред DynaTAC 8000X да го добие потребното одобрение.
Што точно се случило на 21 септември 1983 година?
На тој датум американската Федерална комисија за комуникации – FCC – го одобрила Motorola DynaTAC 8000X како прв комерцијален пренослив мобилен телефон. Одобрението значело дека уредот ги исполнил условите за користење во тогашната американска мобилна мрежа и дека може да започне неговото комерцијално воведување.
Сепак, важно е да се разликува датумот на регулаторното одобрение од почетокот на редовната продажба. DynaTAC 8000X бил одобрен во септември 1983 година, а масовното производство и продажбата започнале во 1984 година.
Токму затоа во различни текстови може да се сретнат и 1983 и 1984 година како година на појавувањето на првиот комерцијален рачен мобилен телефон. Двата податока можат да бидат точни, но се однесуваат на различни моменти – одобрението и фактичкото излегување на пазарот.
„Тула“ што чинела колку мал автомобил
DynaTAC 8000X го добил прекарот „The Brick“, односно „Тулата“, поради големината, правоаголната форма и тежината. Но неговата цена била уште повпечатлива од неговите димензии.
Телефонот се продавал за 3.995 долари. За споредба, федералната минимална плата во САД во 1984 година изнесувала 3,35 долари на час. Работник со таква плата би морал да заработува повеќе од седум месеци, без да потроши ниту еден долар за нешто друго, само за да може да го купи телефонот.
DynaTAC затоа не бил уред за просечниот корисник. Го купувале претежно деловни луѓе, директори и професионалци на кои можноста да разговараат додека се во движење имала вистинска деловна вредност. Мобилниот телефон во тоа време не бил секојдневна потреба, туку симбол на статус, моќ и пристап до најновата технологија.
И покрај високата цена, интересот бил голем. Луѓето првпат можеле да замислат дека телефонскиот број во иднина нема да означува одредена куќа или канцеларија, туку конкретна личност.
Десет часа полнење за половина час разговор
Од денешна перспектива, техничките можности на DynaTAC 8000X изгледаат речиси комично. Батеријата се полнела околу десет часа, а овозможувала приближно 30 минути разговор. Телефонот користел аналогна мобилна мрежа и имал мал црвен LED-екран, физичка нумеричка тастатура и меморија за триесетина телефонски броеви.
На задната страна се наоѓала полнлива никел-кадмиумска батерија што можела да се извади и да се замени со друга. Националниот музеј за американска историја при Smithsonian, кој чува примерок од оваа серија, го определува DynaTAC како првиот комерцијално достапен пренослив рачен мобилен телефон.
Не постоеле список со пораки, фотографии, видеоповици, мапи или социјални мрежи. Сепак, она што го нудел било поважно од сите функции што ги немал: човекот можел да се движи и истовремено да остане достапен.
Зошто биле потребни десет години?
Motorola не требало само да го намали прототипот од 1973 година. Инженерите морале да решат цела низа проблеми – потрошувачката на енергија, големината на батеријата, стабилноста на радиосигналот, антената, електрониката и префрлањето на разговорот меѓу различни базни станици.
Во исто време требало да се изгради и мобилна инфраструктура што ќе го поддржува уредот. Телефон без соодветна мрежа би бил само скапа пластична кутија со копчиња. Паралелно се водела и долга регулаторна постапка околу распределбата на радиофреквенциите и правилата за работа на мобилните оператори.
Затоа DynaTAC не бил само нов модел на телефон. Тој бил видливиот дел од многу поголема технолошка промена во која морале истовремено да созреат уредот, мобилната мрежа и регулативата.
Што навистина променил DynaTAC?
Најголемата вредност на првиот комерцијален мобилен телефон не била во неговата батерија, дизајн или бројот на зачувани контакти. Неговиот вистински придонес била идејата дека телефонот може да му припаѓа на човекот, а не на местото.
До тој момент телефонскиот број најчесто водел до апарат поставен во дом, канцеларија или автомобил. Со DynaTAC започнал преминот кон лична комуникација – можноста некого да повикаме без претходно да знаеме каде се наоѓа.
Во следните децении телефоните станувале помали, полесни и поевтини. Аналогните мрежи биле заменети со дигитални, се појавиле текстуалните пораки, камерите, мобилниот интернет и паметните телефони. Уредот што некогаш служел само за разговор постепено станал фотоапарат, мапа, весник, паричник, канцеларија, телевизор и прозорец кон целиот свет.
Тешкиот предок на телефонот што го носиме во џеб
Motorola DynaTAC 8000X не бил практичен според денешните критериуми. Бил тежок, скап, имал кратка автономија и барал речиси цел ден за полнење. Но историските пресврти ретко започнуваат како совршени производи.
На 21 септември 1983 година не бил одобрен само еден необично голем телефон. Била одобрена идејата дека човекот може да комуницира додека се движи. Сè што подоцна собравме во денешниот паметен телефон започнало со уред што не собирал во џеб, чинел речиси 4.000 долари и можел да издржи едвај половина час разговор.
