Постојат музичари што стануваат познати, музичари што стануваат влијателни и ретки фигури што, без многу да забележиме кога точно се случило тоа, стануваат дел од културната меморија на цели генерации. Пол Макартни е одамна во таа последна категорија. Проблемот со таквата слава е што таа лесно го претвора човекот во споменик. А Макартни, можеби повеќе од сè друго, цел живот се обидува да остане токму спротивното – човек што работи.
Неговата приказна затоа не е само приказна за „Битлси“. Не е ниту само приказна за еден од најуспешните автори на популарни песни во историјата. Таа е приказна за чудната дисциплина на создавањето: за способноста по огромен успех повторно да почнеш од почеток, по катастрофален распад да составиш нов бенд, по сурова критика да издадеш уште една плоча и, децении откако светот веќе те прогласил за класик, повторно да седнеш со инструмент и да видиш дали има уште некоја мелодија што не си ја пронашол.
Пред митот, имало едно момче од Ливерпул
Пол Макартни е роден на 18. јуни 1942. година во Ливерпул. Неговата биографија често се раскажува наназад, како сите настани од детството да морале неизбежно да водат кон „Битлси“. Но славата ретко е толку предодредена колку што изгледа откако ќе се случи. Во неговиот случај имало семејство во кое музиката била присутна, рана љубопитност кон рокенролот и, пресудно, средба со Џон Ленон.
Од таа средба ќе произлезе едно од најзначајните авторски партнерства во популарната музика. Ленон и Макартни не биле два идентични таленти што случајно пишувале заедно. Токму разликата меѓу нив станала продуктивна сила. Тие се поттикнувале, се натпреварувале, се коригирале и понекогаш се туркале кон места каде што поединечно можеби не би стигнале. Rock & Roll Hall of Fame го опишува сојузот Ленон-Макартни како партнерство од кое произлегле некои од најголемите песни во историјата на популарната музика.
Во таа приказна Макартни често неправедно се сведува на „мелодичарот“, на поприфатливата, помека половина од тандемот. Тоа е уредна поделба, но премногу едноставна. Неговата музичка љубопитност била многу поширока. Во рамките на „Битлси“ тој не бил само пејач и автор, туку басист со силно чувство за мелодиско движење, мултиинструменталист и музичар подготвен поп-песната да ја допре со кабаре, класична музика, водвиљ, рокенрол, психоделија или британска музичка традиција. Она што кај него изгледа лесно, многу често е резултат на исклучително развиено чувство за форма.
Дарбата да напишеш песна што звучи како отсекогаш да постоела
Една од најтешките работи во популарната музика е да создадеш мелодија што при првото слушање изгледа позната, а сепак не е туѓа. Макартни има токму таков дар. Неговите најдобри песни често оставаат впечаток дека не се толку напишани колку што се откриени – како мелодијата да постоела некаде во воздухот, а тој само прв ја слушнал.
Но зад таа привидна леснотија стои занает. Макартни знае кога песната треба да се отвори, кога хармонијата да се помести, кога басот треба само да ја држи конструкцијата, а кога може да стане речиси втора мелодија. Тој знае и нешто што многу амбициозни автори никогаш не го учат: едноставноста не е исто што и простота. Понекогаш најтешко е да се отстрани сè што песната не го бара.
Можеби токму затоа неговата работа толку добро го преживува времето. Технолошките моди се менуваат, продукциските естетики стареат, жанровите се појавуваат и исчезнуваат, а добро конструираната мелодија продолжува да функционира. Макартни никогаш не бил само човек на својата деценија. Неговата најсилна врска е со нешто многу постаро од поп-индустријата – со човечката потреба да се памети преку песна.
Што правиш откако ќе завршат „Битлси“?
Најинтересниот дел од неговата биографија можеби почнува токму таму каде што во некоја друга биографија би стоел крајот. „Битлси“ се распаднаа во 1970. година. За четворица музичари тоа беше личен и професионален пресврт; за Макартни, кој беше длабоко вложен во работата на групата, и криза на идентитетот.
Што може да направи човек откако бил дел од најголемиот бенд на своето време? Да се обидува бесконечно да го повтори? Да живее од славата? Да се повлече?
Макартни избра нешто поризично – повторно да стане почетник.
Неговиот прв соло-албум „McCartney“ се појави во 1970. година. Потоа дојдоа „Ram“ и создавањето на Wings со Линда Макартни и Дени Лејн. Почетоците не беа триумфални според мерилата што светот му ги поставуваше на поранешен член на „Битлси“. Имаше критики, промени во составот и постојана споредба со минатото. Но токму тој период денес изгледа како едно од најважните поглавја од неговиот живот. Актуелната изложба на Rock & Roll Hall of Fame посветена на Макартни и Wings го поставува токму тоа прашање на повторното создавање по „Битлси“, следејќи го патот од неговиот соло-почеток до крајот на бендот во 1981 година.
Wings на крајот не останаа фуснота. Станаа успешен бенд со сопствена историја. „Band on the Run“ е доволен аргумент дека Макартни не ја потрошил својата авторска сила во шеесеттите. Поважно од продажбата, сепак, е она што тој период го открива за неговиот карактер: не сакал само статус на поранешен Битлс. Сакал повторно да ја почувствува неизвесноста на група што треба да докаже дека вреди.
Макартни и неговата речиси тврдоглава радост
Во популарната култура постои чудна склоност сериозноста да се изедначува со мракот. Уметникот што страда изгледа подлабок од оној што умее да се радува. Макартни често плаќаше критичка цена затоа што не се срамеше од сентименталноста, од љубовната песна, од семејството, од мелодијата што сака да му биде пријатна на слушателот.
Тоа не значи дека неговата музика нема темни места. Напротив. Загубата е присутна во неговата биографија од рано – мајка му Мери починала кога тој бил тинејџер, а подоцна ќе ги загуби Ленон и Линда. Но кај Макартни болката ретко станува целосен светоглед. Тој повторно се враќа кон работата, кон семејството, кон сцената, кон следната песна.
Во тоа има нешто што лесно се потценува. Оптимизмот може да биде темперамент, но може да биде и отпор. Да се продолжи без да се негира она што е изгубено. Да се задржи љубопитноста и тогаш кога би било сосема разбирливо човек да живее само од спомените.
Тешко е да се биде современик на сопствената историја
Макартни денес има необична положба. Тој е еден од последните живи непосредни носители на историјата што одамна е претворена во мит. Фотографии, ракописи, инструменти и снимки од шеесеттите и седумдесеттите веќе се музејски предмети, додека човекот што ги создавал и користел сè уште пишува, снима и настапува.
И токму тука неговата приказна добива особена тежина. На 84 години Макартни не функционира само како чувар на каталогот на „Битлси“. Во март годинава го објави новиот албум „The Boys of Dungeon Lane“, кој потоа стигна до првото место на британската албумска листа; неговата официјална страница годинава продолжува да објавува материјали за новата музика, фотографијата, Wings и неговите тековни проекти.
Тоа не значи дека секој нов албум мора да се прогласи за ново ремек-дело. Таквата услуга на големите имиња всушност им прави неправда. Поважно е нешто друго: потребата да создава не исчезнала. Rock & Roll Hall of Fame ја опишува неговата кариера преку постојана музичка љубопитност и нагон за создавање, а токму тоа можеби е попрецен опис на Макартни од сите бројки за продадени плочи и освоени награди.
Наследството што не се собира во една песна
Кога станува збор за Пол Макартни, лесно е да се почне со статистиките. „Битлси“. Wings. Соло-кариерата. Греми награди. Влезот во Rock & Roll Hall of Fame со „Битлси“, а потоа и како соло-изведувач во 1999. година. Витешката титула. Концертите пред огромна публика. Децениите песни што продолжуваат да се слушаат.
Но бројките не објаснуваат зошто некој останува важен. Тие само покажуваат колку долго и колку широко неговата работа патувала.
Поважната трага на Макартни се наоѓа на друго место. Во идејата дека поп-песната може истовремено да биде непосредна и композиционо прецизна. Во бас-линии што не се само ритмичка потпора. Во слободата еден рок-музичар да се интересира за оркестрација, електроника, класична музика, акустични минијатури или чист поп без страв дека ќе ја загуби својата „автентичност“. Во сознанието дека мелодијата не мора да биде интелектуално оправдувана ако успева да остане во човечката меморија.
И, можеби најмногу, во примерот дека големото минато не мора да стане затвор.
Пол Макартни можеше целиот живот да биде „човекот од Битлси“ и тоа ќе беше доволно за место во музичката историја. Наместо тоа, тој помина повеќе од половина век по распадот на групата правејќи нешто многу понеудобно: продолжувајќи.
Во таа упорност има нешто подлабоко од долговечност. Славата сака да го замрзне човекот во неговиот најпознат момент. Макартни цел живот ѝ одговара со следната песна.
