Летната сезона обично почнува со желба за одмор, со пребарување евтини летови и со надеж дека навреме купениот билет ќе ја спаси семејната сметка. Но ова лето авиопатувањето во Европа влегува во поинаква економска зона: цената на авионското гориво, нестабилноста околу Ормутскиот Теснец и притисокот врз снабдувањето почнуваат да се прелеваат директно во цената што ќе ја плати патникот.

Генералниот директор на Меѓународната асоцијација за воздушен транспорт – IATA, Вили Волш, предупредува дека повисоките авионски билети во Европа стануваат речиси неизбежни ако горивото остане скапо. Според него, авиокомпаниите можат краткорочно да нудат попусти за да ја одржат побарувачката, но не можат долго да ги апсорбираат дополнителните трошоци без тие да се појават во крајната цена.

Горивото повторно станува главен трошок во авијацијата

Во авионскиот сообраќај цената на билетот никогаш не е само цена на седиште. Во неа влегуваат гориво, аеродромски такси, работна сила, одржување, осигурување, лизинг на авиони, валутни ризици и конкуренција. Но кога млазното гориво нагло поскапува, целата математика станува поостра. IATA во својот Jet Fuel Price Monitor наведува дека глобалната просечна цена на авионското гориво во последната објавена недела била 162,89 долари за барел, иако претходно паднала во однос на неделата пред тоа. Тоа сепак останува ниво што ја држи индустријата под притисок.

Контекстот е уште поважен од самата бројка. Според Reuters, европските авиокомпании, аеродроми и тур-оператори се обидуваат да ги смират патниците пред летниот шпиц, но истовремено признаваат дека алтернативното снабдување со гориво се плаќа поскапо. Некои компании веќе обезбедиле извори од САД и Нигерија, а аеродромските оператори во Европа ги зголемиле резервите за да го намалат ризикот од недостиг.

Ормутскиот Теснец како мала точка на картата со голема цена

На прв поглед, Ормутскиот Теснец изгледа далеку од патникот кој бара лет од Скопје, Виена, Загреб, Солун или Будимпешта. Но во глобалната економија далечината често е илузија. Кога еден од најважните енергетски коридори во светот е под притисок, нарушувањето не останува таму каде што започнало. Се пренесува преку танкери, рафинерии, осигурувања, берзански очекувања и на крај – преку цената на билетот.

Euronews претходно објави предупредување од извршниот директор на Меѓународната агенција за енергија, Фатих Бирол, дека Европа би можела да се соочи со сериозен притисок врз резервите на авионско гориво ако блокадите и нарушувањата продолжат. Подоцнежните процени се посмирени за краток рок, но не го тргаат главното прашање: цената останува висока, а неизвесноста се плаќа однапред.

Евтини билети ќе има, но не како правило

Дел од европските авиокомпании и понатаму ќе нудат промотивни цени. Тоа не е спротивно на трендот, туку дел од него. Кога побарувачката слабее, авиокомпаниите пуштаат поевтини седишта за да ги наполнат летовите. Но ако горивото остане скапо, промоциите стануваат тактички потег, не трајна ценовна политика.

Краткорочните попусти не ја менуваат основната економска логика. Ако горивото е скапо, ако снабдувањето е нестабилно и ако летните месеци носат поголема побарувачка, тогаш притисокот врз цените ќе расте.

Што значи ова за патниците од Македонија и регионот

За патниците од Македонија и Балканот ова не мора веднаш да значи драматичен скок на секоја авионска карта. Но значи дека периодот на лесно достапни евтини летови може да стане пократок, понервозен и понепредвидлив. Најпрвин ќе се почувствуваат поскапувања кај летовите со повеќе преседнувања, кај долги релации и кај дестинации каде што конкуренцијата е помала. Потоа притисокот може да стигне и до европските рути со голема сезонска побарувачка.

Патниците ќе мора повеќе да споредуваат датуми, аеродроми и превозници. Разликата меѓу билет купен навреме и билет купен во последен момент може да стане уште поголема. Туристичките агенции, пак, ќе работат во потешка средина: од една страна висок интерес за летување, од друга страна повнимателни потрошувачи и поскапа авионска логистика.

Индустријата смирува, но пазарот предупредува

Европските авиокомпании засега не сакаат да испратат порака на паника. Reuters пренесува дека дел од големите играчи, меѓу кои TUI, Lufthansa, Ryanair и Wizz Air, сметаат дека имаат доволно снабдување за краток рок или обезбедени алтернативни извори. Но истите сигнали покажуваат дека стабилноста се купува поскапо, а поскапото снабдување ретко останува само внатрешен трошок на компаниите.

Bloomberg објави и процени според кои повисоките цени на горивото и билетите можат да ги натераат авиокомпаниите да кратат летови што стануваат непрофитабилни. Тоа е втората страна на проблемот: патникот не плаќа само поскап билет, туку може да се соочи и со помал избор на термини, линии и врски.

Летото ќе покаже колку навистина чини неизвесноста

Авионскиот билет отсекогаш бил чувствителен барометар на светската економија. Во него се гледаат нафтата, војните, инфлацијата, побарувачката, стравот и навиката на луѓето да патуваат дури и кога светот станува поскап. Затоа ова лето нема да биде само туристичка сезона, туку и тест за тоа колку европскиот авиосообраќај може да ја задржи достапноста додека енергенсите ја менуваат цената на движењето.

За патниците пораката е едноставна: евтините билети не исчезнуваат, но стануваат помалку сигурни. А кога горивото ја диктира сметката, летниот одмор почнува многу порано од денот на полетување – почнува со внимателно планирање.