Македонските производствени компании имаат можност да добијат финансиска поддршка преку два јавни повика на Министерството за економија и труд. Мерките се насочени кон модернизација на производството, дигитализација, воведување нови стандарди и подобрување на конкурентноста, а рокот за пријавување е 15. септември 2026. година.
Преку двата повика Министерството покрива до 70% од прифатливите трошоци. Во зависност од програмата една компанија може да добие најмногу 500.000, односно 200.000 денари.
До 500.000 денари за поврзување на компаниите со универзитетите
Првиот јавен повик е наменет за продлабочување на соработката меѓу производствените компании и универзитетите. Неговата цел е научното и стручното знаење поефикасно да се примени во реалното производство. Поддршката може да се користи за подобрување на технологијата и технолошките процеси, развивање иновативни методи, дигитализација, паметна специјализација и воведување решенија поврзани со циркуларната економија.
Вкупниот фонд за овој повик изнесува 5 милиони денари. За поединечен проект може да бидат доделени до 500.000 денари, при што Министерството за економија и труд покрива до 70% од прифатливите трошоци.
Право на учество имаат компании од преработувачката индустрија во соработка со универзитетите. Токму ова поврзување е една од поважните страни на мерката, бидејќи македонската економија подолго време се соочува со недоволна практична соработка меѓу науката и индустријата.
До 200.000 денари за стандарди и конкурентност
Вториот јавен повик е наменет за домашните компании што сакаат да воведат или да унапредат стандарди во своето работење и да ја подобрат конкурентноста. Вкупната вредност на овој повик изнесува два милиона денари. Поединечните компании можат да добијат најмногу 200.000 денари, а државната поддршка повторно покрива до 70 проценти од прифатливите трошоци во тековната година.
Стандардизацијата не е само административна постапка. За производствените компании таа може да биде услов за соработка со поголеми домашни и странски партнери, влез во меѓународни синџири на снабдување и полесен пристап до нови пазари.
Што добиваат компаниите?
Финансиската помош не треба да се гледа само преку номиналниот износ. За помалите производители и претпријатија кофинансирањето може да биде поттик за инвестиција што инаку би била одложена поради ограничена ликвидност или зголемени оперативни трошоци.
Со поддршката компаниите можат да направат исчекор кон поефикасно производство, подобра контрола на квалитетот, намалување на отпадот, рационално користење на суровините и енергијата, како и автоматизација на дел од работните процеси.
Дигитализацијата, циркуларната економија и паметната специјализација веќе не се дополнителни предности резервирани само за големите индустриски системи. Тие постепено стануваат услов за опстанок на пазарот, особено за компаниите што сакаат да извезуваат или да работат како добавувачи за европски производители.
Мала помош или почеток на поголема промена?
Максималната поддршка од 500.000 денари не е доволна за голема индустриска трансформација. Современата производствена опрема, автоматизираните линии и сериозните енергетски инвестиции најчесто бараат значително поголем капитал.
Сепак, средствата можат да бидат корисни за првата фаза од модернизацијата: стручна анализа, развој на решение со универзитет, подготовка за воведување стандард, оптимизација на процес или пилот-проект што подоцна може да прерасне во поголема инвестиција.
Реалниот ефект на повиците затоа нема да зависи само од бројот на одобрени апликации, туку и од квалитетот на избраните проекти. Најголема вредност би имале решенијата што носат мерливи резултати – повисока продуктивност, помала потрошувачка на ресурси, подобар производ, зголемен извоз или отворање одржливи работни места.
Соработката со универзитетите како неискористен потенцијал
Повикот за поврзување на компаниите и универзитетите отвора важно прашање: колку знаењето создадено во академските институции навистина стигнува до производствените погони?
Компаниите имаат практични проблеми што бараат конкретни решенија, додека факултетите располагаат со истражувачи, лаборатории и стручно знаење. Кога овие две страни дејствуваат одделно, економијата губи можност за иновации. Кога соработуваат, може да се развијат нови производи, поефикасни процеси и технологии приспособени на домашните услови. Но, за соработката да не остане само формална, проектите треба да имаат јасни цели, одговорности и показатели за успех. Компанијата треба точно да знае каков проблем решава, а универзитетскиот партнер што треба да испорача и во кој рок.
Циркуларната економија како деловна логика
Еден од акцентите на поддршката е воведувањето принципи на циркуларната економија. Тоа подразбира намалување на отпадот, повторна употреба на материјалите, продолжување на животниот век на производите и поефикасно користење на енергијата и суровините. За компаниите ова не е само прашање на заштита на животната средина. Помалата потрошувачка на материјали и енергија може директно да ги намали производствените трошоци. Истовремено, усогласувањето со еколошките стандарди може да им го олесни пристапот до европските пазари, каде што барањата за одржливо производство стануваат сè построги.
Како пример за овој правец, заменик-министерот за економија и труд Марјан Ристески го посочи новиот погон на компанијата „ВИК“ во прилепската индустриска зона, со околу 300 вработени, кој, според неговата изјава, функционира врз принципи на циркуларната економија.
Потребни се транспарентност и мерливи резултати
Јавните повици се позитивен инструмент само ако средствата се доделуваат според јасни критериуми, а резултатите од финансираните проекти се следат и објавуваат. За јавноста и деловната заедница е важно да знаат колку компании аплицирале, кои проекти биле поддржани и каков економски ефект бил постигнат.
Потребни се и едноставни процедури. Ако подготовката на документацијата е пресложена или ако роковите се куси, постои опасност дел од малите компании – на кои поддршката им е најпотребна – воопшто да не се пријават.
Државната помош може да го намали почетниот инвестициски ризик, но не може да биде замена за јасна развојна стратегија на претпријатието. Компаниите што ќе аплицираат треба да изберат проекти што имаат економска оправданост и можат да продолжат да создаваат вредност и по завршувањето на субвенцијата.
Последен рок – 15. септември
Компаниите заинтересирани за финансиската поддршка треба навреме да ги проверат официјалните услови, потребната документација, прифатливите трошоци и начинот на поднесување на пријавите. Крајниот рок наведен во информациите за двата повика е 15. септември 2026. година. Двата повика располагаат со вкупно седум милиони денари. Иако станува збор за ограничен фонд во однос на потребите на целата македонска индустрија, мерките можат да придонесат за конкретни подобрувања доколку средствата се насочат кон добро осмислени и применливи проекти.
Вистинската вредност на поддршката ќе се покаже ако таа создаде трајна врска меѓу знаењето и производството, ги поттикне компаниите да инвестираат сопствени средства и им помогне да станат поефикасни, поконкурентни и поподготвени за странските пазари.
