Фестивал што ја гледа иднината на филмот во првите авторски чекори
Петтото издание на Фестивалот на балкански и медитерански филм „Преку езерото“ годинава се одржува од 8. до 15. јули во Дојран, Струмица и Гевгелија – со амбиција што оди подалеку од проекции, гости и свечени фестивалски вечери. Овојпат, уште повидливо, фестивалот ја поставува младата авторска енергија во центарот на својата смисла: да не биде само место каде што филмовите се гледаат, туку и простор каде што почнуваат да се создаваат. Официјалната фестивалска страница ја најавува програмата со три града и со посебен акцент на студентските и дебитантските филмски проекти, вклучувајќи ја и програмата „Нови бранови“.
Во рамките на годинешното издание ќе се одржи третата Работилница за развој на сценарио и продукција за дипломски и дебитантски краткометражни играни филмови. На неа можат да се пријавуваат студенти и автори-дебитанти, со цел своите идеи да ги развијат во издржани филмски проекти и да се изборат за финансиски грант, опрема и материјална поддршка за продукција и постпродукција. Како што е наведено во фестивалската програма, „Нови бранови“ е замислена токму како работилница за студентски и дебитантски кусометражни играни филмови, со менторска и продукциска поддршка за првите професионални чекори на младите автори.
Од идеја до филм – најтешкиот пат за еден дебитант
Да се сними прв филм никогаш не е само техничка задача. За млад автор тоа е судир со буџет, време, екипа, опрема, продукциска логика, несигурност и сопствена амбиција. Краткиот филм често изгледа како „мал формат“, но во него се проверува речиси сè: дали авторот знае да раскаже, дали сценариото има драма, дали камерата има причина да гледа, дали монтажата го слуша ритамот, дали приказната може да преживее надвор од личната желба.
Токму затоа ваквата работилница е повеќе од фестивалски додаток. Таа е мост меѓу филмската желба и филмската реалност. Многу млади автори знаат што сакаат да кажат, но ретко имаат услови, средства и искусна професионална рамка во која тоа може да стане завршено дело. „Преку езерото“ овде ја отвора најважната врата: не само да ги охрабри авторите, туку да им даде конкретна можност нивниот прв филм да не остане во фолдер, во бележник или во недовршена верзија на сценарио.
Досегашното искуство веќе има филмска трага
Досегашните резултати покажуваат дека оваа поддршка не е формална. Од претходните изданија на работилницата се изработени четири краткометражни играни филмови. Два беа прикажани минатата година, а другите два ќе ја имаат својата македонска премиера токму на годинешното фестивалско издание. Според фестивалската објава, станува збор за професионално изработени проекти што по премиерата треба да го продолжат својот живот и на други фестивали.
Тоа е важна порака за македонската филмска сцена. На мал културен простор, каде што секој филм се прави со повеќе упорност отколку сигурност, ваквите програми создаваат континуитет. Не е доволно да се зборува дека младите треба да добијат шанса; потребно е да постои механизам што таа шанса ја претвора во снимање, монтажа, премиера, фестивалски пат и видливост.
Во таа смисла, „Преку езерото“ постепено гради профил на фестивал кој не ја гледа младата публика и младите автори само како иднина во свечени говори, туку како реални учесници во сегашноста на филмот. На Panoptikum веќе беше забележана важноста на фестивалот како простор што ја поврзува македонската, балканската и медитеранската филмска меморија, особено преку наградата „Мето Јовановски“ за Тони Наумовски. Таа линија – меѓу искуството, наследството и новите автори – е една од најсилните причини фестивалот да има поширока културна тежина.
„Преку езерото“ како работилница за иднината
Фестивалите најчесто се паметат по филмовите што ги прикажале и по гостите што ги донеле. Но нивната подлабока вредност се гледа во тоа што оставаат зад себе кога ќе се изгаснат проекторите. Ако по едно издание остане нов филм, нов автор, нова екипа што научила како се издржува процесот од сценарио до постпродукција, тогаш фестивалот не бил само културен настан. Бил производствена средина.
На официјалната страница на Фестивалот „Преку езерото“, програмата „Нови бранови“ е поставена како дел од пошироката неофицијална програма, заедно со содржини за деца, млади и нови технологии во филмот. Тоа е добар знак: фестивалот не го третира филмот како затворена уметност за веќе оформени автори, туку како процес во кој треба да влезат и ученици, студенти, дебитанти и нови генерации гледачи.
Затоа реченицата „остануваме посветени на нашето дело“ не треба да се чита како протоколарна фестивалска формула. Во овој случај таа има конкретна содржина: да се создадат услови младите автори да го поминат најтешкиот праг – од желба за филм до завршен филм. А во македонски услови, тоа е една од најважните културни инвестиции: да се помогне првиот кадар, првиот сет, првата монтажа, првата премиера.
Кога првиот филм станува вистинска можност
Работата со млади луѓе што сакаат да ги остварат своите филмски соништа е привилегија, но и обврска. Филмот не се учи само од книги, ниту само од гледање големи автори. Се учи во судир со стварноста: кога треба да се скрати сцена, да се најде локација, да се реши продукциски проблем, да се сочува идејата без да се изгуби филмот.
„Преку езерото“ тука ја презема улогата што на младите автори најмногу им недостига – првото сериозно потпирање. Не гаранција за успех, туку услови за обид. А без тој обид нема ни автори, ни кинематографија, ни идни фестивалски премиери. Има само соништа што не стигнале до камера.
Повеќе информации за програмата и фестивалските содржини се достапни на официјалната објава за работилницата и на страницата за неофицијалната програма.
