Македонската народна песна не е само мелодија што се памети и пренесува од поколение на поколение. Во неа е сочуван еден цел свет – начинот на кој луѓето живееле, се радувале, се вљубувале, се шегувале, ги празнувале празниците и ја доживувале природата. Песните „Оро се вие крај манастира“, „Облог ми чинеле лудо ем девојка“ и „Кое цвеќе најрано, Лазаре“ се различни по својата тема и расположение, но сите три ја носат истата животност на народниот дух. Во нив човекот никогаш не е одделен од заедницата, љубовта, обичајот и природата.
Во песната „Оро се вие крај манастира“ пред нас се појавува слика исполнета со движење и веселба. Орото се вие крај манастирот, а во него се вклучуваат млади моми, момци и невести. Посебно е нагласено дека момите се Македонки, а момците Македонци, со што песната добива и чувство на припадност кон заедницата. Орото тука не е само игра. Тоа е место каде што луѓето се среќаваат, се гледаат, се запознаваат и ја споделуваат радоста.
Повторувањето на стихот „Да идам, Гано моме, да видам“ создава впечаток дека настанот е толку жив и привлечен што никој не сака да остане само набљудувач. Секој сака да биде таму, да го види орото и да почувствува дел од веселбата. Особено интересен е ликот на калуѓерот. Тој најпрво гледа од прозорецот, оддалечен од веселбата, но потоа ја бричи црната брада и се фаќа на орото. Во оваа сцена има многу народен хумор. Радоста е толку силна што ги надминува дури и границите што ги поставува монашкиот живот. Народниот пејач како да сака да каже дека човечката желба за веселба, песна и заедништво понекогаш е посилна од строгите правила.
Сосема поинаква, а сепак исто толку разиграна е песната „Облог ми чинеле лудо ем девојка“. Во неа во средиштето се момче и девојка кои се обложуваат да спијат три дена и три ноќи на едно место, на иста рогозина и на иста перница, без да се задеваат. Уште самиот облог внесува шеговитост, но и љубовна напнатост. Се чувствува дека меѓу нив постои привлечност, иако таа не се кажува веднаш отворено.
Момчето е толку уверено во себе што како влог го дава својот брз коњ, а девојката го ветува сандакот со својата прикија. Тоа не се безначајни нешта. Коњот е вредност и гордост за момчето, додека прикијата е поврзана со идната свадба и брачниот живот на девојката. Така, уште преку самиот облог песната го доближува читателот до светот на љубовта и бракот.
Пресвртот доаѓа кога момчето заспива „како лудо јагне“, додека девојката не може да заспие. Таа се превртува и на крајот признава дека го изгубила облогот. Нејзините зборови: „и коњо е твојо и јас сум ти твоја“ ја откриваат вистинската смисла на песната. Облогот бил само повод за нешто што веќе постоело – љубовната желба. Песната е нежна, но и духовита. Девојката не е претставена како нем и пасивен лик. Напротив, токму таа на крајот ја презема иницијативата и јасно ги кажува своите чувства.
Третата песна, „Кое цвеќе најрано, Лазаре“, нè внесува во друг свет – светот на пролетта, растенијата и лазарските обичаи. Прашањето кое цвеќе никнува најрано се претвора во мало поетско набројување: најнапред качунката, потоа љубиката, јагликата и петопрстот. Цвеќињата не се само дел од природата. Во песната тие добиваат човечки особини, разговараат меѓу себе и стануваат симболи на човечки судбини.
Особено впечатлива е качунката, која е принудена да излезе најрано. Љубиката ѝ вели: „Тешко тебе качуњке“, затоа што има маќеа што ја тера рано да се појави. Со ова песната ја претвора природната појава во човечка приказна. Раното никнување на цветот се објаснува преку мотивот на маќеата, добро познат и во други народни песни и приказни. Така, природата се толкува преку човечкото искуство.
Во оваа песна се чувствува и длабоката поврзаност меѓу народниот човек и годишните времиња. Доаѓањето на пролетта не е само промена на времето. Тоа е будење на животот, почеток на нов циклус и време на празнични обичаи. Повторувањето на „Лазаре“ ја потсетува песната на нејзината обредна природа и на празнувањето на Лазарева сабота. Во неа природата и обичајот се спојуваат, а цвеќињата стануваат дел од човечката прослава.
Иако трите песни раскажуваат различни приказни, меѓу нив постои силна врска. Во „Оро се вие крај манастира“ човекот е дел од заедницата и веселбата. Во „Облог ми чинеле лудо ем девојка“ во средиштето е љубовната игра меѓу две млади лица. Во „Кое цвеќе најрано, Лазаре“ човечкиот свет се пресликува во природата и во празничниот обичај. Во сите нив се чувствуваат младоста, движењето и желбата за живот.
Токму во тоа е и посебната вредност на македонските народни песни. Тие не ги зачувале само зборовите и мелодиите на минатото, туку и начинот на кој народот го гледал светот. Орото, љубовниот облог и првото пролетно цвеќе стануваат мали приказни за човекот – за неговата потреба да припаѓа, да сака, да се радува и да ја разбира природата преку сопствените чувства. Затоа овие песни и денес можат да ни бидат блиски: зад старите стихови стојат чувства што не му припаѓаат само на едно време.
Оро се вие крај манастира
Оро се вие крај манастира(2п)
Да идам,Гано моме,да видам(2п)
Првото оро се млади моми,
се млади моми се Македонки,
Да идам Гано моме да видам,(2п)
Другото оро се млади момци
се млади момци се Македонци
Да идам Гано моме да видам,(2п)
Третото оро калеш невести(2п)
Да идам Гано моме да видам,(2п)
Калуѓер гледа од прозореца,(2п)
Да идам Гано моме да видам,(2п)
Калуѓер бричи црната брада,
па си се фати на орото,
Да идам Гано моме да видам,(2п).
Облог ми чинеле лудо ем девојка
Облог ми чинеле лудо ем девојка
на едно да спијат три дни и три ноќи,
н’ една ругузина, на една перница,
на едно да спијат,да не се задеват.
Момчето таксало своја брза коња,
момата таксала сандук со прикија.
Момчето заспало како лудо јагне,
момата легнала,сон не ми ја фаќа,
туку се расфрла од рано на рамо,
туку се расфрла,ем разговара:
„Стани лудо, стани, јас сум посмеала,
и коњо е твојо и јас сум ти твоја“.
Кое цвеќе најрано, Лазаре
-Кое цвеќе најрано, Лазаре,
кое цвеќе најрано и-и-и!?
Најрано е качуњка, Лазаре,
најрано е качуњка и-и-и!?
По качуњка л’убика, Лазаре,
по качуњка л’убика и-и-и!?
По л’убика јаглика, Лазаре,
по л’убика јаглика и-и-и!?
По јаглика петопрст, Лазаре,
По јаглика петопрст и-и-и!?
Проговара л’убика, Лазаре,
Проговара л’убика и-и-и!?
Тешко тебе качуњке, Лазаре,
тешко тебе качуњке и-и-и!?
Што си имаш маќеа, Лазаре,
Што си имаш маќеа и-и-и!?
Те скориват најрано, Лазаре,
Те скориват најрано и-и-и!?
