На Градежниот факултет при УКИМ во Скопје вчера, 27 мај 2026 година, беше потпишан значаен Меморандум за разбирање со германски партнери, со поддршка на GIZ и Владата на Северна Рајна-Вестфалија. Во средиштето на соработката е циркуларната економија – тема што одамна не е само еколошка лозинка, туку едно од клучните прашања за иднината на градежништвото, образованието, економијата и јавните политики.
Настанот доби јасна институционална тежина со присуството на проф. д-р Весна Јаневска, министерка за образование и наука, германската амбасадорка Петра Дрекслер, директорот на GIZ во Македонија, Давид Оберхубер, претставници од раководството на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, проф. Љубомир Кекеновски, како и деканите на Градежниот факултет и Економскиот факултет. Како домаќин, Градежниот факултет – УКИМ, предводен од деканот проф. д-р Јосиф Јосифовски, уште еднаш ја покажа својата ориентација кон меѓународна соработка, применливо знаење и зелена трансформација на градежниот сектор.
Циркуларната економија како нова логика на градење
Градежништвото е сектор што најдиректно ја менува сликата на просторот во кој живееме. Тоа троши материјали, енергија, земјиште, инфраструктура и јавни ресурси. Затоа циркуларната економија во оваа област не може да се сведе на рециклирање отпад по завршена работа. Таа бара поинакво размислување уште од проектната фаза: како се избираат материјалите, како се планира животниот век на објектите, како се намалува градежниот отпад, како се обновуваат постојните структури и како знаењето од факултетите станува реална практика на терен.
Во таа смисла, овој Меморандум има значење поголемо од протоколот. Тој е обид да се поврзат академското знаење, германското искуство, европските проектни модели и потребите на градежниот сектор во Македонија. Проектите на GIZ за зелена транзиција и циркуларна економија веќе ја поставуваат оваа тема во поширок регионален контекст, особено преку поврзување на Западниот Балкан со европските цели за одржлив развој, ресурсна ефикасност и нови деловни модели.
Циркуларната економија е важна токму затоа што ја менува основната навика на системот: од „земи, искористи, фрли“ кон „планирај, користи, обнови, врати во циклус“. Во градежништвото тоа не е само техничко прашање, туку култура на одговорност. А кога таа култура се учи на факултет, се проверува во компанија и се поддржува преку јавни политики, тогаш зелената транзиција престанува да биде фраза и почнува да станува работа.
Градежниот факултет – УКИМ како точка на поврзување
За ACRID Network, особено е значајно што негов член – Градежниот факултет – УКИМ – ја зајакнува соработката со германски институции и експерти. Ова партнерство отвора нови можности за пренос на знаење, применети истражувања, студентско вклучување и развој на практични решенија што можат да им помогнат и на економијата и на јавниот сектор.
Градежниот факултет не е само образовна институција што произведува кадар. Тој е место каде што се формира инженерската логика на идните проекти, мостови, патишта, објекти, инфраструктурни системи и урбани решенија. Ако во таа логика навреме се вгради циркуларност, енергетска одговорност и почит кон ресурсите, тогаш промената не доаѓа однадвор, како административна обврска, туку од самата професија.
Во оваа рамка, улогата на EMKICE KIC и ACRID Network е да ги поврзуваат институциите, експертите, проектите, младите и европските програми во една пофункционална мрежа. Таквите мрежи не се важни само затоа што носат проектни можности. Тие се важни затоа што создаваат доверба – а без доверба нема сериозна европска соработка, ниту вистински трансфер на знаење.
Германско искуство, европски стандарди и локална примена
Германското присуство на настанот, преку амбасадорката Петра Дрекслер, GIZ и партнерите поврзани со Северна Рајна-Вестфалија, ја нагласува практичната страна на оваа соработка. Германија има силна традиција во стручно образование, индустриски стандарди, техничка култура и зелени политики. За Македонија, најважно е тоа искуство да не остане само како пример „однадвор“, туку да се преведе во локални модели што можат да функционираат во нашите институции, компании и образовни програми.
Потенцијалот е токму во спојот меѓу локалната реалност и европското искуство. Градежниот сектор во регионот се соочува со недостиг на квалификуван кадар, притисок за енергетска ефикасност, потреба од модернизација на наставните програми, слаба употреба на отпадните материјали и недоволна врска меѓу истражувањето и пазарот. Ваквите партнерства се корисни ако од нив произлезат конкретни обуки, пилот-решенија, студентски мобилности, заеднички лаборатории, практични модули и проекти што ќе остават трага и по завршувањето на свечениот дел.
Во европскиот контекст, циркуларната економија е дел од пошироката рамка на Акцискиот план за циркуларна економија на Европската комисија, Зелената агенда за Западниот Балкан и политиките за одржлив раст. Затоа оваа соработка не треба да се гледа како изолиран академски настан, туку како дел од многу пошироко престројување: како регионот ќе гради, ќе штеди ресурси, ќе создава кадар и ќе се поврзува со европската економија.
MOBUILDING: учење преку работа и мобилност во градежниот сектор
Паралелно со потпишувањето на Меморандумот, Градежниот факултет – УКИМ се приклучува и кон MOBUILDING, европски проект насочен кон мобилност, практикантство и квалитет на учењето во градежниот сектор. Проектот е важен затоа што ја отвора темата што често останува во сенка: како студентите и младите професионалци да добијат вистинско искуство, не само формална диплома.
Според проектната рамка на MOBUILDING, целта е да се развие стратешки и одржлив пристап за поддршка, проширување и институционализирање на мобилноста на практиканти во градежниот сектор. Тоа значи надминување на административни, институционални и практични пречки, зајакнување на капацитетите на образовните институции и компаниите, како и создавање европска платформа за соработка и координација.
Координатор на проектот е INFODEF – Institute for the Promotion of Development and Training од Шпанија, организација со силно искуство во образовни иновации, стручно образование, меѓународна соработка, дигитална трансформација и одржлив развој. Посебно признание заслужува Хесус Бојано, директор на INFODEF, чија долгогодишна работа во европски проекти, стручно образование и циркуларна економија додава конкретна вредност на ова партнерство.
Овој дел од соработката е особено важен зашто го поврзува факултетското образование со моделите на учење преку работа. Европската практика покажува дека стручното и високото образование мора да станат поподвижни, попрактични и поблиски до реалниот сектор. Во спротивно, ќе произведуваме дипломи за еден свет, а ќе живееме и работиме во друг.
Од проект до пазар: зошто се важни претприемништвото и инвестициите
На соработката ѝ се додава уште една важна димензија преку присуството и придонесот на Пауло Андрез, автор на Zero Risk Startup и почесен претседател на EBAN – European Business Angels Network. Неговото искуство во претприемништво, стартапи, бизнис-ангели, пристап до финансии и иновациски екосистеми е важно токму затоа што ја поставува следната логична праша: што се случува со знаењето откако ќе излезе од проектниот извештај?
Во многу европски и регионални проекти има добри идеи, квалитетни експерти и корисни истражувања. Но вистинскиот предизвик е како тие идеи да стигнат до компаниите, општините, студентите, младите претприемачи и инвеститорите. Ако циркуларната економија сака да биде реална економија, тогаш таа мора да најде пат до финансирање, деловни модели, стартап-иницијативи, јавни набавки, урбани политики и индустриска примена.
Токму затоа присуството на експерти од европскиот иновациски и инвестициски екосистем е повеќе од дополнителен украс на настанот. Тоа е потсетник дека зелената транзиција нема да успее ако остане само во академски трудови и конференциски сали. Таа мора да стане пазарно разбирлива, општествено корисна и институционално поддржана.
EMKICE KIC и ACRID Network: кон нови европски проектни конзорциуми
За EMKICE KIC и ACRID Network, оваа соработка е значајна и како продолжение на досегашната работа во областа на циркуларната економија, Zero Waste, европските програми и развојот на проектни партнерства. Заедно со искусни партнери како INFODEF, се отвора простор за идни апликации во Erasmus+, Centres of Vocational Excellence, Horizon Europe и други европски програми.
Покрај тековните европски проекти SEBCoVE, CAAIVE, MOBUILDING и ELeVATE, мрежата подготвува три нови проектни предлози за септември, во рамките на Erasmus+ Centres of Vocational Excellence и Horizon Europe. Во таа перспектива, Меморандумот не е крајна точка, туку работна основа: простор за посилни конзорциуми, поголема експертиза, подобра подготовка на проектни идеи и поконкретни резултати за институциите, компаниите, студентите и младите.
Најважно е оваа соработка да не се претвори во уште еден документ за архивирање. Нејзината вредност ќе се мери според тоа дали ќе донесе нови наставни модели, студентски можности, применети истражувања, пилот-проекти, компании подготвени за зелена трансформација и институции што разбираат дека образованието и економијата не смеат да живеат во паралелни светови.
Мостови меѓу Македонија, Западниот Балкан и Европа
Чекор по чекор, преку знаење, доверба и европски партнерства, се градат посилни мостови меѓу Македонија, Западниот Балкан и европскиот екосистем на образование, иновации, циркуларна економија и зелена транзиција. Тоа не се мостови од бетон и челик, иако темата доаѓа токму од градежништвото. Тоа се мостови од институции, луѓе, идеи, мобилност, доверба и заедничка работа.
Во време кога регионот често губи енергија во краткорочни политички циклуси, ваквите партнерства носат поинаква порака: дека иднината се гради со знаење, со дисциплина, со практични решенија и со луѓе што знаат да поврзат локална потреба со европска можност. А градежниот сектор, можеби повеќе од многу други, добро знае дека секој траен мост почнува со добра основа.
