Да се праша кои се најголемите живи сликари во светот денес е речиси исто толку незгодно колку да се праша кој е најголемиот жив писател. Нема мерна единица за големина, а цената на аукција е само еден од нејзините најнесигурни показатели. Музејската застапеност може да покаже канон, но и моќ на институциите. Популарноста кажува нешто за времето, но не секогаш и за трајноста.
Сепак, постојат уметници околу кои веќе се создал редок степен на согласност. Нивните дела се во најважните музејски колекции, зад нив стојат децении работа, влијаеле врз други генерации, а некои и во длабока старост продолжуваат да создаваат. Ако „најголем“ го разбираме како спој од оригиналност, влијание, историска тежина и способност сликарството повторно да го направи неопходно, тогаш неколку имиња денес тешко можат да се заобиколат.
Затоа ова не е топ-листа. Повеќе е карта на различните патишта по кои сликарството стигнало до XXI век – од фотографската недоверба на Герхард Рихтер до сончевата оптика на Дејвид Хокни, од историските урнатини на Анселм Кифер до политичката апстракција на Џули Мехрету.
Герхард Рихтер – човекот што не ѝ веруваше на сликата, а сепак продолжи да слика
Ако мора да се избере само едно име со најсилно право на титулата „најголем жив сликар“, Герхард Рихтер веројатно би бил најсигурниот избор. Роден во Дрезден во 1932. година, Рихтер изгради дело што постојано се движи меѓу фигурацијата и апстракцијата, фотографијата и бојата, интимната меморија и големата историја. Ретроспективата на Fondation Louis Vuitton во Париз во 2025-2026. година собра 275 дела од периодот 1962-2024. и го претстави како еден од најзначајните и меѓународно најпризнати уметници на својата генерација.
Но значењето на Рихтер не е во бројот на ретроспективи. Тој направи нешто многу потешко: ја претвори несигурноста во сликарски јазик. Неговите прочуени заматени слики, создадени според фотографии, изгледаат како спомени што не можат сосема да се вратат. Апстрактните платна, пак, ја носат спротивната енергија – слоеви боја што се стругаат, бришат и повторно се создаваат, како сликата да се појавува низ сопственото уништување.
Рихтер никогаш не избра меѓу реализмот и апстракцијата затоа што за него изборот веројатно би бил премногу едноставен. Неговата голема тема е самата можност да му веруваме на она што го гледаме.
Дејвид Хокни – радоста како сериозна уметничка дисциплина
Во истата генерациска височина стои Дејвид Хокни, роден во 1937. година. Неговата голема изложба „David Hockney 25“ во Fondation Louis Vuitton во 2025. година опфати повеќе од 400 дела создадени меѓу 1955. и 2025. година – седум децении во кои Хокни минува од масло и акрил до фотографија, iPhone, iPad и дигитални композиции, без да престане да размислува како сликар.
Кај Хокни е лесно да се направи грешката неговата ведрина да се сфати како леснотија. Базени, калифорниско сонце, пријатели, ентериери, дрвја во цвет – неговиот свет често е светол. Но зад таа светлина стои една од најупорните истраги на гледањето во современата уметност. Како гледа окото? Што губи фотографијата? Како просторот може да се прикаже без да му се покориме на ренесансниот едноточковен поглед?
Хокни е редок голем уметник кај кого љубопитноста не се намалува со возраста. Напротив, технологијата за него никогаш не беше закана за сликарството. Таа беше уште една алатка со која може да се испита старото чудо – како рамната површина станува простор.
Анселм Кифер – сликарството како археологија на вината
Ако Хокни ја брани светлината, Анселм Кифер ја носи тежината на пепелта. Роден во Германија во 1945. година, на самиот крај на Втората светска војна, Кифер создаде еден од најпрепознатливите визуелни светови во повоената уметност: изгорени полиња, руини, олово, слама, пепел, митови, библиски и литературни алузии.
Неговото сликарство буквално има тежина. Во делата влегуваат материјали што повеќе прилегаат на градилиште или археолошко наоѓалиште отколку на класично ателје. Во 2026. година тој и натаму изложува нови слики; њујоршката изложба „Seal My Ears Shut and I Shall Hear You Still“ ја продолжи неговата работа со пејзажот, митологијата, поезијата на Рилке и идејата за преобразба.
Кифер покажа дека по катастрофите на XX век историското сликарство не мора да изгледа како илустрација на историјата. Понекогаш е доволно платното да изгледа како да ја преживеало.
Георг Базелиц – превртениот свет што го врати телото во сликарството
Георг Базелиц, роден во 1938. година, одамна е дел од канонот на повоеното европско сликарство. Неговите превртени фигури станаа толку препознатлив знак што лесно се заборава колку радикална била основната идеја: ако мотивот го свртиш наопаку, гледачот повеќе не може мирно да го „прочита“ како приказна. Мора да ја гледа бојата, потегот, материјата.
На деветтата деценија од животот Базелиц продолжува да работи и да изложува; неговата понова биографија бележи големи самостојни изложби во 2024. и 2025. година.
Кај него сликарството никогаш не е учтиво. Фигурата е искривена, телото може да биде тешко, грубо, старо, неубаво. Но токму во тоа лежи неговата сила. Базелиц ја одбива идејата дека убавината е задолжителна должност на сликата.
Марлен Дума – лицето како место на неизвесност
Во еден можен пантеон на живи сликари мора да стои и Марлен Дума, родена во Јужна Африка во 1953. година и со децении активна во Холандија. Таа е една од најмоќните современи авторки на човечкото лице и тело. Во нејзините портрети нема психолошка сигурност: детето може да изгледа заканувачки, телото истовремено ранливо и еротско, лицето и живо и како веќе да му припаѓа на споменот.
MoMA ја следи нејзината повеќедецениска работа со портретот – живи и мртви, жени, деца, љубовници, непознати – а нејзиното прочуено „The Painter“ од 1994. година ја превртува традиционалната улога на машкиот уметник и женскиот модел: детето, а не моделот станува носител на творечката моќ.
Дума често тргнува од веќе постоечки фотографии, но токму тука почнува сликарството. Таа не го пренесува ликот – го нарушува неговото привидно значење. Во време кога милијарди лица поминуваат пред нас на екрани, нејзината слика нè тера повторно да почувствуваме колку малку знаеме за човекот што го гледаме.
Кери Џејмс Маршал – кој добива право да биде во големата слика?
Кери Џејмс Маршал, роден во 1955. година, направи нешто што на прв поглед изгледа традиционално: ја врати големата фигуративна слика, со композиции што разговараат со ренесансата, барокот, рококото, модернизмот и американската визуелна култура. Но во центарот на тие слики ги постави црните фигури, токму таму каде што историјата на западното сликарство најчесто ги оставала на маргината.
MoMA денес поседува и прикажува значаен корпус од неговото дело, а во неговите слики темите на убавината, љубовта, секојдневието и историската видливост постојано се преплетуваат.
Маршал не ја урива историјата на уметноста однадвор. Тој влегува во неа, ги зема нејзините формати, нејзината амбиција и нејзината раскош – а потоа го поставува прашањето што таа со векови го избегнувала: кој воопшто имал право да биде претставен како центар на светот?
Питер Доиг – пејзажот по фотографијата и по сонот
Питер Доиг, роден во Единбург во 1959. година, е еден од авторите што помогнаа повторно да се воспостави фигуративното сликарство како голема современа форма во 1990-тите. Courtauld го опишува како еден од водечките светски уметници и ја издвојува неговата способност да создава големи пејзажи што се движат меѓу вистинско место и имагинарен простор.
Кај Доиг природата ретко изгледа сосема природно. Езеро, снег, кану, куќа, фигура покрај пат – мотивите можат да бидат едноставни, но атмосферата е чудно поместена. Тој често работи од фотографии, филмски кадри, омоти на плочи и меморија, така што местото што го гледаме како да постоело некаде, но не можеме да кажеме каде.
Доиг е доказ дека сликарството не мора да измислува нов медиум за да биде современо. Понекогаш е доволно старите средства – боја, платно, фигура, пејзаж – повторно да станат мистериозни.
Џули Мехрету – како изгледа светот кога ќе престане да биде стабилен
Најмладата во оваа група, Џули Мехрету, родена во 1970. година, веќе има дело што ја менува историјата на современата апстракција. Нејзините големи платна изгледаат како карти на градови што експлодирале во движење: архитектонски линии, перспективи, траги, облаци од боја, политички слики што се појавуваат и исчезнуваат под нови слоеви.
Whitney ја опишува нејзината работа како истражување на хаосот и текот на урбаното искуство, глобализацијата и современата политика, создадено преку визуелен речник што поврзува карти, дијаграми, фотографии, историја на муралното сликарство и авангардна апстракција. Во 2026. година музејот ја одбележа Мехрету и како една од централните фигури на современата американска уметност.
Нејзиното сликарство е можеби најблиску до визуелното искуство на сегашноста: премногу информации, премногу движења, премногу истории што се случуваат едновремено. Но наместо да го поедностави хаосот, Мехрету му дава форма.
Што, всушност, значи „голем сликар“ во 2026 година?
Интересно е што овие уметници речиси ништо не делат како стил. Рихтер ја проблематизира сликата, Хокни ѝ верува на видливоста, Кифер копа низ историската траума, Базелиц ја деформира фигурата, Дума ја прави психолошки нестабилна, Маршал ја прераспределува историската видливост, Доиг го претвора пејзажот во меморија, а Мехрету го распарчува светот во линии и слоеви.
Токму тоа е можеби најважниот одговор. По повеќе од еден век во кој сликарството безброј пати било прогласувано за мртво, најголемите живи сликари не го спасиле со еден нов стил. Го спасиле така што одбиле да се согласат што сликарството треба да биде.
Нивната големина не е во тоа што ја продолжуваат традицијата, ниту во тоа што ја поништуваат. Таа е во способноста старата површина од платно и боја повторно да стане место на вистински ризик – место каде што може да се судрат историјата и личното сеќавање, политиката и телото, фотографијата и раката, убавината и сомнежот.
А зад оваа осумка, се разбира, веќе стои нов ред имиња – Сесили Браун, Лиу Сјаодонг, Јошитомо Нара, Салман Тур, Нџидека Акунили Крозби и други – што покажува дека канонот не е затворен. И добро е што не е. Живата уметност станува мртва во истиот миг кога нејзината листа на „најголеми“ ќе стане конечна.
Можеби затоа најточниот одговор на прашањето кои се најголемите живи сликари денес не е само список на имиња. Тоа е сознанието дека, и покрај фотографијата, филмот, дигиталната слика, вештачката интелигенција и бескрајниот екран, човекот сè уште застанува пред обоено платно – и понекогаш таму гледа нешто што ниту еден друг медиум не успеал да му го покаже.
