Лесната живеачка отсекогаш била човечки сон. Да имаш доволно, да не се грижиш за утрешниот ден, да не стануваш со страв од сметки, долгови и работа што те троши. Да можеш да си дозволиш време, одмор, патување, ручек без пресметување и сон без аларм. Во тоа нема ништо погрешно. Голем дел од човечката историја е токму обид животот да стане полесен.
Проблемот почнува таму каде што лесниот живот престанува да значи достоинствен живот, а почнува да значи живот без отпор.
Кога удобноста станува очекување
Современиот човек никогаш немал толку многу алатки создадени да му заштедат напор. Не мора да оди до продавница – ќе му донесат. Не мора да оди до банка – има апликација. Не мора да бара пат – телефонот го води. Не мора ни да стане од фотелја за да разговара со човек на друг континент. Машините перат, мијат, мерат, пресметуваат и потсетуваат. Речиси секоја нова технологија ни ветува дека ќе отстрани уште една непријатност од секојдневието. И ние, сосема разбирливо, го прифаќаме тоа. Само што удобноста има една чудна особина: многу брзо престанува да биде привилегија и станува очекување.
Она што вчера било луксуз, денес го сметаме за минимум. Она што некогаш ни заштедувало време, денес го доживуваме како наше право. Ако интернетот е бавен неколку минути, нервозни сме. Ако храната доцни, денот ни е расипан. Ако треба да почекаме ред, имаме чувство дека некој ни украл дел од времето.
Не станавме нужно понетрпеливи затоа што сме полоши луѓе. Едноставно се навикнавме светот да ни се трга од патот.
Колку брзо се навикнуваме на лесното
Токму тука лесната живеачка станува интересна тема. Не затоа што треба да ја осудиме, туку затоа што таа незабележливо го менува нашиот однос кон трудот, желбите и незадоволството.
Човек што долго време немал нешто обично знае да му се израдува кога ќе го добие. Човек што никогаш не морал да биде без него често не забележува ни дека го има.
Удобноста ја намалува болката, но понекогаш ја намалува и способноста да ја почувствуваме радоста.
Не е случајно што некои од најдрагите спомени на луѓето често воопшто не се врзани со совршени услови. Се памети стар автомобил со кој едвај се стигнало до море. Стан во кој немало доволно мебел. Првите години кога парите биле малку, а плановите огромни. Патување со погрешен автобус. Вечера направена од она што останало во фрижидерот. Во моментот можеби било незгодно. Подоцна станува приказна.
Совршената удобност ретко создава приказни. Тоа не значи дека сиромаштијата е благородна, дека страдањето е потребно или дека треба романтично да се зборува за немаштијата. Нема ништо романтично во човек што не знае дали ќе има пари за лекови, греење или храна. Тешкиот живот сам по себе никого не прави подобар. Често само го изморува.
Но постои разлика меѓу живот без беда и живот без никаков напор. Првиот е цивилизациска придобивка. Вториот може да стане стапица.
Кога повеќе веќе не значи подобро
Човекот се навикнува на лесното побрзо отколку што мисли. А кога лесното ќе стане нормално, потребно е уште полесно за повторно да почувствуваме задоволство.
Така настанува чудната трка на современото живеење. Купуваме работи што треба да ни го олеснат животот, а потоа работиме повеќе за да можеме да ги платиме. Земаме поголем дом за да имаме повеќе простор, а потоа го полниме со предмети за кои треба да се грижиме. Купуваме автомобил за да заштедиме време, па поминуваме дел од животот заглавени во сообраќај. Земаме телефон за полесно да комуницираме, а потоа мораме намерно да го исклучиме за конечно да останеме сами.
Никогаш не сме имале толку многу средства за олеснување на животот, а сепак зборот „изморен“ како да стана една од најчестите самоопределби на современиот човек. Можеби затоа што лесната живеачка не е исто што и мирната живеачка.
Можеш да имаш удобен кревет и немирна глава. Можеш да имаш добра плата и постојано да се споредуваш со човек што заработува повеќе. Можеш да имаш доволно простор, а постојано да мислиш дека ти треба поголем стан. Можеш да живееш подобро од претходните генерации и сепак да имаш чувство дека ти недостига нешто.
Леснотијата на животните услови не ја укинува тежината на човековите желби. Понекогаш само им дава повеќе простор.
Новите форми на незадоволство
Кога основните проблеми се решени, се појавуваат други. Како изгледам? Дали сум успешен? Дали живеам доволно интересно? Зошто другите патуваат повеќе? Зошто некој на мои години има повеќе? Зошто мојот живот не изгледа како животите што ги гледам на екранот? Во таква средина човек може да има речиси сè што некогаш го посакувал, а сепак да чувствува дека заостанува. Тоа е можеби најголемиот парадокс на лесната живеачка: таа не го укинува незадоволството. Само му ја менува формата.
Некогаш луѓето се бореле да имаат доволно. Денес многумина се борат да имаат повеќе од доволно. А границата меѓу тие две нешта е опасно подвижна.
Да знаеш кога имаш доволно
Затоа вистинската привилегија можеби не е живот без тешкотии. Таков живот речиси и не постои. Вистинската привилегија е да не зависиш од постојаното зголемување на удобноста за да бидеш задоволен.
Да можеш да уживаш во добар ресторан, но и во парче леб со сирење. Да можеш да патуваш далеку, но да не ти биде здодевно дома. Да можеш да купиш нешто ново, но да не чувствуваш дека секоја стара работа мора да биде заменета. Да сакаш подобро, а сепак да знаеш кога веќе имаш доволно.
Таквата способност денес можеби вреди повеќе од многу материјални привилегии.
Лесната живеачка е прекрасна додека ни служи. Станува проблем кога ние почнуваме да ѝ служиме нејзе – кога секоја непријатност ја доживуваме како неправда, секое чекање како загуба, а секој напор како нешто што мора да биде отстрането.
Човекот не мора намерно да си го отежнува животот за да биде силен. Доволно е да не се плаши од моментите кога животот сам ќе стане тежок. Тие моменти и онака ќе дојдат. А тогаш највредно нема да биде тоа што сме научиле секоја пречка да ја избегнуваме, туку што не сме заборавиле како се поминува низ неа.
