Кристин Лагард ќе ја напушти функцијата претседателка на Европската централна банка на 7. февруари 2027. година, околу девет месеци пред редовниот истек на нејзиниот мандат. Одлуката беше официјално соопштена денеска во Франкфурт, каде што Лагард го известила Управниот совет на ЕЦБ и претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта дека заминува од институцијата што ја води од ноември 2019. година.
Заминувањето има поголемо значење од обична кадровска промена. ЕЦБ одлучува за цената на парите во еврозоната, нејзините каматни одлуки се прелеваат врз кредитите, инвестициите, курсевите и финансиските пазари, а Лагард си заминува токму во период кога Европа повторно се соочува со притисок од високите цени на енергијата, инфлацијата и поскапото финансирање. На истиот состанок на кој нејзиното заминување стана официјално, ЕЦБ ги задржа трите клучни каматни стапки непроменети – депозитната на 2,50%, стапката на главните операции за рефинансирање на 2,65% и маргиналната кредитна стапка на 2,90%.
Зошто Лагард реши да замине пред крајот на мандатот
Во образложението за својата одлука Лагард отвори тема што ретко се слуша од шеф на централна банка: границата меѓу институционалната неутралност и личната потреба да се зборува за политичките и општествените процеси. Таа посочи дека функцијата претседател на ЕЦБ бара воздржаност за прашања што излегуваат надвор од непосредниот домен на монетарната политика и дека повеќе не сака да биде ограничена од таквата позиција.
Тоа објаснување е необично токму затоа што претседателите на големите централни банки најчесто ја напуштаат сцената со институционален речник – мандати, континуитет и монетарни цели. Кај Лагард приказната отсекогаш била поширока. Таа никогаш не беше класичен централнобанкарски технократ кој кариерата ја градел низ монетарни институции. Во Франкфурт пристигна по пат што минуваше низ меѓународното право, француската политика и Меѓународниот монетарен фонд.
Од адвокатска канцеларија до најмоќната европска монетарна институција
Родена во Париз во 1956. година, Лагард по професионална основа е правничка, со образование што опфаќа и економија и финансии. Нејзината официјална биографија на Европската централна банка наведува магистерски студии по трговско право, како и студии по економија и финансии на Sciences Po Aix-en-Provence.
Повеќе од две децении работела во меѓународната адвокатска фирма Baker McKenzie, каде што во 1999. година станала глобална претседателка. Во француската влада влегла во 2005. година, а две години подоцна станала министерка за економија и финансии. Со тоа стана првата жена на чело на финансиски ресор во земја од тогашната Г7.
Во 2011. година следуваше уште еден историски пресврт – беше избрана за извршна директорка на Меѓународниот монетарен фонд, како прва жена на таа функција. Осум години подоцна стана и првата жена претседателка на ЕЦБ. Нејзината кариера така се движеше низ три различни центри на моќ – приватниот корпоративен свет, националната политика и глобалните финансиски институции.
Случајот Тапи – дамката што не ја запре кариерата
Кариерата на Лагард не беше без контроверзии. Најпозната останува аферата поврзана со францускиот бизнисмен Бернар Тапи и арбитражната исплата од околу 400 милиони евра во спор што потекнуваше од продажбата на неговиот удел во Adidas.
Во декември 2016. година, додека беше на чело на ММФ специјален француски суд ја прогласи Лагард за виновна за немар во постапувањето со случајот додека била министерка за финансии. Судот не утврди дека таа лично присвоила пари, ниту ѝ изрече затворска или парична казна. Суштината на пресудата беше дека нејзиниот пропуст да ја оспори арбитражната исплата претставувал немар што придонел кон злоупотреба на јавни средства.
Политички случајот можеше да ја заврши нејзината меѓународна кариера. Наместо тоа, Извршниот одбор на ММФ ја задржа поддршката за неа, а Лагард продолжи да ја води институцијата до 2019. година. Токму таа способност да преживее сериозни политички и институционални кризи стана една од најпрепознатливите црти на нејзината јавна биографија.
Седум години во ЕЦБ во кои речиси ништо не беше нормално
Лагард ја презеде ЕЦБ во ноември 2019. година. Само неколку месеци подоцна Европа влезе во пандемијата, а централната банка мораше да реагира на економски шок без преседан во поновата европска историја. Потоа следуваа нарушувања во синџирите на снабдување, енергетски шокови, историски силен инфлациски бран и пресврт од ултраниски кон значително повисоки каматни стапки.
Нејзиното раководење не помина без критики, особено околу брзината со која ЕЦБ го препозна инфлацискиот ризик. Сепак, Лагард дојде во институцијата без претходно искуство како гувернер на централна банка и успеа да помине низ повеќе последователни кризи без да се наруши институционалниот континуитет на еврозоната. Тоа е важен дел од нејзиното наследство, независно од оценката за поединечните каматни одлуки.
За граѓаните овие одлуки никогаш не остануваат само статистика од Франкфурт. Како што веќе пишувавме во анализата за поскапите кредити и влијанието на политиката на ЕЦБ, европските каматни стапки преку финансиските пазари и ЕУРИБОР можат да стигнат и до месечната рата на кредитот. Новиот инфлациски притисок дополнително ја отвора дилемата со која ЕЦБ повторно се соочува: колку долго цената на парите треба да остане висока без да го задуши економскиот раст.
Таа дилема веќе се гледа и во пошироката европска слика. Во анализата за банкарската стабилност, депозитите и каматниот ризик пишувавме дека повисоките камати не се само инструмент против инфлацијата – тие го менуваат кредитирањето, однесувањето на компаниите и отпорноста на финансискиот систем. А кога растот на цените повторно се пренесува врз секојдневните трошоци, темата за инфлацијата и животниот стандард престанува да биде далечна макроекономска статистика.
Кој ќе ја наследи Лагард
Со официјализирањето на нејзиното заминување започнува и една од најважните кадровски трки во Европската Унија. Според европските правила, претседателот на ЕЦБ го именува Европскиот совет врз основа на препорака на Советот на ЕУ, по консултации со Европскиот парламент и Управниот совет на ЕЦБ. Постапката е уредена со член 283 од Договорот за функционирање на Европската Унија, што е објаснето и на страницата на Европскиот совет за именувањата во ЕЦБ.
Меѓу имињата што најчесто се споменуваат се поранешниот гувернер на холандската централна банка Клас Кнот и поранешниот гувернер на Банката на Шпанија, а сега генерален директор на Банката за меѓународни порамнувања Пабло Ернандес де Кос. Во поширокиот круг се појавуваат и претседателот на Bundesbank Јоахим Нагел и претседателката на Европската инвестициска банка Надија Калвињо. Во оваа фаза станува збор за кандидати за кои се разговара, а не за формално утврден наследник.
Изборот нема да зависи само од економските ставови на кандидатите. Раководството на ЕЦБ традиционално е дел и од сложената европска рамнотежа меѓу големите и малите земји, северот и југот на еврозоната, политичката припадност, професионалната биографија и географската застапеност. Дополнителна тежина има фактот што во релативно краток период се менуваат повеќе високи позиции во Извршниот одбор на банката.
Лагард заминува, дилемите на ЕЦБ остануваат
Денеска ЕЦБ одлучи да не ги менува каматните стапки, предупредувајќи дека повисоките цени на енергијата создаваат истовремено ризик од посилна инфлација и послаб економски раст. Тоа можеби најдобро ја опишува институцијата што Лагард ќе му ја предаде на својот наследник: централна банка која повеќе не се бори само со една јасно дефинирана криза, туку со повеќе ризици што дејствуваат во спротивни насоки.
Кристин Лагард ќе замине од Франкфурт како една од најнеобичните личности што ја воделе европската монетарна политика – правничка што стигна до врвот на светските финансиски институции, политичарка што мораше да ја прифати дисциплината на централнобанкарската неутралност и кризен менаџер чиј мандат речиси постојано беше обележан со вонредни околности. Прашањето сега не е само кој ќе седне на нејзиното место. Поважно е каква ЕЦБ ќе му биде потребна на европскиот економски систем во годините што следуваат.










