Пет министерства, институции, невладини организации и претставници на младинскиот сектор потпишаа Декларација за намери за превенција на насилството кај младите. Тоа е важен институционален чекор, но вистинското прашање не е дали документот звучи добро, туку дали ќе стигне до местата каде што насилството навистина почнува: во училишниот ходник, во семејната тишина, на спортскиот терен, во групните разговори и во дигиталниот простор каде децата сè почесто се оставени сами.

Во Македонија одамна не станува збор само за класично врсничко насилство. Денес тоа има повеќе лица: вербално понижување, психолошки притисок, исклучување од група, дискриминација, родово засновано насилство, онлајн напади, снимање, споделување и срамење. Затоа е важно што новата декларација не го гледа проблемот како изолиран инцидент, туку како општествена средина што мора да се менува.

Пет министерства околу ист проблем

Според соопштението на Министерството за образование и наука, декларацијата ја потпишаа пет министерства: за образование и наука, за спорт, за внатрешни работи, за социјална политика, демографија и млади и за дигитална трансформација, заедно со партнерски установи, невладини организации, пратеници и членови на Националната работна група за превенција на насилство кај младите.

Од Министерството за социјална политика, демографија и млади посочуваат дека работната група е замислена како прв национален механизам посветен исклучиво на ова прашање. Тоа значи дека превенцијата не треба да остане расфрлана меѓу училишта, полиција, центри за социјална работа, родители и невладини организации, туку да добие координативна рамка, одговорност и континуитет.

Училиштето не смее да биде место каде стравот се нормализира

Образованието е првата линија на видливост. Таму најчесто се гледаат последиците, иако причините многу често доаѓаат однадвор. Министерката за образование и наука Весна Јаневска посочи дека училиштата, според законските измени, треба во годишните програми да планираат активности за добросостојба на учениците, заштита од насилство, спречување дискриминација и подобрување на комуникацијата.

Тоа е добро поставена рамка, но таа ќе вреди само ако не остане административна ставка. Училиштето не се менува со план во папка, туку со наставник што навреме гледа, со стручна служба што има капацитет, со директор што не го премолчува проблемот, со родител што не го брани насилството затоа што е „од неговото дете“. Токму затоа Panoptikum веќе ја отвори оваа тема преку текстот „Децата пред Собранието порачаа: училиштето не смее да биде место на страв“, каде суштината беше иста: децата не бараат уште една кампања, туку средина во која возрасните навистина реагираат.

Дигиталното насилство е реално насилство

Еден од важните делови во декларацијата е дигиталната безбедност. Насилството повеќе не завршува со последниот училишен час. Тоа продолжува на телефон, во приватни групи, преку профили, коментари, снимки и алгоритми што го наградуваат понижувањето затоа што произведува внимание.

Според објавените информации, Министерството за дигитална трансформација ја нагласува едукацијата како подобра заштита од гола забрана. Тоа е клучна разлика. Децата не можат да бидат оставени сами во дигитален простор што е дизајниран за зависност, споредба и видливост. Затоа оваа тема се допира и со пошироката дилема што Panoptikum ја обработи во „Децата на Интернет: проблемот веќе не е екранот, туку системот“ и во анализата „Дали децата треба да се тргнат од социјалните мрежи?“.

Спортот како воспитување, не само натпревар

Министерството за спорт, како еден од потписниците, ја нагласи улогата на спортот во градењето фер-плеј, дисциплина, почит и ненасилно однесување. Тоа е важна поента, особено затоа што спортот често се гледа само како резултат, медал или натпревар. Но спортот има смисла само ако детето таму учи како се победува без ароганција и како се губи без омраза.

Во спротивно, теренот лесно станува уште едно место каде се репродуцира агресија. Ако тренерот го навредува детето, ако родителите викаат од трибина, ако поразот се третира како срам, тогаш спортот не воспитува, туку само ја преместува истата култура на притисок во друга сала.

Декларацијата ќе вреди онолку колку што ќе има одговорност

Најважниот тест за оваа декларација ќе биде нејзиното спроведување. Во неа се спомнуваат безбедни простори, услуги за поддршка, едукација за ненасилна комуникација, превенција во спортот, дигитална безбедност, ментално здравје, психосоцијална поддршка, учество на младите и посилна институционална координација. Тоа се вистинските зборови. Но зборовите мора да добијат адреса, рок, буџет, обучени луѓе и јавна отчетност.

Насилството меѓу младите не се спречува само кога ќе се појави инцидент, кога ќе се соберат камери и кога јавноста бара виновник. Тоа се спречува многу порано: кога детето првпат кажува дека се плаши, кога наставникот првпат забележува промена, кога родителот првпат престанува да вели „деца се“, кога институцијата првпат одговара навреме.

Затоа оваа декларација треба да се чита како почеток, не како решение. Ако остане само документ, ќе биде уште една добро напишана намера. Ако стане практика, може да биде првиот чекор кон култура во која младите нема да мора да молчат за да преживеат меѓу врсниците.