Настани на 2 октомври покажуваат како една идеја може да го промени светот, без разлика дали започнала во оптичарска работилница, телевизиска лабораторија, парк или на спортски терен. На овој датум бил поднесен еден од најраните документирани барања за патент за телескоп, Џон Логи Берд успеал да пренесе препознатлива телевизиска слика, а Чарлс Шулц го објавил првиот стрип „Peanuts“. Во Македонија, 2 октомври е поврзан со европската победа на Вардар над Динамо Букурешт. Датумот носи и приказни за независноста на Гвинеја, заштитата на древните шуми, почетокот на глобалното движење parkrun и Меѓународниот ден на ненасилството, чие прво одбележување има и македонска дипломатска трага.
1608 – Ханс Липерсхеј побара патент за телескоп
Можноста далечните предмети да изгледаат поблиску го привлекувала вниманието на оптичарите многу пред телескопот да стане научен инструмент. На 2 октомври 1608 година холандскиот оптичар Ханс Липерсхеј пред Државните сталежи на Холандија поднел барање за патент за оптичка направа што ги зголемувала оддалечените предмети.
Неговиот инструмент бил наменет првенствено за набљудување на Земјата. Липерсхеј побарал триесетгодишно ексклузивно право за производство, но барањето било одбиено, меѓу другото и поради сознанијата дека слични направи веќе биле познати. Сепак, зачуваниот архивски запис за патентното барање претставува важен документ за раната историја на телескопот.
Само една година подоцна Галилео Галилеј ќе го насочи својот подобрен телескоп кон небото. Неговите набљудувања на Месечината, Јупитеровите сателити и другите небесни тела ќе го променат разбирањето на Сончевиот систем. Инструментот што првично требало да помогне подобро да се гледаат далечни земни предмети станал едно од главните средства за истражување на универзумот.
1925 – Џон Логи Берд ја пренесе првата телевизиска слика со препознатливи тонски нијанси
Во мала лабораторија на улицата Фрит во Лондон, шкотскиот инженер Џон Логи Берд експериментирал со апаратура составена од ротирачки дискови, електрични светилки и делови што ги приспособувал според потребите. Неговата цел била да создаде систем што ќе пренесува подвижни слики на далечина.
На 2 октомври 1925 година Берд успеал да пренесе телевизиска слика со вистински тонски премини, наместо дотогашните груби силуети. Прво ја употребил главата на куклата „Stooky Bill“, а потоа пред камерата го поставил дваесетгодишниот канцелариски службеник Вилијам Тејнтон, кој станал првиот човек чиј лик бил пренесен со ваков телевизиски систем.
Според британскиот Музеј на науката, ова бил значаен експериментален успех, додека првата формална демонстрација пред научна публика се одржала на 26 јануари 1926 година. Сликата била мала, нестабилна и далеку од денешните телевизиски стандарди. Но принципот веќе функционирал: камерата можела да претвори човечки лик во сигнал и повторно да го прикаже на екран.
1950 – Чарлс Шулц го објави првиот стрип „Peanuts“
На 2 октомври 1950 година читателите на седум американски весници првпат се сретнале со Чарли Браун. Неговиот автор, Чарлс Шулц, тогаш тешко можел да претпостави дека започнува стрип што ќе се објавува половина век и ќе стане дел од светската популарна култура.
Првата епизода на „Peanuts“ се состоела од четири цртежи. Во неа се појавиле Чарли Браун, Пети и Шерми, а Снупи и другите препознатливи ликови постепено ќе го збогатуваат стриповскиот свет. Интересно е што Шулц не бил задоволен од името „Peanuts“, кое било избрано од издавачкиот синдикат.
Според Музејот на Чарлс Шулц, авторот за првиот месец добил 90 долари. Со текот на времето стрипот почнал да се објавува во илјадници весници низ светот. Зад едноставните цртежи стоеле приказни за пријателството, осаменоста, неуспехот, самодовербата и сложениот свет на возрасните гледан низ детските очи.
1958 – Гвинеја прогласи независност од Франција
Западноафриканската држава Гвинеја на 2 октомври 1958 година официјално прогласила независност од Франција. Одлуката следувала по референдумот од 28 септември, на кој населението го отфрлило предложеното членство во новата Француска заедница и се определило за самостојност.
Гвинеја била единствената територија од тогашна Француска Западна Африка што на тој референдум се определила за непосредна независност. Ахмед Секу Туре станал првиот претседател на новата држава, која се соочила со сложени економски и институционални предизвици по повлекувањето на француската колонијална администрација.
Историската важност на датумот произлегува и од неговото место во поширокиот процес на африканска деколонизација. Независноста на Гвинеја претходела на големиот бран осамостојувања во 1960 година, кога голем број африкански територии добиле сопствена државност. Оригиналната декларација за независност од 2 октомври 1958 година е зачувана и во архивите на Обединетите нации.
1968 – Основан е националниот парк „Редвуд“ за заштита на древните шуми
На северниот брег на Калифорнија растат едни од највисоките дрвја на планетата. Крајбрежните секвои можат да достигнат височина поголема од сто метри и да живеат повеќе од две илјади години. Сепак, интензивната сеча во XIX и XX век уништила голем дел од првобитните шуми.
На 2 октомври 1968 година бил донесен законот со кој официјално е основан националниот парк „Редвуд“. Под заштита биле ставени значајни површини со стари секвои, како и дел од поврзаните речни и крајбрежни екосистеми.
Заштитата не ги решила веднаш сите проблеми. Сечата во околните подрачја продолжила да влијае врз реките и шумските живеалишта, па паркот бил проширен во 1978 година. Денес националниот парк и соседните државни паркови се управуваат заеднички и имаат статус на светско природно наследство на УНЕСКО. Американската служба за национални паркови ја документира долготрајната борба за зачувување и обновување на овие шуми.
1985 – Вардар го победи Динамо Букурешт и продолжи во Купот на УЕФА
За македонскиот фудбал, 2 октомври 1985 година останува датум на значаен европски резултат. На Градскиот стадион во Скопје, Вардар го пречекал романскиот Динамо Букурешт во реванш-натпреварот од првото коло на Купот на УЕФА.
Првиот натпревар во Букурешт завршил со победа на Динамо од 2:1, но голот што Вардар го постигнал на гостински терен се покажал решавачки. Во Скопје, Гордан Здравков го постигнал единствениот гол на почетокот од второто полувреме. Вардар победил со 1:0 и, со вкупен резултат од 2:2, продолжил понатаму благодарение на тогашното правило за повеќе постигнати голови на гостински терен.
Официјалната статистичка архива на Германскиот фудбалски сојуз ги потврдува датумот и резултатот на средбата. Во следното коло Вардар се соочил со шкотскиот Данди Јунајтед. Победата над Динамо останува дел од европската историја на скопскиот клуб и од сеќавањата на генерациите што го следеле фудбалот во осумдесеттите години.
2004 – Тринаесет тркачи го започнаа движењето parkrun
На едно октомвриско утро во лондонскиот парк Буши, тринаесет луѓе се собрале за бесплатно трчање на патека долга пет километри. Настанот се викал Bushy Park Time Trial, а неговиот организатор Пол Синтон-Хјуит сакал да создаде редовна можност за дружење и рекреативно трчање.
Првиот настан се одржал на 2 октомври 2004 година. Организацијата била едноставна: волонтери го мереле времето, а резултатите се запишувале со помош на хартија и импровизирани ознаки за редоследот на пристигнување.
Идејата постепено прераснала во parkrun, меѓународно движење што организира бесплатни неделни активности за трчање и пешачење. Неговата особеност е достапноста: учесниците можат да трчаат, да пешачат или да волонтираат, без обврска да постигнат одреден спортски резултат. Од тринаесет учесници во еден лондонски парк се развила меѓународна мрежа со илјадници редовни настани.
2007 – Првпат беше одбележан Меѓународниот ден на ненасилството, со учество на Срѓан Керим
На 2 октомври 2007 година Обединетите нации првпат го одбележале Меѓународниот ден на ненасилството. Датумот бил избран во чест на роденденот на Махатма Ганди, роден на 2 октомври 1869 година, чиј пристап кон ненасилниот отпор имал големо влијание врз движењата за граѓански права и национално ослободување.
Генералното собрание на ОН ја донело одлуката за воспоставување на денот во јуни 2007 година, определувајќи го како повод за образование, јавна свест и промовирање култура на мир и ненасилно решавање на конфликтите.
Првото одбележување има и непосредна македонска дипломатска врска. На свечениот собир се обратил Срѓан Керим, тогашен претседател на 62. заседание на Генералното собрание на ОН. Официјалната архива на Обединетите нации го содржи неговото обраќање од 2 октомври 2007 година. Така, датумот што денес се одбележува низ светот е поврзан и со еден значаен период од македонското дипломатско присуство во меѓународните институции.
Овие настани на 2 октомври имаат интересна заедничка линија. Телескопот и телевизијата ги прошириле границите на она што можеме да го видиме. „Peanuts“ покажал колку длабоки можат да бидат приказните раскажани со неколку едноставни цртежи, додека заштитата на древните шуми ја потврдила потребата од долгорочно размислување за природното наследство. Вардар го запишал датумот во македонската спортска историја, а parkrun покажал дека спортско движење може да започне со тринаесет луѓе и едноставна идеја. Меѓународниот ден на ненасилството ја дополнува оваа слика со прашање што останува актуелно за секоја генерација: како разликите меѓу луѓето да се претворат во разговор, наместо во конфликт.
