Корумпираниот политикант ретко започнува со признание дека ќе краде. Почесто започнува со ветување дека ќе служи. Говори за народот, за правдата, за иднината. На говорницата стои исправено; пред шалтерот, каде што граѓанинот чека со месеци, неговото ветување веќе не се препознава.
Од ветување до злоупотреба
Корупцијата не е само плик со пари предаден под маса. Таа е и договор за работа скроен за пријател, функција дадена како награда за послушност, јавен тендер чиј победник се знае пред да биде распишан. Таа почнува и во моментот кога политикантот ќе поверува дека државата му припаѓа затоа што победил на избори. Тогаш јавната должност ја претвора во лична привилегија, а институцијата — во врата што се отвора за неговите и се затвора за другите.
За таквиот човек граѓаните се важни додека гласаат. Потоа стануваат бројки во анкета или публика за следниот говор. Тој знае да зборува за сиромаштијата без да го почувствува нејзиниот страв; да ја споменува болницата без да чека ред во неа; да го слави образованието додека најспособните заминуваат затоа што местата им се заземени однапред. Неговата најголема вештина не е управувањето, туку оддалечувањето на зборовите од делата.
Цената што ја плаќаат граѓаните
На корумпираниот политикант му е потребна магла. Затоа секое прашање за трошењето го нарекува напад, секој доказ — сплетка, а секој критичар — непријател. Ако може, ќе го пренасочи разговорот кон туѓа вина. Ако не може, ќе побара трпение. Времето му служи: се надева дека луѓето ќе се изморат пред вистината да стигне до судница.
Но најтешката последица од корупцијата не се гледа само во изгубените пари. Се гледа во човекот што престанал да верува дека трудот е доволен. Во младиот стручњак што бара врска наместо конкурс. Во граѓанинот што, иако е во право, прашува кого треба да познава. Кога неправдата ќе стане очекувана, општеството плаќа и за она што никогаш не било украдено од буџетот: ја губи довербата дека може да живее според правила еднакви за сите.
Од молк до одговорност
Сепак, корумпираниот политикант не е недопирлив лик од некаква мрачна приказна. Тој зависи од молкот, од навиката да се каже „сите се исти“, од убедувањето дека ништо не може да се промени. Токму таа рамнодушност му ја продолжува власта и тогаш кога мандатот ќе му заврши.
Затоа прашањето не е дали политикантот има убави зборови за чесноста. Прашањето е дали може да ја покаже секоја потрошена јавна пара, да прифати независна проверка и да одговара пред истиот закон што важи за човекот од редот пред шалтерот. Власта што навистина служи не бара слепа верба. Таа остава трага што секој може да ја провери.
Корумпираниот политикант се плаши токму од тоа: од граѓанин што памети, прашува и не се задоволува со говор. Зашто таму каде што јавноста престанува да му се восхитува на моќниот и почнува да бара одговорност од него, политичката функција повторно станува она што требало да биде — привремена должност во служба на сите.
