Понекогаш човек навистина мора да застане и да се запраша што точно се случи со нас. Не со технологијата – со нас. Затоа што технологијата сама по себе не пали куќи, не турка луѓе во бес и не ја претвора повредената суета во криминал. Тоа го прави човекот, кога ќе дозволи една дигитална ситница да ја доживее како лична војна.
Токму таква приказна доаѓа од САД, од Демојн, Ајова, каде што распадот на едно блиско пријателство, според тогашните извештаи, завршил со пожар. Според ABC News и CBS News, Џенифер Кристин Харис од Демојн била уапсена во ноември 2011 година откако, по кавга со Ники Расмусен, наводно подметнала пожар во гаражата на нејзиниот дом. Причината што му го даде медиумскиот наслов на случајот била тоа што Расмусен претходно ја избришала и блокирала на Facebook.
Од роденденска кавга до кривично дело
Она што особено ја прави оваа приказна вознемирувачка не е само пожарот, туку баналноста од која почнува сè. Според тогашните извештаи, односот меѓу двете жени се влошил по расправија околу организација на роденденска прослава. Расмусен изјавила дека по расправијата ја отстранила Харис од Facebook и ја блокирала за да не ги гледа нејзините објави и коментари. Од тука почнува оној опасен пресврт во кој виртуелниот конфликт престанува да биде виртуелен.
Но вистинската тежина на приказната не е во самото „unfriend“. Тоа е само поводот што лесно се памети и затоа добро звучи во наслов. Суштината е на друго место – во неможноста да се поднесе прекин, оттурнување, симболично понижување. Денес луѓето не се караат само лице в лице. Се караат и преку статуси, блокирања, отследувања, тивки дигитални казни. И многумина, очигледно, тоа не го доживуваат како мал гест, туку како јавна пресуда.
Што навистина се случило таа ноќ
Според достапните извештаи, пожарот избувнал околу 1 часот по полноќ на 27 октомври 2011 година во гаражата на домот на Џим и Ники Расмусен. Тие успеале да се разбудат и да излезат од куќата неповредени, додека огнот веќе ја зафаќал конструкцијата. ABC наведува дека пожарот довел и до уривање на покривот на гаражата, а CBS пишува дека домот бил оштетен, додека гаражата била уништена. Харис тогаш била задржана во затворот во округот Полк со кауција од 100.000 долари и обвинение за првостепено подметнување пожар.
Тука намерно не ги повторувам сите сензационалистички детали што кружат низ интернет-прераскажувања, затоа што не секој подоцнежен текст е подеднакво прецизен. Најконзистентно потврдени остануваат основните факти: кавга, бришење и блокирање на Facebook, ноќен пожар во гаража, спасување на сопствениците и апсење со обвинение за првостепено подметнување пожар.
Не е проблемот во Facebook, туку во човечката мера
Најлесно би било да кажеме – ете, социјалните мрежи нè расипаа. Но тоа би било премногу едноставно и премногу удобно. Социјалните мрежи само ни дадоа нова сцена за старите човечки слабости: љубомора, суета, посесивност, незрелост, желба за контрола, страв од отфрлање. Разликата е што денес сè е побрзо, повидливо и понеподносливо. Еден клик станува јавен сигнал. Едно бришење се доживува како понижување. Една блокада се толкува како бришење на сопственото значење.
И тука доаѓаме до најнепријатниот дел од приказната. Не до тоа дека една жена се налутила. Луѓето се лутат секој ден. Туку до тоа дека некој во својата повреденост преминал од емоција во чин. Од навреда во одмазда. Од дигитална драма во вистинска опасност по туѓи животи.
А тоа веќе не е вест за Facebook. Тоа е вест за кревката психа на современиот човек.
Што ни кажува ова денес
Во време кога дел од односите се градат, мерат и прекинуваат преку платформи, станува сè поважно да разбереме една проста работа: виртуелниот гест може да има реална психолошка тежина. Не затоа што е голем сам по себе, туку затоа што човекот што го прима му дава огромно значење. А кога внатрешниот свет е нестабилен, и најмалиот симбол може да стане активатор.
Затоа ова не е само чудна црна хроника од Америка. Ова е огледало. Малку грдо, малку непријатно, но корисно. Ни покажува колку лесно личното его денес се врзува за дигитални сигнали. И колку опасно станува кога човек повеќе не прави разлика меѓу тоа да биде оттурнат од нечиј профил и оттурнат од самиот живот.
На крајот, приказната не е за тоа дека некој некому му стиснал „unfriend“. Приказната е дека за некои луѓе и тоа е доволно за да почувствуваат дека светот им објавил војна.
