Мјузикл што не продава само носталгија

„Као какао“ пристигна на сцената на Македонскиот народен театар како повеќе од уште една премиера во културниот календар. По премиерната изведба на 2. јуни годинава јасно е дека овој проект сака да отвори пошироко прашање: може ли македонската музичка меморија да стане театарска форма што не живее само од споменот, туку создава нова публика, нова енергија и нов сценски јазик?

Мјузиклот е инспириран од музиката на Влатко Стефановски, автор чиј звук одамна ја надминал границата на рок-легенда и станал дел од македонската културна лична карта. Насловот „Као какао“ природно ја повикува меморијата на „Леб и сол“, но претставата не смее да се чита како сценски албум со познати песни. Нејзината амбиција е поголема: да ја внесе таа музика во драмска приказна, во тела што играат, во гласови што пеат и во град што на сцената повторно се обидува да се препознае себеси.

Старо Скопје како сцена, не како разгледница

Во основата на приказната е Скопје од седумдесеттите години – не како музејски декор, туку како простор на младост, љубов, верба во себе и наивна, но силна потреба човек да успее. Според најавите и премиерните извештаи, режисерот Дејан Пројковски го гледа мјузиклот токму како приказна за духот на старото Скопје и за вредности што лесно ги забораваме кога градот се менува побрзо отколку што успеваме да го запомниме. Авторската поставеност на проектот е спој на музиката на Стефановски, текстот на Венко Андоновски, режијата на Пројковски, кореографијата на Олга Панго и аранжманите на Бобан Мирковски.

Токму тука е најинтересниот ризик на „Као какао“. Носталгијата е опасна ако остане само убаво сеќавање. Таа лесно може да стане удобна магла во која сè било подобро, почисто, потопло и почовечко. Според досегашните реакции, мјузиклот се обидува да ја избегне таа стапица така што не го прави Скопје само фотографија од минатото, туку простор во кој младите ликови сè уште се борат со истите прашања: дали сонот вреди труд, дали љубовта е доволна, дали градот му припаѓа на оној што го наследил или на оној што се обидува повторно да го создаде.

Кога песните добиваат драмски живот

Главната сила на проектот е во музичката препознатливост, но и во потребата таа препознатливост да не се потроши како лесен ефект. Публиката доаѓа со однапред вклучена емоција: „Као какао“, „Чукни во дрво“, „Скопје“, „Femme Fatale“, „Ја чувам ноќта од будните“ и други песни не се само композиции, туку лични архиви. Секој ги носи со различен спомен, со различна возраст, со различна загуба или радост.

Затоа новите аранжмани на Бобан Мирковски се еден од клучните делови на оваа претстава. Музиката не смее само да се „изведе“; таа мора да се пренесе во драмска функција. Музиката е изведувана во живо, а околу дваесет песни од опусот на Стефановски се вклопени во сценското дејство, со силна глумечка и вокална енергија. Тоа е важен податок бидејќи мјузиклот како жанр не трпи половичност: ако телото, гласот, приказната и оркестарот не дишат заедно, песната останува концертен број, а не театар.

Младата енергија како најсилен аргумент

Во претстава од ваков тип глумците нема каде да се сокријат. Тие мора истовремено да играат, пеат, танцуваат, да ја носат драмската линија и да останат точни во ритамот. Тоа бара дисциплина што публиката често ја препознава само како леснотија. Во екипата настапуваат Катерина Јовановиќ, Владимир Петровиќ, Биљана Драгиќевиќ-Пројковска, Јордан Симонов, Рубенс Муратовски, Тања Кочовска, Нина Елзесер, Ања Митиќ, Григор Јовановски, Стефан Спасов, Антонио Ташковски, Наталија Теодосиева, Денис Абдула, Јована Спасиќ, Димитар Паскоски, Илин Јовановски, Тодор Стојковски, Бранко Михајловски, Ѓорге Нешковиќ, Анастасија Трајковска, Јована Миладинова, Анастасија Митровска и Леонида Гулевска.

Премиерните реакции на го нагласуваат токму тој впечаток: претставата ја разбудила носталгијата, а енергијата на ансамблот ја носи сценската целина. Тоа е можеби најважната вест по премиерата. Не само дека имаме мјузикл инспириран од Влатко Стефановски, туку има и генерација изведувачи подготвена да се соочи со форма што бара целосна сценска подготвеност.

Зошто „Као какао“ е важен културен настан

За „Као какао“ веќе пишувавме како за мјузикл што ја враќа душата на старо Скопје, уште пред премиерата да ја добие својата прва публика. По изведбата темата станува поширока. Ова не е само прашање дали претставата ќе биде хит, дали ќе има полни сали или регионални гостувања. Прашањето е дали македонската сцена ќе почне посмело да ги спојува своите музички, драмски и градски мемории во нови форми.

Во тоа лежи културната вредност на проектот. „Као какао“ не мора да биде совршен за да биде значаен. Значаен е затоа што отвора простор. Затоа што покажува дека македонската популарна музика не е само материјал за јубилеи, архиви и телевизиски потсетувања, туку може да стане драмска материја. Затоа што го враќа Скопје на сцена во време кога градот сè потешко се препознава во сопственото лице. И затоа што ја поставува старата, но секогаш болна вистина: ако една култура не ги претвора своите спомени во нови дела, тие полека стануваат само приватна носталгија.

„Као какао“ ја има среќата да тргне од музика што веќе живее во луѓето. Сега пред него е потешката задача: да докаже дека таа музика може повторно да се роди како театар, како градска приказна и како жива сцена што не му се обраќа само на минатото, туку и на оние што допрва треба да го откријат својот скопски ритам.