Еден ден, повеќе полициски билтени и иста порака: регионот повторно гледа дека криминалот не живее само во спектакуларните приказни за „мафијашки групи“, туку и во финансиски шеми, лажни документи, злоупотреби на службена положба, гранични проверки, меѓународни потерници и улична контрола. Кога овие вести ќе се стават една до друга, се добива поширока слика за безбедносниот притисок во кој институциите се обидуваат да покажат дека државата сè уште има рака врз системот.
Во Србија е спроведена голема акција против корупција и финансиски криминал, во која се уапсени 26 лица, а во Македонија се регистрирани повеќе одделни приведувања – на граничните премини Блато и Ќафасан, како и во Скопје. Станува збор за различни случаи, но сите тие ја отвораат истата тема: колку е силен системот кога треба да реагира брзо, прецизно и без селективност.
Србија: 26 уапсени во акција против корупција и финансиски криминал
Припадници на Министерството за внатрешни работи на Србија, Управата на криминалистичката полиција и Одделението за борба против корупција, по налози на вишите јавни обвинителства во Ниш, Краљево и Нови Сад, уапсиле вкупно 26 лица. Акцијата е поврзана со сомнежи за перење пари, даночна измама поврзана со ДДВ, злоупотреба на положба на одговорно лице, злоупотреба на службена положба, измама во стопанско работење, проневера, прикривање и фалсификување исправи.
Осомничените со наведените дела наводно прибавиле противправна имотна корист од 197 милиони динари и предизвикале штета на буџетот на Србија и на правни лица во вкупен износ од 200 милиони динари. Сите уапсени треба да бидат спроведени кај надлежните обвинители на распит, со кривични пријави.
Овде бројките се важни, но уште поважна е структурата на сомнежите. Корупцијата ретко е еден чин. Таа обично е мрежа: документи, фирми, одговорни лица, службени позиции, даночни празнини и лажна нормалност. Затоа големите антикорупциски акции не се мерат само по бројот на уапсени, туку по тоа дали ќе стигнат до судски епилог што јавноста ќе може да го разбере и да го провери.
Гранични премини: потерници што ја покажуваат важноста на проверките
Во Македонија, на граничниот премин Блато бил лишен од слобода 51-годишен државјанин на Албанија, поради тоа што при граничните проверки било утврдено дека е евидентиран со мерка „апси“ по барање на Интерпол – Луксембург. Од МВР било наведено дека по документирање на случајот ќе следува соодветна пријава.
Во друг случај, на граничниот премин Ќафасан бил уапсен државјанин на Албанија по потерница од Струга, поради сомнение за кражба. Иако станува збор за одделни предмети, и двата случаи покажуваат колку граничните премини не се само административни точки на влез и излез, туку и дел од пошироката безбедносна мрежа. Една проверка на документ понекогаш е последната алка во многу подолг полициски и судски процес.
Во време на силно регионално движење на луѓе, возила и стоки, граничната контрола одамна не е само прашање на пасош. Таа е прашање на поврзаност меѓу институции, бази на податоци, потерници, судови и меѓународна полициска соработка. Токму затоа ваквите кратки билтенски вести имаат поголема тежина отколку што изгледа на прв поглед.
Скопје: приведувања на различни локации и пронајдена марихуана
Во Скопје бил приведен скопјанец во општина Центар, откако кај него била пронајдена марихуана. Извршени се апсења на различни локации во главниот град. Станува збор за случаи кои, според досега објавените информации, се третираат како одделни полициски постапувања, а не како една заедничка акција.
Таквите случаи обично не носат голема политичка тежина, но се дел од секојдневната слика за јавниот ред. Граѓанинот најчесто ја доживува безбедноста не преку големите прес-конференции, туку преку прашањето дали институциите се присутни таму каде што треба: на улица, на граница, во економскиот систем, во судницата.
Меѓу акција и правна завршница
Во сите овие случаи мора да остане јасна една правна линија: уапсен, приведен или осомничен не значи осуден. Презумпцијата на невиност не е формалност, туку темел на правната држава. Но исто така, полициските акции не смеат да останат само дневна вест што ја троши јавноста до следниот наслов. Ако нема обвинителска прецизност, судска постапка и јавна отчетност, акцијата лесно се претвора во спектакл без системска последица.
Корупцијата, финансискиот криминал, потерниците и уличната дрога се различни форми на нарушување на правниот ред, но имаат една заедничка точка: ја тестираат довербата во институциите. А довербата не се гради со бројот на апсења, туку со тоа што следува по нив. Паноптикумски кажано, државата не се гледа најдобро кога ја покажува силата, туку кога ќе покаже дека силата знае да ја претвори во правда.
