Некои датуми во историјата се паметат по еден голем настан. Деветти септември во македонскиот спорт носи два. Меѓу нив има точно десет години, ист студен морски канал и две имиња што засекогаш останаа запишани во историјата на маратонското пливање.
На 9 септември 1959 година Нико Нестор стана првиот Македонец што го препливал Ла Манш. Точно десет години подоцна, на 9 септември 1969 година, истиот подвиг го оствари Атина Бојаџи, првата Македонка и првата жена од тогашна Југославија што успеала да стигне од францускиот до англискиот брег.
Тешко е да се измисли подобро сценарио. Двајца пливачи израснати покрај Охридското Езеро, два легендарни премина и еден ист датум што ги поврзува нивните кариери преку цела една деценија.
Нико Нестор прв тргна кон другиот брег
Кога Нико Нестор влегол во водата кај францускиот ’рт Кап Гри Не, ноќта штотуку започнувала. Било нешто по полноќ, а пред него се наоѓала една од најтешките и најнепредвидливи пливачки патеки во светот.
Ла Манш на картата изгледа како тесен морски премин меѓу Франција и Англија. За пливачот, меѓутоа, тоа е отворена вода со ниска температура, силни струи, бранови, ветер и густ поморски сообраќај. Најкраткото растојание меѓу двата брега е околу 34 километри, но пливачот речиси никогаш не се движи по права линија. Морските струи ја поместуваат траекторијата, па вистинската препливана должина може да биде значително поголема.
Нестор издржал 12 часа и 6 минути. Неговиот премин завршил во Сент Маргаретс Беј, во близина на Довер. Со излегувањето на англискиот брег тој станал првиот Македонец што успешно го препливал Ла Манш, подвиг што е забележан и во архивата на Channel Swimming Association.
Тоа не бил ненадеен обид на човек што едно утро решил да се соочи со морето. Нестор веќе имал сериозно искуство во маратонското пливање. Една година претходно ја препливал делницата од Свети Наум до Струга, долга околу 33 километри. Охридското Езеро било неговата природна школа – место на кое ги учел студот, долгото траење, осаменоста во водата и она постојано продолжување кога брегот сè уште не се гледа.
Десет години подоцна во водата влезе Атина Бојаџи
На 9 септември 1969 година историјата необично се повторила. На истиот датум, точно десет години по преминот на Нестор, во водите на Ла Манш влегла Атина Бојаџи.
Таа веќе не била непозната пливачка што допрва треба да се докажува. „Охридскиот делфин“, како што ја нарекувале, зад себе имала големи настапи на отворени води, победи на Охридското Езеро и учества на меѓународни маратони. Но Ла Манш бил нешто друго. Таму не е доволно само да бидеш брз. Треба со часови да го поднесуваш студот, да ја прифатиш непредвидливоста на водата и да продолжиш и кога англискиот брег изгледа како да се оддалечува.
По 13 часа и 20 минути, Бојаџи стигнала до целта. Со тоа станала првата Македонка што го препливала Ла Манш и првата жена од тогашна Југославија што го завршила овој предизвик. Нејзиниот премин остана запаметен како врв на една исклучителна спортска кариера и е забележан во меѓународните архиви на маратонското пливање на отворени води.
Двајца пливачи, еден датум и едно езеро
Нико Нестор бил од Струга, Атина Бојаџи од Охрид. Едниот го отворил патот, другата го повторила подвигот десет години подоцна. Меѓу нивните премини не постоела само временска симетрија. Ги поврзувала истата пливачка култура создадена покрај Охридското Езеро.
Езерото не било само место за тренинг. Тоа било простор во кој пливачите рано учеле дека отворената вода нема ништо заедничко со базенот. Нема црна линија на дното, нема ѕид од кој можеш да се одбиеш и нема постојани услови. Има ветер што се менува, бранови што ја нарушуваат техниката, студ што полека ја зема силата и брег што со часови останува далеку.
Токму од таква средина излегле двајца спортисти кои во различни децении успеале да го совладаат Ла Манш. Нивната приказна е дел од пошироката македонска традиција на маратонското пливање, во која подоцна ќе се запишат и нови генерации големи пливачи.
Кога спортскиот подвиг станува филмска приказна
Подвигот на Атина Бојаџи не останал само во спортските архиви. Нејзината борба со Ла Манш станала инспирација за македонскиот филм „Исправи се, Делфина“ од 1977 година, во режија на Александар Ѓурчинов.
Со Неда Арнериќ во главната улога, филмот не е едноставно реконструкција на една пливачка трка. Тој зборува за судирот меѓу телото и волјата, за осаменоста во големиот предизвик и за моментите кога човек мора да продолжи иако веќе не е сигурен колку сила му останала. Така преминот на Бојаџи излегол од рамките на спортот и станал дел од македонската културна меморија.
Нико Нестор не добил исто толку силно присуство во популарната култура, но неговото место во историјата е неприкосновено. Тој бил првиот што покажал дека пливач од Македонија може да тргне од францускиот брег и, по повеќе од дванаесет часа во студена вода, да стигне до Англија.
На Ла Манш никој не плива само со мускулите
Препливувањето на Ла Манш никогаш не е само физички резултат. Во толку долга борба телото порано или подоцна почнува да бара прекин. Тогаш остануваат ритамот, дисциплината и способноста мислата да не ѝ се предаде на водата.
Во тоа се среќаваат приказните на Нестор и Бојаџи. Тие не се поврзани само затоа што двајцата го препливале истиот канал. Ги поврзува фактот што двајцата стигнале до англискиот брег на 9 септември – едниот во 1959, другата во 1969 година.
Можеби датумот е само случајност. Но има случајности што се толку прецизни што со текот на времето почнуваат да личат на симбол. На истиот ден, со точно десет години растојание, Охридското Езеро испратило две свои големи имиња во историјата на Ла Манш.
Едниот прв го отворил патот. Другата покажала дека тој пат не бил еднократен подвиг. А 9 септември останал датумот на кој македонското маратонско пливање двапати стигнало до другиот брег.
