Ништожноста не е само празнина. Празнината може да се исполни. Ништожноста е потешка, затоа што понекогаш се појавува токму таму каде што навидум има сè – богатство, моќ, статус, успех, признанија, титули, влијание, гласност и постојано присуство пред очите на другите.
Човек може да биде опкружен со луѓе, предмети и можности, а сепак во себе да чувствува дека нешто суштинско недостига. Таа разлика меѓу надворешното изобилство и внатрешната празнина е едно од најдлабоките лица на ништожноста.
Ништожноста не доаѓа секогаш со голема несреќа
Ништожноста ретко тропа на вратата. Не доаѓа со предупредување и не секогаш е последица на голема трагедија. Многу почесто се вселува тивко. Се наталожува во денови исполнети со обврски без вистинска причина, во разговори со многу зборови и малку искреност, во односи што продолжуваат само по навика и во амбиции што некогаш изгледале огромни, а подоцна станале безначајни.
Човек може со години да трча кон некоја цел, без никогаш да се запраша дали таа навистина му припаѓа. И кога конечно ќе ја достигне, понекогаш го дочекува чудна тишина.
Што сега?
Токму тогаш се појавува едно од најнепријатните човечки прашања: ако ова беше целта, зошто не донесе исполнетост?
Стравот од живот поминат залудно
Човекот отсекогаш се плашел од ништото. А можеби уште повеќе се плаши од сознанието дека дел од сопствениот живот го потрошил на нешто без вистинска вредност.
Затоа толку силно сакаме да оставиме трага.
Градиме куќи. Пишуваме книги. Создаваме семејства. Собирање имот. Трагаме по признанија. Фотографираме мигови. Го запишуваме своето име каде што можеме. Се обидуваме, на различни начини, да му кажеме на времето:
Бев тука.
Но времето не преговара. Тоа ги носи и големите и малите, славните и заборавените, богатите и сиромашните. Денешните големи настани утре стануваат историски белешки, некогашните центри на моќта се претвораат во урнатини, а личности пред кои некогаш се поклонувале цели генерации остануваат име во неколку редови. Од таа перспектива, човечката суета може да изгледа речиси трогателно наивна.
Колку битки биле водени за престиж што веќе никој не го памети? Колку непријателства се родиле поради нешта што денес немаат никакво значење? Колку луѓе повредиле други само за да заземат место што подоцна исчезнало заедно со нив?
Големината и вредноста не се исто
Една од најголемите човечки заблуди е изедначувањето на големината со вредноста. Да имаш повеќе не значи да вредиш повеќе. Да бидеш погласен не значи дека имаш повеќе што да кажеш. Да бидеш познат не значи дека си значаен. Да имаш власт не значи дека имаш величина. Да бидеш видлив не значи дека ќе бидеш запаметен.
Понекогаш најголемата ништожност се крие зад најголемата фасада.
Човек кој целиот живот настојува да изгледа голем пред другите може еден ден да сфати дека никогаш не успеал да стане голем пред самиот себе.
Оној што живее исклучиво од туѓото восхитување станува зависен од погледите на другите. Кога ќе исчезнат тие погледи, се губи и чувството за сопствената важност. И тогаш останува вистината што тешко се прифаќа: сликата што сме ја создале за себе не е исто што и човекот што навистина сме станале.
Кога човекот самиот се смалува
Ништожноста има и силна морална димензија. Таа не е само филозофски поим за минливоста и смртноста. Таа се појавува и тогаш кога човекот доброволно се намалува себеси. Кога за мала корист ја продава совеста. Кога молчи пред неправдата затоа што молкот му е поудобен. Кога достоинството го менува за привилегија. Кога пријателството го претвора во интерес. Кога вистината ја приспособува на користа. Кога се поклонува пред некого не затоа што го почитува, туку затоа што очекува нешто од него.
Тогаш ништожноста не е нешто што светот му го направил на човекот. Таа станува нешто што човекот самиот го направил од себе.
Има луѓе што изгубиле речиси сè, а сепак го задржале своето достоинство. Има и луѓе што стекнале речиси сè, а на крајот останале духовно сиромашни. Разликата не е во имотот. Разликата е во внатрешната мерка.
Скромниот живот не е ништожен живот
Ништожноста не треба да се меша со скромноста. Ниту со сиромаштијата, ниту со тоа некој да не биде познат.
Човек може да живее сосема незабележан живот, а во него да има огромно човечко богатство. Една чесно подадена рака понекогаш вреди повеќе од цела кариера изградена врз понижување на другите. Еден искрен збор на утеха може да има поголема тежина од говор пред илјадници луѓе. Еден живот поминат достоинствено може да биде повреден од биографија исполнета со титули.
Нема ништожност во чесната скромност.
Ништожноста почнува таму каде што човекот има можност да биде човечен, а избира да биде безвреден.
Мал пред вселената, но не и безначаен
Од космичка перспектива човекот е речиси незабележлив.
Нашата планета е едвај зрно во огромноста. Нашиот век е миг. Нашиот живот е кратко треперење во времето. Токму во таа дребнавост се случуваат љубовта, пријателството, страдањето, прошката, мислата, творештвото, нежноста и жртвата.
Вселената можеби не знае дека постоиме, но човекот покрај нас знае. Знае дали сме му помогнале или сме го повредиле. Знае дали сме му донеле мир или страв. Знае дали сме останале покрај него кога му било најтешко.
И токму затоа човечката дребнавост не мора да значи човечка ништожност. Човекот може да биде мал во космосот, а огромен во животот на друг човек.
Ако сè е минливо, дали сè е бесмислено?
Еден од најлесните заклучоци би бил: ако сè поминува, тогаш ништо нема смисла. Дали е навистина така?
Цветот не е безвреден затоа што ќе овене. Детството не е бесмислено затоа што ќе заврши. Љубовта не е ништожна затоа што луѓето се смртни. Музиката не е залудна затоа што песната ќе заврши. Патувањето не е бесмислено затоа што еден ден ќе се вратиме дома.
Можеби токму минливоста му дава вредност на она што го имаме.
Ако времето беше бесконечно, можеби ништо не би било итно. Ќе можевме бескрајно да ја одложуваме прошката. Ќе можевме бескрајно да го одложуваме зборот „те сакам“. Ќе можевме утре, задутре или по сто години да го направиме она што треба да го направиме денес.
Времето не е бесконечно и токму затоа мигот има вредност.
Ништожноста на секојдневната суета
Постои и една многу поприземна ништожност. Онаа што ја живееме секој ден.
Човек може со години да носи навреда за нешто што веќе едвај го памети. Може да го троши животот споредувајќи се со соседот, колегата, пријателот или роднината. Може да завидува на туѓ успех. Може да се радува на туѓ пад. Може бесконечно да се докажува како подобар, побогат, поважен или поуспешен.
А времето тече и еден ден голем дел од тие конфликти изгледаат смешно мали. Што сме добиле ако сме победиле во расправија, а сме изгубиле човек? Што сме добиле ако сме собрале имот, а сме се испразниле одвнатре? Што значи да бидеш во право пред целиот свет ако навечер не можеш мирно да останеш сам со себе?
Гласноста понекогаш ја крие празнината
Големиот човек не мора постојано да ја докажува својата големина. Малиот, напротив, често има непрестајна потреба да биде виден. Затоа ништожноста понекогаш е многу гласна. Таа сака внимание. Сака аплауз. Сака поклонување. Сака признание. Сака другите постојано да ја уверуваат дека е значајна.
Вистинската вредност е поспокојна. Таа не се плаши од тишината. Не ѝ е потребно секој ден некој да ја потврдува.
Човек кој знае што вреди не мора секој миг да го објавува тоа.
Средбата со сопствената дребнавост може да биде спасоносна
Сознанието за сопствената минливост не мора да биде мрачно. Напротив, може да биде ослободувачко. Ако човек навистина разбере колку е мал пред времето, природата и космосот, можеби полесно ќе престане да живее како светот да започнува и завршува со него. Можеби полесно ќе слуша. Можеби полесно ќе простува. Можеби ќе престане да бара секогаш да биде прв. Можеби ќе разбере дека не мора во секој разговор да победи, ниту во секоја соба да биде најважниот.
Свеста за сопствената дребнвост може да ја уништи суетата, но да го сочува достоинството. Тоа не е пораз. Тоа е зрелост.
Најголемата борба не е против смртта, туку против празниот живот
Не можеме да го победиме времето. Не можеме да гарантираме дека некој ќе нè памети. Не можеме да ја принудиме иднината да го зачува нашето име. Но можеме да одлучиме како ќе го потрошиме времето што ни е дадено. Можеме да одлучиме дали сме создавале или разрушувале.
Дали сме помогнале или сме искористувале. Дали сме кажувале вистина кога било полесно да се молчи. Дали сме простувале кога гордоста нè повикувала на одмазда. Дали сме го зачувале достоинството кога користа барала да го продадеме. И токму тука ништожноста почнува да се повлекува. Не затоа што стануваме вечни, туку затоа што нашиот краток живот добива содржина.
Што останува по човекот?
Можеби нема да нè запише историјата. Можеби никогаш нема да постои споменик со нашето име. Можеби по неколку генерации никој нема да знае дека сме постоеле. Но тоа не значи дека нашиот живот бил безвреден. Може да останеме во нечие сеќавање. Во карактерот на дете што сме го воспитале. Во збор што некому му дал сила. Во постапка што спречила неправда. Во книга. Во песна. Во добрина што некој ќе ја продолжи кон друг.
Човекот не мора да остави вечен споменик за да остави трага. Понекогаш највредните траги се невидливи.
Ништожноста и човечката мерка
Вистинската ништожност не е во тоа што човекот е мал. Човекот отсекогаш бил мал пред вселената. Ниту е во тоа што е смртен. Смртноста е наша заедничка судбина.
Ништожноста започнува кога човекот, иако можел да биде подобар, избрал да биде помал од она што можел да стане. Кога знаел што е исправно, но го избрал корисното. Кога можел да сака, но избрал рамнодушност. Кога можел да создава, а избрал да уништува. Кога можел да биде човек, а избрал само да изгледа важен.
Да не бидеме вечни, туку вистински
Можеби човековата задача никогаш не била да стане вечен. Можеби тоа е невозможната амбиција што ни ја наметнува стравот од исчезнувањето. Можеби вистинската задача е многу поедноставна и многу потешка: да бидеме вистински додека сме тука, да сакаме, да создаваме, да помогнеме; да мислиме, да не се продаваме евтино, да не ја претвориме краткоста на животот во оправдување за празнината.
Не сме големи затоа што ќе траеме вечно. Големи сме ако во краткото време што го имаме внесеме нешто што не е безвредно – љубов, чесност, достоинство, мисла, добрина, творештво. Сè друго ќе помине.
Токму затоа треба внимателно да избереме што од минливото заслужува да го наречеме – живот.
