Во Ресен на 26 август се одржа јавната манифестација „Мојот дел од природата“, организирана од Македонското еколошко друштво (МЕД), Општина Ресен и Националниот парк „Галичица“, во пресрет на Светскиот ден на езерата. Настанот ги собра институциите, еколошките организации, локалната заедница, производителите и младите околу една тема што за Преспа одамна не е само прашање на природа – како да се зачува просторот од кој зависат и животната средина и локалниот развој. Официјалната најава на Општина Ресен го потврдува 26 август како датум на манифестацијата.
Поводот има и поширока тежина. Генералното собрание на Обединетите нации во декември 2024 година го прогласи 27 август за Светски ден на езерата, со цел да се поттикнат образованието, јавната свест и одржливото управување со езерските екосистеми. За Преспа, каде езерото, шумите, влажните живеалишта, земјоделството и населбите функционираат како еден поврзан простор, оваа глобална порака има многу конкретно локално значење.
Од одбележување до заедничка работа за шумите
Манифестацијата започна со обраќања на градоначалникот на Општина Ресен, Јован Тозиевски, и извршната директорка на Македонското еколошко друштво, Робертина Брајаноска. Во средиштето беше потребата природното наследство да не се третира одвоено од иднината на регионот, туку како дел од неговата економија, култура и квалитет на живот.
Најконкретниот чекор на вечерта беше потпишувањето на Декларацијата за основање Прекугранична работна група за шуми. Првични потписници се Националниот парк „Галичица“, Македонското еколошко друштво, Друштвото за заштита на Преспа (SPP) од Грција и Друштвото за заштита и зачувување на природната средина во Албанија (PPNEA). Замислата е работната група да биде платформа за размена на знаење и информации, дијалог и координација на активностите за зачувување, обновување и следење на шумите низ поширокиот преспански регион.
Токму прекуграничниот карактер е еден од најважните делови на приказната. Екосистемот на Преспа не завршува на административна линија, па ни заштитата на шумите, видовите и водите не може долгорочно да се води во три одделни приказни. Декларацијата затоа има смисла само ако зад неа следуваат редовна комуникација, заеднички податоци и конкретна теренска соработка.
Знаењето мора да излезе од институциите
На панел-дискусијата „Зачувување и одржливо управување со природното наследство на Преспа“ учествуваа Ајман Ал Малла од Општина Ресен, Андон Бојаџи од Националниот парк „Галичица“, Драган Арсовски од Македонското еколошко друштво и Маријана Милевска од Програмата за развој на Обединетите нации (УНДП). Разговорот ги отвори прашањата за состојбата на природните ресурси, управувањето, мониторингот и можностите за нивна подолгорочна заштита.
Настанот, сепак, не остана затворен во панел-сала. На градскиот плоштад беа претставени локални производители, заштитени подрачја и граѓански организации, со што природата беше поврзана со секојдневната економија на регионот. Тоа е важна врска за Преспа: заштитата има поголема шанса да опстане кога локалното население во неа препознава и сопствен интерес, можност за работа, производство и подобар живот.
Во програмата беа вклучени и учениците од основните училишта „Мите Богоевски“ и „Гоце Делчев“ од Ресен. Преку турнир во друштвената игра „Преспа“, најмладите учеа за природното наследство на регионот, а финалето беше одиграно пред публиката на градскиот плоштад. Наместо еколошката едукација да остане лекција на хартија, природата беше претворена во тема со која децата можат да комуницираат и да ја препознаат како сопствен простор.
Преспа се запознава и од терен
Уште пред централната манифестација беа организирани две активности со граѓанско учество. Дваесетина граѓани набљудуваа птици на локалитетот Сирхан, со поглед кон северното преспанско крајбрежје и Паркот на природата „Езерани“, а следниот ден беше спроведен мониторинг на желки во околината на Љубојно и Долно Дупени. Така, научно-истражувачката работа што вообичаено ја гледаат специјалистите стана достапна и за луѓето кои живеат во регионот.
Вечерната програма ја внесе и културата во истата слика: староградската музика на составот „Персиди“ и поп-рок настапот на ресенскиот бенд „Пуш Пауза“ беа дел од програмата со која природното наследство беше поставено покрај локалниот културен идентитет. Таквиот спој не е украс на еколошката тема. Во Преспа, пејзажот, земјоделството, населбите, музиката и навиките на луѓето се развивале во ист простор и меѓусебно се условувале.
Природата како заедничка инфраструктура
„Мојот дел од природата“ се одржа во рамки на проектот „Иницијатива за зелена и сина Преспа – Зајакнување на заштитата преку истражување, едукација и комуникација“, финансиран од Европската Унија и кофинансиран преку Фондот за природа „Преспа – Охрид“ (ПОНТ). Иницијативата ги поврзува истражувањето, еколошкото образование, конкретните мерки за заштита и вклучувањето на заедницата во управувањето со природните ресурси на Преспа.
Подетален преглед на самата манифестација е објавен и на страницата на МЕД Преспа. Она што останува по настанот, сепак, е поважно од еднодневната програма: воспоставена е нова прекугранична рамка за соработка, граѓаните се приближени до теренското истражување, а заштитата на Преспа е ставена во иста реченица со образованието, локалната економија и културата. Во регион што природата го дели само на картите, токму таквата соработка може да биде најважниот дел од иднината.
