Некои песни не се паметат затоа што биле најгласни, туку затоа што навреме ја погодиле тишината во човекот. „Нема ми либе да дојди“ е таква песна – кратка, болна, едноставна на прво слушање, а длабоко вкоренета во она македонско чувство дека љубовта не е секогаш средба, туку чекање.
Песната е во изведба на дуетот Селимова – Желчевски, со музика и аранжман на Драги Митев, а текст на Љупчо Димитровски, авторот на Паноптикум и нашиот главен и одговорен уредник. Токму во сведоштвото што Љупчо ни го раскажа се открива најубавиот дел од нејзината приказна: песната не настанала како голем проект, туку како ненадеен авторски одговор на една молба, на една мелодија и на една внатрешна јазична меморија.
Од случајна средба до песна што многумина ја мислат за народна
Според сведоштвото на Љупчо Димитровски, во 1986 година композиторот, аранжер и кларинетист Драги Митев го замолил да напише текст за негова песна. Љупчо, кој дотогаш не се обидувал сериозно да пишува текстови за „новонародни“ (подоцна наречени новосоздадени) песни, прифатил со речиси скромно „ај да пробам“. Но зад тоа пробување стоел цел ден читање македонска народна поезија и потоа една вечер во која текстот бил напишан за неколку минути.
Таа брзина не значи леснотија во лоша смисла. Напротив. Понекогаш текстот доаѓа брзо затоа што долго бил подготвуван во човекот. „Нема ми либе да дојди“ не е имитација на народна песна, туку авторски текст што ја погодил нејзината внатрешна граматика – скромна слика, силен мотив, малку зборови, многу недореченост.
Љупчо намерно ја користи формата „дојди“, а не „дојде“, како белег на прилепскиот говор што го чувствува за свој корен. Во таа мала гласовна разлика има повеќе од дијалект: има припадност, слух за локален говор и отпор кон стерилното израмнување на песната. Македонската песна најчесто станува голема кога не се срами од местото од кое зборува.
Петре М. Андреевски и кратката средба на скалите
Во приказната има и еден речиси филмски миг. Откако Драги Митев ја добил песната, ја дал да ја погледне Петре М. Андреевски. Средбата меѓу Андреевски и Димитровски, траела само минута-две, на скали во МРТВ, но имала пресудно значење за конечната форма на песната.
Петре М. Андреевски му кажал дека песната е одлична, но предолга за пеење, и му предложил да ги отстрани вторите две строфи. Димитровски веднаш прифатил. Така од првичната верзија со четири строфи и припев останала пократката, поцврста форма – онаа што подоцна ја слушавме како песна што звучи толку природно што многумина ја доживуваат како изворна.
Тоа е важна лекција за песната: понекогаш нејзината сила не е во тоа што сè ќе каже, туку во тоа што ќе премолчи доволно. Отсечените строфи исчезнале, но можеби токму нивното отсуство ѝ дало на песната простор да дише.
Драги Митев – композитор што знаел да ја остави тагата да пее
Драги Митев припаѓа на генерацијата автори што новосоздадената македонска народна песна ја градеа со сериозен слух за традицијата, но и со јасна авторска рака. Во биографските белешки за него се наведува дека бил македонски музичар, водач на оркестар, композитор, аранжер и продуцент на народни и новосоздадени фолклорни песни, а меѓу неговите фестивалски и авторски записи се среќава и „Нема ми либе да дојди“ како една од песните што останале во паметењето на слушателите. Драги Митев
Во оваа песна Митев не ја турка емоцијата кон евтина драматика. Мелодијата оди со мирен чекор, како човек што знае дека болката не мора да вика. Токму затоа песната е толку певлива и толку тажна: во неа нема вишок, нема преглумена жал, нема украс што ја оддалечува од суштината.
Селимова – Желчевски: дует што ја направи песната жива
Кевсер Селимова и Ѓорѓи Желчевски не ја отпеале „Нема ми либе да дојди“ како обична фестивалска нумера. Нивната изведба ја претворила во разговор. Во едниот глас има мекост, во другиот тежина; заедно создаваат чувство дека песната не ја слушаме од сцена, туку од нечија куќа, од нечија вечер, од нечие чекање.
Желчевски, роден во Прилеп во 1938 година, остана запаметен како дел од легендарниот дует со Кевсер Селимова, а нивната долга кариера ги направи едни од најпрепознатливите изведувачи на македонската народна песна. За неговото заминување во 2020 година извести и Сакам да кажам, потсетувајќи дека токму дуетот Селимова – Желчевски остави песни што ја надживеаја својата прва изведба.
Достапната снимка на YouTube дополнително ја чува песната во јавната меморија: таму се наведени музиката, текстот, аранжманот и изведбата, но вистинската вредност е во тоа што нови слушатели и денес ја откриваат истата стара болка – едноставна, чиста, препознатлива.
Стиховите – еве ги во целост
Целосните стихови на „Нема ми либе да дојди“ ги објавуваме, како авторски текст на Љупчо. Насловниот стих е доволен за да ја отвори целата атмосфера: љубеното не доаѓа, а во тоа недоаѓање се собираат надеж, немир, празнина и достоинствена тага. Песната не ја опишува љубовта во нејзиниот триумф, туку во нејзината најчовечка состојба – кога човек уште чека, иако веќе знае.
Нема ми либе да дојди
Вечерник тивок,
усни ми дари,
срце и снага,
растопи.
Тивко ми шепна,
либе те љуби,
немој да рано,
расцутиш.
(рефрен)
На сон ми иде,
сонот ми вели
нема ми либе да дојди,
саноќ го сонам,
саноќ го мислам
о пуста љубов ме заспива.
Трендафил цвеќе,
мојава снага,
в мугрина мигој
нароси.
Моето либе,
да го помилува,
срцето да си,
закити.
(рефрен)
На сон ми иде,
сонот ми вели
нема ми либе да дојди,
саноќ го сонам,
саноќ го мислам
о пуста љубов ме заспива.
Година мина,
две ќе сторат,
ах либе дојди,
ќе свенам.
Белово лице,
ти да го љубиш,
усни од љубов,
да изгорат.
(рефрен)
На сон ми иде,
сонот ми вели
нема ми либе да дојди,
саноќ го сонам,
саноќ го мислам
о пуста љубов ме заспива.
Наградата, заборавениот автор и чудната судбина на песната
На Фолк фест Валандово песната му ја донела на Љупчо Димитровски наградата за најдобар текст. Но неговото сведоштво носи и горчлив детал: не добил авторски хонорар, а подоцна на едно телевизиско гостување дури и неговото презиме не било точно изговорено. Во тоа има нешто многу познато за македонската културна меморија: песната се пее, авторот се губи.
И сепак, токму тука лежи парадоксот на „Нема ми либе да дојди“. Димитровски пишува дека песната е „обнародена“ – многумина ја сметаат за изворна народна песна. Тоа, од една страна, може да биде неправда кон авторот; од друга, е највисокиот доказ дека текстот и мелодијата ја погодиле колективната интонација. Кога една авторска песна ќе почне да звучи како да ја создал народот, таа веќе не е само песна – таа е културен знак.
Љупчо Димитровски и Паноптикум
Во текстов уште еден важен факт круг: Љупчо Димитровски не е само автор на текстот, туку и новинарско-радиофонско име поврзано со „Радио урнебес“ и со култниот „Паноптикум“. Во неговата авторска биографија на Паноптикум е забележан живот посветен на зборот, радиото, книжевноста и македонскиот јазик.
Затоа „Нема ми либе да дојди“ за Паноптикум не е само носталгична песна за рубрика. Таа е мала врата кон еден поголем разговор: како зборот станува песна, како песната станува паметење, и како паметењето понекогаш е поправедно од институциите. Авторот може да биде заборавен во системот, но не и во творештвото што го оставил зад себе.
Песна што старее како сведоштво, не како хит
„Нема ми либе да дојди“ останува затоа што не се обидува да биде спектакл. Таа е скромна по форма, но точна по чувство. Има нешто од старата македонска куќа, од вечерниот праг, од женскиот глас што не се крши, од машкиот глас што не објаснува премногу, од тишината што останува по последниот тон.
Таквите песни не се трошат лесно. Тие се пренесуваат од слушател на слушател, од радио на касета, од касета на YouTube, од фестивалска сцена во семејна меморија. Денес, кога многу песни се направени за брза потрошувачка, „Нема ми либе да дојди“ потсетува дека трајноста не секогаш бара голем звук. Понекогаш ѝ треба само вистинска реченица, вистинска мелодија и глас што знае да ја чува мерката.
