Светското првенство 2026. почнува како најголемиот фудбалски турнир досега, но не и како најбезгрижниот. Наместо само приказна за 48 репрезентации, 104 натпревари и фудбалска еуфорија низ САД, Канада и Мексико, стартот на Мундијалот донесе и прашања што не се решаваат со гол, химна или свечено отворање. Визи, билети, политички одлуки, навивачи што остануваат надвор од стадионите и претседател на ФИФА кој ја повикува јавноста да се смири и да ужива.

Тоа е новата слика на светскиот фудбал: огромен спектакл што сака да изгледа како празник за сите, а сè почесто функционира како сложен систем во кој пристапот до играта зависи од пасош, цена, геополитика и организациска моќ.

Најголемиот Мундијал досега почнува со најголемите прашања

Според официјалниот формат на ФИФА за Светското првенство 2026, турнирот првпат се игра со 48 репрезентации и 104 натпревари, распоредени во 12 групи. Двете најдобри селекции од секоја група и осумте најдобри третопласирани ќе продолжат во нокаут-фазата. Тоа е најголемото проширување во модерната историја на Мундијалот и јасен знак дека ФИФА одамна не размислува само спортски, туку глобално, комерцијално и политички.

Турнирот се игра во три земји-домаќини – САД, Канада и Мексико, на 16 стадиони, а отворањето е во Мексико Сити, каде Мексико го започнува турнирот на стадионот што фудбалската историја веќе го памети како сцена на големи митови и големи слики. ФИФА го претставува овој Мундијал како најширок и најинклузивен досега, но токму на самиот старт се виде дека ширината на турнирот не значи автоматски и еднаков пристап до него.

На Паноптикум веќе пишувавме дека ова е најголемиот Мундијал во историјата, но големината сама по себе не е гаранција за спортска праведност. Колку повеќе расте турнирот, толку повеќе растат и неговите слабости.

Иран, визите и автобусот на Инфантино

Најгласната предмундијалска приказна дојде од случајот со Иран. Според извештаите, иранските фудбалери во последен момент добиле дозвола за влез во САД, додека дел од челниците на нивниот фудбалски сојуз биле одбиени. Дел од навивачите, пак, останале без билети или без реална можност да бидат дел од турнирот.

Џани Инфантино, претседателот на ФИФА, се обиде да ја претвори таа криза во слика на лична решителност. Рече дека ако било потребно, ќе одел со автобус до Техеран за лично да ги донесе иранските фудбалери на Светското првенство. Изјавата звучи театрално, можеби и ефектно за телевизиска прес-конференција, но зад неа останува едно посериозно прашање: како е можно најголемата спортска организација во светот да се најде во ситуација учеството на квалификувана репрезентација да изгледа како дипломатска операција во последен миг?

Фудбалерите на Иран се избориле за место на теренот. Тие не барале подарок, туку право да играат на турнир за кој се квалификувале. Токму затоа случајот не е само административен проблем. Тој е тест за тоа дали Светското првенство навистина е светско кога политичките граници можат да станат поважни од спортската заслуга.

„Опуштете се и уживајте“ како симптом, не како решение

На прес-конференцијата пред стартот на Мундијалот, Инфантино се соочи и со прашања за американскиот визен режим, цените на билетите и случајот со судијата Омар Абдулкадир Артан, кому му бил одбиен влез во САД иако бил на списокот на ФИФА. Инфантино одговорил дека ФИФА „не контролира сè“ и дека понекогаш е добро луѓето да се смират, да се олабават и да уживаат во забавата.

Проблемот е што фудбалот не е забава само за оние што можат да стигнат до неа. За навивачот кој останува пред амбасада, пред систем за билети или пред цена што не може да ја плати, повикот „опуштете се“ звучи како порака од друг свет. За судија кој не може да суди, за член на делегација што не може да влезе, за навивач што не може да патува, спектаклот не е празник, туку затворена врата.

ФИФА сака да биде глобална кога продава права, спонзорства и имиџ. Кога ќе се појават проблеми со државни политики, визи и пристап, одеднаш сака да изгледа како организација со ограничена моќ. Токму во таа двојност се крие суштината на критиките: фудбалот е универзален само додека не треба некој навистина да гарантира дека ќе биде достапен.

Скапите билети и фудбалот што се оддалечува од обичниот навивач

Второто големо прашање е цената. ФИФА го брани системот на динамично одредување на цените и нагласува дека дел од билетите биле пуштени во продажба по почетна цена од 60 долари, но тоа не ја менува пошироката слика: Мундијалот сè повеќе станува производ за оние што можат да платат, а не празник што природно му припаѓа на народот.

Ова не е изолиран проблем. Во текстот Мундијалот како луксуз, Паноптикум веќе го отвори прашањето дали Светското првенство 2026. го продава фудбалот на богатите. Сега, на самиот почеток на турнирот тоа прашање веќе не звучи како предупредување, туку како реалност што ја гледаме пред себе.

Најголемата игра на светот станала голема затоа што можела да ја разбере секој човек, од маало до метропола. Не ѝ требале посебни протоколи, премиум пакети и динамични цени за да создаде возбуда. Денес, токму таа едноставност е загрозена. Фудбалот сè уште се игра со топка, но пристапот до неговите најголеми сцени сè повеќе личи на економски филтер.

Фудбалот како огледало на светот

Светското првенство 2026. ќе донесе големи натпревари, нови ѕвезди, изненадувања, падови, радости и национални митологии што ќе се прераскажуваат со години. Тоа е моќта на Мундијалот. Колку и да е компромитиран од комерцијализација, тој сè уште има способност за колективна возбуда што ретко кој друг настан ја создава.

Но токму затоа вреди да се гледа и повнимателно. Мундијалот не е само спортски календар. Тој е огледало на современиот свет: нееднаков, спектакуларен, богат, нервозен, глобален и полн со противречности. На теренот ќе гледаме фудбал. Околу теренот ќе гледаме политика, пари и моќ.

Ако ФИФА навистина сака луѓето да се опуштат и да уживаат, прво треба да им покаже дека играта не им е одземена. Зашто фудбалот не почнува со свечена церемонија. Почнува кога обичниот човек ќе поверува дека и тој има место во таа приказна.

Поврзан контекст

За поширока слика околу турнирот, прочитајте и: ФИФА ги забрани вувузелите и шишињата со вода, Мундијал под облаци и Фудбалот: наједноставната игра што го објаснува светот.